Analiza/ Autonomi europiane apo kthim i botës në erën para Trampit

Ana Otasheviç/ Demostat

Dy javë pas hyrjes në Shtëpinë e Bardhë, Xhozef Bajdeni dhe ekipi i tij i ngarkuar me politikën e jashtme ndërmorrën hapa që flasin për synimin e tyre për rivendosjen e lidhjeve me aleatët europianë, të cilët Trampit i pati injoruar, por edhe për të rimarrë rolin udhëheqës amerikan në skenën ndërkombëtare.

Ndryshimi i parë në politikën e jashtme të Uashingtonit ka të bëjë me Lindjen e Afërme. Administrata e re ngriu bisedimet me Arabinë Saudite dhe Emiratet Arabe dhe deklaroi se do t’i rishqyrtonte. Synimi për t’iu kthyer përsëri bisedimeve me Iranin rreth programit bërthamor është kundër interesave të Izraelit dhe Arabisë Saudite, që u patën afruar mes vedi, me ndërmjetësinë e Trampit, në një front të përbashkët kundër Teheranit.

Dallimi mes politikës së Bajdenit dhe Trampit qëndron në atë se presidenti i ri amerikan dëshiron të formojë një front me aleatët perëndimorë, ndërsa Trampi luajti vetëm. Ndër të parët që thirri Bajdeni me të marrë detyrën, ishte Sekretari i përgjithshëm i NATO-s Jens Stoltenberg, në mënyrë që t’i pohonte se do ta respektonte nenin 5 të Marrëveshjes së Atlantikut Verior, i cili thotë se SHBA-të u vinë menjëherë në ndihmë antarëve europianë të Aleancës në rast se  ndokush i sulmon. Trampi e pati bërë si pa qejf këtë thirrje vetëm një vit pas hyrjes në Shtëpinë e Bardhë.

Bajdeni thirri edhe presidentin francez Emanuel Makron (që ishte thirrja e parë telefonike e tij drejtuar një lideri europian) si edhe Kancelaren gjermane Anxhela Merkel, me dëshirën për të vazhduar marrëdhëniet aty ku kishin mbetur para se bota ta njihte Trampin. Sekretari i ri amerikan  i shtetit, Entoni Blinken, të njejtën dëshirë i’a shpreu në frëngjisht kolegut të tij francez Zhan Iv Le Drijá.

Synimi është për qëndrim multilaeral, në ndryshim nga unilateralizmi i administratës paraardhëse, por në Uashington me këtë nënkuptojnë rikthimin në politikën e cila e ndan botën në blloqe interesi, në mënyrë të veçantë kur vjen puna për konfliktin me Kinën, ndërsa multilateralizmi për Parisin dhe Berlinin qëndron në atë se duhet biseduar me të gjithë, me Rusinë për sigurinë, me Kinën për klimën.

Në Europë ka rezerva kur bëhet fjalë për rreshtimin përkrah Uashingtonit, gjë që është pasojë e mosbesimit që u thellua në kohën e Trampit. Kancelarja gjermane ishte e para që e shprehu këtë rezervë në fjalën e mbajtur në konferencën virtuale të liderëve të ekonomive më të fuqishme të botës në Davos me 26 janar.

Duke folur për polarizimin e botës, mbi konfliktin mes Uashingtonit dhe Pekinit, i cili është një prej lidhjeve të rralla mes diplomacisë së Trampit dhe Bajdenit, Merkeli tha se dëshiron të evitojë përzgjedhjen mes dy palëve. “Do të doja shumë të evitoja formimin e blloqeve. Nuk është e drejtë ndaj shumë vendeve të botës të thuash këtu janë SHBA-të dhe atje është Kina, e për pasojë le të grupohemi rreth njërit apo tjetrit. Ky nuk është këndvështrimi im mbi gjërat”, tha Merkeli. “Ndajmë shumë vlera, kemi shumë këndvështrime të përbashkëta, por mendime dhe interesa të ndryshme”, kështu e shpjegoi kancelarja gjermane idenë e saj mbi raportet multilaterale.

Marrëveshja e paradokohshme tregtare mes BE-së dhe Kinës tregon se BE-ja nuk është në të njëjtën linjë me Uashingtonin, por lë hapësirë për bashkëpunimin me Pekinin. Në konferencën e Davosit Merkeli tha se është shumë e kënaqur me këtë marrëveshje sepse sjell “kualitet të ri” në raportet mes nesh. “Tani mund të bëjmë më shumë, është arritur një reciprocitet i ri, më shumë transparencë përsa i përket subvencioneve, respektim të standardeve përsa i përket kushteve të punës dhe mbrojtjes së mjedisit”, shpjegoi kancelarja gjermane. Duke sjellë si shembull fushën e teknologjisë digjitale, tha se duhet synuar drejt ndarjes së këtyre aktiviteteve në planin ndërkombëtar, “sepse kjo do të shpinte në ndarjen e botës”, duke këshilluar se “duhet të jemi më të shpejtë dhe të gjejmë një përgjigje multilaterale ndaj sfidave të digjitalizimit”. 

Merkeli foli si edhe një shumicë e madhe europianësh që nuk dëshirojnë të gjenden në ndonjëfarë përsëritje të Luftës së Ftohtë dhe liderët e të cilëve gjithnjë e më shumë po hedhin idenë mbi qëndrimin autonom të Europës në skenën ndërkombëtare. Merkeli e formuloi kështu këtë qëndrim në Davos: “Secili prej nesh (liderve) duhet të identifikojë funksionet vitale bazë të shoqërisë së tij. Madje edhe nëse partneri multilateral më drejton për njëfarë kohe, mund të përcaktohem për atë që është më e rëndësishme për shoqërinë tonë”. Pandemia, tha ajo, ishte një mësim i madh. “Pandemia na mësoi. Nuk kam parasysh vetëm Kinën, përshemull edhe SHBA-të na kushtëzuan eksportin dhe importin e vaksinave, ose më mirë të themi komponenteve për prodhimin e tyre, gjë që neve në Gjermani na nxiti të mendojmë se, në të ardhmen, ajo që na mungon, duhet prodhuar në Gjermani”. 

Mbështetës akoma më i fortë e Europës autonome në skenën ndërkombëtare është presidenti francez. Në raportet me Uashingtonin Parisi po përpiqet të pajtojë autonominë me aleancën. Në deklaratën e Pallatit  Elizè pas bisedës së tij me Bajdenin nënvizohet “afërsia e madhe në këndvështrime” për politikën e jashtme, mbi të gjitha kur  bëhet fjalë për Lindjen e Afërme dhe raportet me Iranin. Toni është miqësor, por Makroni nuk heq dorë nga projekti i autonomisë strategjike europiane.

Puna është deri ku mund të shkojë kjo “autonomi strategjike”. 

*Përktheu për Politiko.al: Xhelal Fejza