Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

OP-ED

A e pëlqejnë shqiptarët fashizmin? Një analizë e medias sociale dhe e ultrasve 'Tirona Fanatics'

Politiko 7 Janar 2020, 18:34

A e pëlqejnë shqiptarët fashizmin? Një analizë e medias

Fabio Bego/ Modern Diplomacy

Grupet e së djathtës ekstreme me ideologji dhe estetikë fashiste nuk janë të rralla në Ballkan. Nuk po iu referohem partive me programe nacionaliste dhe/ose irredentiste, të cilat janë mjaft standarde në skenën politike ballkanike, por më tepër lëvizjeve që identifikohen posaçërisht me ose shfrytëzojnë simbolet fashiste dhe nacional-socialiste.

Agimi i Artë (Chrisi Avgi) në Greqi është ndoshta shembulli më i dukshëm i një organizate të ekstremit të djathtë në Ballkan që ka përdorur haptas simbolet dhe gjestet naziste. Subjektet e tjera politike më pak të suksesshme, si Aksioni serb (Srbska Akcija), Bashkimi Kombëtar Bullgar (Bālgarski Nacionalen Sājuz), Partia Kroate e të Drejtave (Hrvatska Stranka Prava) dhe E Djathta e Re (Noua Dreaptā) në Rumani kanë miratuar elemente fashiste dhe ideologji nacional-socialiste.

Në skenën politike shqiptare, e cila është e fragmentuar midis Shqipërisë, Kosovës dhe Maqedonisë Veriore, nuk ka organizata me trashëgimi fashiste apo naziste. Sidoqoftë, ngritja e përgjithshme e ekstremit të djathtë që karakterizon kontinentin europian mund të përfshijë edhe Shqipërinë.

Skena politike

Vendosa të përqëndrohem në pyetjen nëse shqiptarët e pëlqejnë fashizmin, kur hasa në dokumentarin e shkurtër "Si Mussolini ndërtoi sistemin rrugor shqiptar" i cili u transmetua nga televizioni lokal ABC Neës në 2019. Në Dhjetor 2019 dokumentari u shfaq në YouTube. Filmi fillon duke treguar imazhe nga një dokumentar propagandistik italian i viteve 1930 i cili përdor një ton triumfalist për të përshkruar kontributin italian në zhvillimin infrastrukturor të Tiranës.

Gazetari shprehet se duke nënvizuar përparimin që Italia fashiste kishte sjellë në Tiranë, dokumentari italian nuk po gënjente. Pas një përmbledhjeje të shkurtër të investimeve italiane në Shqipëri gjatë periudhës ndërmjet luftrave (e cila filloi në vitin 1925 me themelimin e Shoqatës për Zhvillimin Shqiptar [SVEA]), dokumentari del në përfundimin se shqiptarët duhet t'u jenë mirënjohës italianëve sepse ata ndërtuan rrugë dhe ndërtesa që shqiptarët shijuan për disa dekada pas luftës.

Për të pasur një ide mbi mënyrën me të cilën shqiptarët e perceptojnë fashizmin është interesante të shihni komentet e përdoruesve të YouTube te dokumentari "Si e ndërtoi Musolini sistemin rrugor shqiptar". Disa komnetues pretendojnë se Italia i dedikonte burime infrastrukturës shqiptare për interesat e saj dhe se ajo synonte të kolonizonte dhe asimilonte shqiptarët.

Sidoqoftë, ka shumë komente që mbështesin qartë praninë e Italisë në Shqipëri. Një komentues deklaroi se nëse Italia do ta kishte mbajtur Shqipërinë për pesëdhjetë vitet e sundimit komunist, vendi do të ishte shumë më i zhvilluar. Një tjetër shprehet se shqiptarët ende ishin duke përdorur infrastrukturën e ndërtuar nga Italia fashiste. Disa komente lavdërojnë Italinë sepse plani i saj dhe Gjermanisë ishte krijimi i Shqipërisë etnike. Të tjerë tregojnë mbështetje, jo thjesht për përfitimet që solli fashizmi në Shqipëri, por përkundrazi për ideologjinë e tij. Një koment shprehet se “(…) Musolini ishte një person i shkëlqyeshëm”. Një tjetër shkruan “Rroftë Musolini dhe Hitleri !!! Vdekje për komunistët dhe aleatët e tyre që luftuan kundër fashizmit !!! ". Një komentues i quajtur “SS Skënderbeg” - divizioni famëkeq SS që gjermanët krijuan në Kosovë në 1944 - tregon besnikërinë e tij ndaj regjimi kolaboracionist shqiptar duke postuar flamujt e Italisë, Shqipërisë dhe Gjermanisë, të bashkuara me njëri-tjetrin nga simboli “+”.

Autorët e dokumentarit nuk kishin ndërmend të lavdëronin Musolini aq sa donin të kritikonin qeverinë shqiptare. Në katër vitet e fundit qeveritë e udhëhequra nga Partia Socialiste kanë ndërmarrë një ristilim radikal të qendrës së Tiranës dhe disa ndërtesa që janë ndërtuar me para dhe ekspertizë italiane janë shkatërruar ose planifikohen të shkatërrohen. Në qershor 2016, stadiumi "Qemal Stafa" i cili u projektua nga arkitekti italian Gherardo Bosio në fund të viteve '30, u shkatërrua dhe u ndërtua një stadium i ri në të njëjtin vend. Në fillim të 2018, qeveria deklaroi se ndërtesa që strehon Teatrin Kombëtar, që ishte skicuar nga Giulio Berté, do të shkatërrohej në mënyrë që të krijohej hapësirë për një teatër të ri të dizajnuar nga arkitekti danez Bjarke Ingels.

Diskutimi midis mbështetësve dhe kritikëve të qeverisë është karakterizuar nga fjalime populiste që i referohen vazhdimisht trashëgimisë së pretenduar "fashiste" të qendrës së Tiranës. Më 31 gusht 2014, Gazeta Dita vlerësoi përpjekjen e qeverisë që po punonte për të kthyer në sheshin (aktualisht të quajtur) "Nënë Tereza" identitetin e tij origjinal, ashtu siç ishte konceptuar nga arkitekti "fashist" Gherardo Bosio. Ky artikull tregon se deri në gusht 2014, karakteri i supozuar "fashist" i disa ndërtesave nuk konsiderohej në terma negativë. Qëndrimi i qeverisë ndaj trashëgimisë së periudhës ndërluftuese ndryshoi në periudhën e mëvonshme.

Në fillim të 2018, Kryetari i Bashkisë së Tiranës ErjonVeliaj pohoi në emisionin “Opinion” se ndërtesa e Teatrit Kombëtar ishte pjesë e trashëgimisë fashiste dhe për këtë arsye, si dhe për brishtësinë e saj strukturore, meritonte të prishej. Veliaj u kundërshtua nga të ftuarit e tjerë të emisionit, përfshirë edhe moderatorin Blendi Fevziu i cili pohoi se nëse nuk do të ishte për Italinë fashiste nuk do të kishte qenë fare Tirana. Prezantuesi synonte të thoshte se është e nevojshme të bëhet dallimi midis pasojave të okupimit fashist të Shqipërisë dhe kontributit që arkitektët e Italisë fashiste kanë sjellë në Tiranë.

Lajmet për prishjen e mundshme të ndërtesës krijuan shqetësime midis gazetarëve italianë. Exit.al (19 shkurt 2018) pohoi se qeveria shqiptare po synonte këto monumente me qëllim të fshirjes së gjurmëve të së kaluarës italiane të vendit. Një artikull në ilfattoquotidiano.it (15 korrik 2018) komentoi ngjarjet duke cituar veprën kontroverse të Indro Montanelli-t 'Albania una e mille', në të cilën autori shprehet se Tirana është një qytet pa të kaluar. Për disa italianë prania e ndërtesave “fashiste” gjeneron një ndjenjë madhështie kombëtare që shërben për të ngjallur një vetëbesim për shqiptarët dhe Shqipërinë. Çështja e Teatrit Kombëtar aktualisht është në ngërç dhe e ardhmja e saj është e panjohur.

Shumica e shqiptarëve që jetojnë në Tiranë nuk vënë në dyshim llojin e "trashëgimisë" që përfaqësojnë ndërtesat e qytetit. Në 1991 turma rrëzoi statujën e ish-diktatorit Enver Hoxha dhe hodhi gurë mbi ndërtesat publike. Sidoqoftë, akte të tilla u përcaktuan nga kundërshtimi i njerëzve për simbolet e një sistemi politik që ishte akoma në krye dhe që ata e perceptuan si shkaku i drejtpërdrejtë i problemeve të tyre politike dhe ekonomike.

Kohët e fundit, shqiptarët kanë vënë në pikëpyetje trashëgiminë e mjedisit urban kur u nxitën ta bëjnë këtë nga partitë politike. Në vitin 2010 qeveria e drejtuar nga Partia Demokratike parashikoi të prishë ndërtesën në formë piramide në qendër të Tiranës. Me atë rast vendimi për rrëzimin e ndërtesës u bazua në faktin se ajo ishte ndërtuar për të nderuar diktatorin Enver Hoxha. Partia Socialiste - e cila ishte në opozitë - organizoi protesta publike dhe prishja nuk u realizua. Historia tani po përsëritet, por me role të përmbysura.

Debati në lidhje me prishjen e ndërtesës së Teatrit Kombëtar tregon se qeveria aktuale e udhëhequr nga Partia Socialiste ka përpunuar ligjërimin e trashëgimisë "fashiste" të një ndërtese të tillë për të rritur mbështetjen popullare. I njëjti proces mund të ketë shkaktuar mendime që karakterizojnë pjesën më të madhe të komenteve të shkruara poshtë dokumentarit "Si ndërtoi Musolini sistemin rrugor shqiptar". Disa përdorues ndoshta vlerësuan veprat e Italisë fashiste në Shqipëri sepse ato ishin të ndikuara nga nuancat e dokumentarit anti-qeveritar. Sidoqoftë, disa komente duket se janë shkruar nga persona që simpatizojnë ideologjitë nacional-socialiste dhe fashiste. Nuk është e mundur të vërtetohet vërtetësia e pohimeve të bëra në YouTube, por ndjenja e fortë antikomuniste që përshkon mendimet e shumë personave, përhapja e subkulturave dhe mitit të Shqipërisë së Madhe (që megjithatë gëzon popullaritet shumë të kufizuar në Shqipëri), mund të shtyjë ndjekësit e së djathtës lokale për t'u identifikuar me trashëgiminë politike të ekstremit të djathtë kontinental.

Skena e Ultrasve

Në dy dekadat e fundit, subkultura ultras po bëhet veçanërisht e popullarizuar në Shqipëri dhe në vendet e tjera të Ballkanit ku jetojnë shqiptarët. Hulumtimi ikonografik i disa përmbajtjeve në Facebook tregon se të paktën një pjesë e ultrasve bën përdorim të ndërgjegjshëm të simboleve fashiste dhe nacional-socialiste. KF Tirana ose “Tirona” (siç shqiptohet në dialektin lokal) ka një nga komunitetet me tifozë më aktivë në Ballkanin shqipfolës. Grupet kryesore të tifozëve janë "Tirona Fanatics" e cila u krijua në 2006 dhe "Capital Crew" e cila u krijua së fundmi. Të gjitha grupet ultras të Tironës janë anti-komunistë të ashpër. Në analogji me organizatat e tjera të ekstremit të djathtë në Europë, ultrasit e Tironës përhapin histori revizioniste duke mohuar se kryeqyteti shqiptar u çlirua nga komunistët më 17 nëntor 1944. Në vend të kësaj ata pretendojnë se pushtimi i vërtetë filloi në atë datë.

Qëndrimi antikomunist paraqitet si karakter origjinal i çdo tifozi të Tironës, pasi Selman Stermasi, i cili ishte një nga figurat kryesore të klubit gjatë periudhës ndërluftuese, dha dorëheqjen në 1946 kur regjimi komunist ndryshoi emrin e klubit nga SK Tirana në “17 Nëntori”. Aversioni i ultrasve të Tironës ndaj komunizmit shfaqet veçanërisht kur skuadra e tyre luan kundër Partizanit. FK Partizani u themelua në vitin 1946 dhe ishte fillimisht klubi sportiv i ushtrisë shqiptare. Ultrasit e Tironës kanë ekspozuar banderola me vizatime partizanësh që ekzekutohen. Në vitin 2014 zv/kryeministri aktual Erjon Braçe pohoi se tifozët e Tironës ishin fashistë sepse ata përdorën parulla antikomuniste dhe ekspozuan një flamur drejtuar tifozëve të Partizanit në të cilin shkruhej "për ju ne e hapim përsëri Aushvicin".

Ndërsa shumë shqiptarë e dënuan qëndrimin e mbështetësve të Tironës, në rubrikat e komenteve të gazetave shqiptare në internet, disa lexues pohuan se gjermanët kanë qenë gjithmonë aleatë të Shqipërisë dhe se Divizioni i lartpërmendur SS Skënderbeu luftoi për Shqipërinë etnike. Erjon Braçe vazhdon të ekspozojë fansat e Tiranës për fashizmin e tyre të pretenduar dhe për pasojë është bërë një nga subjektet e tyre kryesore të talljes.

Faqet në Facebook të ultrasave të Tironës nuk i janë referuar asnjëherë fashizmit. Sidoqoftë, në analogji me grupet e tjera të ultrasve europianë, ata kanë adoptuar simbole dhe qëndrime që kujtojnë ideologjinë fashiste dhe nacional-socialiste. Parulla të njohura në përdorim nga grupe të ekstremit të djathtë kontinental, siç janë: "më i mirë i vdekur se i kuq" dhe "natën e mirë, majtistë" shpesh shfaqen në stadiume dhe në llogaritë në Facebook. "Capital Crew" së fundmi ka postuar një imazh artistik të dy personave të tatuazhuar me svastika dhe kryq kelt, të cilët rrahin një person tjetër që ka një tatuazh me çekiç dhe drapër. Fotografitë e kryqeve kelte dhe të personave që mbajnë flamuj me këtë simbol janë postuar në faqet në Facebook të ultrasve shqiptarë dhe kosovarë. Disa grupe të ultrasave të Tironës bëjnë rregullisht foto ndërsa bëjnë përshëndetjen ala romana. Ata kanë përdorur gjithashtu simbolin e shqiponjës së Rajhut të Tretë për të bërë një flamur që më pas u printua në bluza. Analiza ikonografike tregon që ultrasit mund të shfrytëzojnë me vetëdije simbolet e trashëgimisë nacional-socialiste të rajoneve shqipfolëse.

Ultrasit e “Tirona Fanatics”, “Shvercerat” e Shkupit dhe “Plisat” e Prishtinës kanë adoptuar një flamur me një shqiponjë të bardhë me dy kokë në një sfond të zi. Megjithëse shqiponja është e stilizuar në disa forma të ndryshme, flamuri i ngjan shumë atij që u përdor nga Divizioni SS Skënderbeu në 1944.

Të jesh ultras do të thotë - në një farë mase - të jesh rebel dhe të simpatizosh të djathtën antidemokratike dhe kjo mund të konsiderohet një formë rebelimi. Sidoqoftë, të simpatizosh të djathtën ekstreme në Ballkan nuk do të thotë të veprosh ashtu si një simpatizant i ekstremit të djathtë në Europën Perëndimore.Për dallim prej shumë homologëve të Europës Perëndimore, ultrasit shqiptare kanë reklamuar konsumin e marijuanës, e cila, ashtu si birra, thekson prirjen drejt argëtimit dhe çlirimit. Nën-grupi i Tirona Fanatics "Danoçat" ka ekspozuar një banderolë sarkastike me fjalën "Brrakistan" dhe një gjethe marijuane. Anëtarët e FC Shkupi "Shvercerat" shpesh tregojnë një pankartë ku shkruhet "Republika e Çairit" me një gjethe mariujane. Të dyja, Brraka dhe Çairi janë lagje përkatësisht në Tiranë dhe Shkup.

Ndryshe nga ultrasit e futbollit të Europës Perëndimore dhe në analogji me ultrasit ballkanikë, disa tifozë radikalë shqiptarë të futbollit përdorin fenë e tyre për të theksuar ndjenjën e përkatësisë. Gjatë ndeshjes KF Laçi - KF Tirana në maj 2019, një grup i Tirona Fanatics brohoriti "Allahu Akbar". Mediat dhe disa mbështetës të Tironës kritikuan aktin i cili u konsiderua provokim pasi Laçi është i populluar nga një shumicë katolike. Tirona Fanatics bëri një deklaratë zyrtare duke pretenduar se kënga ishte spontane dhe kishte për qëllim të përshëndeste përkrahësit muslimanë për festën e Ramazanit. Ngjarja ishte sidoqoftë e pazakontë dhe i bëri forcat antiterroriste shqiptare të fillojnë hetimet. Mund të spekulohet se ekziston një lidhje historike midis Tirona Fanatics dhe Islamizmit militant pasi termi "fanatik" ngjall revoltën që karakterizoi Shqipërinë qendrore midis viteve 1914 dhe 1915 dhe që më vonë u quajt nga historianët "rebelimi i fanatikëve".

Drejtuesit e revoltës donin që Shqipëria të sundohej nga një princ mysliman dhe detyruan princin e krishterë Ëilhelm zu Ëied të largohej nga vendi. Sidoqoftë, çdo referencë që ultrasit e Tiranës mund të kishin bërë për këtë ngjarje është për mendimin tim sardonik ose i paqëllimshëm. Administratorët e faqes në Facebook kanë treguar një qëndrim të drejtë ndaj të gjitha feve kryesore që praktikohen në Shqipëri. Në qershor 2016, kur lufta në Siri ishte duke u rritur, një grup i Tirona Fanatics postoi një foto në të cilën ata kishin veshur një bluzë që thoshte "Fuck ISIS". Më herët, Ultrasit në faqen e Facebook shprehën pikëllimin për tifozin e Dinamos së Zagrebit Tomislav Salopek i cili u vra nga ISIS në 2015. Sidoqoftë, është akoma e vështirë të kuptohet pse mbështetësit e futbollit sjellin një temë potencialisht përçarëse për shqiptarët siç është feja.

Përfundime

Në periudhën ndërmjet luftrave qeveritë e Tiranës u mbështetën në pasuritë e Italisë për të zhvilluar infrastrukturën dhe në vitet 1930 vendi ishte i ekspozuar ndaj kulturës italiane. Gjatë Luftës së Dytë Botërore vendi drejtohej nga Italia fashiste nga 1939 deri më 1943 dhe më pas nga Gjermania naziste deri në vitin 1944. Regjimet nazi-fashiste aneksuan territoret e ditëve të sotme të Kosovës, Malit të Zi dhe Maqedonisë në shtetin e tyre kukull në mënyrë që të merrnin mbështetjen e nacionalistët shqiptarë.

Historiografia zyrtare shqiptare gjithmonë ka dënuar regjimet bashkëpunuese dhe rrallëherë i ka dhënë njohje Italisë - e lëre më Musolinit - për veprat infrastrukturore që u realizuan në Shqipëri. Dokumentari "Si Mussolini e ndërtoi sistemin rrugor shqiptar" tregon se disa gazetarë dhe akademikë kanë filluar të mendojnë ndryshe. Përdorimi instrumental që qeveritë i bëjnë trashëgimisë infrastrukturore të ndërluftrave që u ndërtua me mbështetjen e italianëve, do të inkurajojë zhvillimin e pamjeve diametrike. Kjo analizë e shkurtër ka treguar se në Shqipëri nuk ka organizata me ideologji dhe programe ekstremisht të djathta, por ka individë që simpatizojnë ideologjitë fashiste dhe ka subkultura që mbështesin të paktën një pjesë të ideologjive të tilla. Nëse Shqipëria dhe Ballkani vazhdojnë të izolohen nga pjesa tjetër e kontinentit, ka të ngjarë që më shumë njerëz në rajon të tërhiqen nga hijet e errëta të ekstremit të djathtë.

Përkthimi nga Politiko.al