A ka mundësi që transporti publik të jetë falas për qytetarët?

Pyetja Origjinale

“A ka mundesi qe transporti publik te jete falas per qytetaret? Ka shume debat per kete ceshtje. Mua sme duket e pabeshme per sa kohe qe vende europiane e bejne. Faleminderit.”

Përgjigje:

I nderuar lexues! Për shkak të fushatës kemi parë mjaft premtime elektorale të cilat në shumë raste janë të mirëmenduara, ndërsa në disa raste të tjera janë të nxituara. Në esencë të politikave publike që ndërmerren nga cdo organ qeverisës (pushtet qendror apo lokal), është rritja e mirëqënies së qytetarëve.

Për këtë arsye, gjithmonë synohet që përfitimet që kjo politikë do të sjellë në periudhë afatmesme dhe afatgjatë, të jenë më të mëdha se kostot (financiare ose jo). Me fjalë të tjera nëse qeverisja qendrore apo lokale harxhon nga Buxheti 100 lekë për një shtresë të caktuar të shoqërisë apo sektor biznesi, përfitimet që duhet t’i vijnë shoqërisë të jenë të paktën 101 lekë në mënyrë që kjo politikë të quhet e suksesshme.

 Nëse shoqëria përfiton më pak se kostot e harxhuara, kjo politikë publike është jo vetëm e dështuar, por kthehet edhe në një gangrene shpërdoruese të Buxhetit, duke rritur deficitin buxhetor. Dhe ky deficit, mbushet vetëm me taksat tona.

Marrëdhënia kosto/përfitime nuk është një proces shumë i thjeshtë për t’u llogaritur me saktësi të sigurtë. Megjithatë, ka metoda indirekte shkencore/statistikore, të cilat i ndihmojnë studiuesit dhe ekspertët që të arrijnë në përfundime të sigurta nëse një politikë e caktuar publike është përfituese apo e dështuar. Zakonisht kjo analizë bëhet para aplikimit të politikës publike, por jo në pak raste, për shkak të ndryshimit të balancave të ndryshme ekonomike, bëhet edhe pas aplikimit, dhe vendoset nëse duhet vazhduar (kur ka sukses) apo duhet ndaluar (kur ka dështuar).

Për të ardhur tek pyetja juaj. Subvencionimi (mbështetja me para nga buxheti) i transportit publik është një politikë fiskale publike, e cila aplikohet pothuaj në cdo vend, por kudo zbatohet parimi që ju përmenda më sipër i marrëdhënies Përfitime > Kosto. Duke qenë se transporti publik hyn tek politikat më të kushtueshme publike, klasa politike përpiqet që jetë përzgjedhëse në segmente të caktuara të shoqërisë, të cilat nuk e përballojnë dot koston (p.sh. pensionistët, studentët etj.) duke u dhënë aytre cmim të subvencionuar me mjete të ndryshme (abone, zbritje çmimi etj.). Ose mbështet destinacione të caktuara kryesisht me sens turistik masiv p.sh bileta për të shkuar në vende të shenjta pelegrinazhi fetar, apo kulturor.

Këto politika nuk bëhen për të gjithë shoqërinë pasi niveli i të ardhurave në shoqëri është i ndryshëm, dhe nëse ky transport publik falas nuk i sjell asnjë vlerë të shtuar dikuj që ka një nivel të lartë të ardhurash, përsëri ai për buxhetin përbën një kosto të madhe. Për ta bërë më të thjeshtë, nëse i kursen 40 lekë x 2 rrugë x 25 ditë punë = 20.000 lekë në muaj një bankieri që punon në ish-Bllok dhe e ka pagën 250.000 leke në muaj, nuk ke bërë asgjë (ai gjithsesi e paguan të njëjtën kosto me makinën e tij + parking). Nderkohë që buxhetit i ke shkaktuar një gropë financiare të panevojshme. Ndaj në të tilla raste sugjerohet që politikat mbështetëse duhet të jenë vetëm për shtresa të pamundura shoqërore.

Në debatin publik përmenden rastet europiane që e kanë aplikuar një politikë të tillë si psh Barcelona, por krahasimi nuk qëndron. Kjo sepse Barcelona është një qytet turistik më mjaft destinacione të mrekullueshme turistike që tërheqin sipas statistikave zyrtare në vitin 2022 rreth 810 mijë turistë në muaj (aq sa Shqipëria në 1 vit) të cilët shpenzojnë në Barcelonë rreth 634 milionë euro në muaj (sa 70% e asaj që Shqipëria gjeneron në një vit).

Kjo është arsyeja pse Bashkia e Barcelonës aplikon një politikë të tillë, që të tërheqë turistët e tua bëjë sa më të këndshme ardhjen dhe qëndrimin në qytet, duke rritur të ardhurat për biznesin e qytetit. Nuk ka ndonjë ngjashmëri kjo me Tiranën.

Edhe argumenti se këto fonde do të kursehen nga një abuzim apo vjedhje e supozuar në të tjera projekte publike (sic janë inceneratorët) nuk qëndron nga pikëpamja financiare. Për ta shpjeguar më thjeshtë, fakti që kursen burime të ardhurash të shpenzuara pa efikasitet apo të vjedhura me korrupsion, nuk justifikon shpërdorimin e këtyre fondeve në një tjetër projekt (psh. transporti publik) përsëri pa efikasitet e me humbje të mëdha. Cdo kursim i fondeve të shpenzuara keq është një rritje e shëndeti financiar të Buxhetit, e për rrjedhojë kërkon më pak taksa nga qytetarët, pra rrit indirekt mirëqenien e qytetarëve.

Por këto fonde nuk duhen shpenzuar pa logjikë. Ato duhen transferuar në projekte të tjera ku zbatohet parimi Përfitimet të jenë më të larta se Kostot (p.sh. mund të investohet për një metro, ose mund të shtohen flotat e autobusëve, të rritet numri i tyre, të reduktohet koha e pritjes ne stacion nga autobusi në autobus etj. etj). Vetëm kështu kemi realizuar politika publike efikase.

U përgjigj Artan Gjergji. Lexo biografinë e tij.

Keni një pyetje për ekspertët tanë? Dërgojeni duke klikuar këtu!

*.*.*

Refuzim për Përgjegjësi Ligjore (Disclaimer)

Kjo faqe interneti dhe blog me pyetje përgjigje është një rubrikë me karakter informativ, e cila në vetvete ka për qëllim informimin dhe edukimin pa pagesë të qytetarëve, në lidhje me cështje të ndryshme ekonomike e financiare. Portali Politiko dhe Ekspertët që u përgjigjen pyetjeve të qytetarëve, as vec e vec e as së bashku, nuk marrin asnjë përgjegjësi ligjore për cdo veprim që ndërmerret dhe/apo keqpërdoret nga kushdo bazuar në informacionin e shpërndarë në këtë blog/rubrikë për qëllime edukative dhe informative.