Montreux ‘i kufizon’ fuqinë Turqisë? Ndërhyrjet e Rusisë në pakt, i ofrojnë Ukrainës një zgjidhje ‘afatshkurtër’

Teksa Rusia nisi sulmet ndaj Ukrainës mëngjesin e së enjtes, Kievi i bëri thirrje Ankarasë të bllokojë lëvizjen dhe hyrjen e anijeve luftarake ruse në ngushticat e Dardaneleve dhe të Bosforit që e çojnë drejt Detit të Zi.

Bazuar në paktin e Montreux-it të nënshkruar në vitin 1936, Turqia ka kontroll mbi ngushticën e Dardaneleve dhe të Bosforit, si edhe fuqinë të kontrollojë lëvizjen e anijeve luftarake. Kështu, Ankaraja merr rolin kyç në fatin e Kievit.

Në kohë lufte, ose kur kërcënohet nga agresioni, Turqia është e autorizuar të mbyllë ngushticat për të gjitha luftanijet e huaja. Ajo gjithashtu mund të refuzojë tranzitin për anijet tregtare nga vendet në luftë me Turqinë dhe të forcojë ngushticat në rast konflikti.

Mirëpo, në një deklaratë për mediet, ministri i Jashtëm turk Mevlut Cavusoglu, u shpreh se në Paktin e Montruex-it janë tre nene që Rusia i ka ndryshuar gjatë negociatave, në bazë të të cilave i lejohet t’i kthejë anijet luftarake në bazën e origjinës, në këtë rast në Detin e Zi.

Ministri i Jashtëm turk mësohet të ketë thënë:

Pra, edhe nëse Turqia vendos pas një procesi ligjor të pranojë kërkesën e Ukrainës dhe të mbyllë ngushticat për anijet luftarake ruse, ato do të pengohen vetëm të udhëtojnë në drejtimin tjetër, larg bazës së tyre në Mesdhe. Rusët kanë të drejtë kalimi. Gjatë negociatave, Rusia e ka ndryshuar atë klauzolë. Nenet e 19, 20 dhe 21 i rregullojnë ato.

Nenet e Paktit të Montreux-it që e lejojnë Rusinë të hyjë me anije luftarake nga Deti i Zi:

Neni 19

Në kohë lufte, kur Turqia nuk është një zonë luftarake, anijet luftarake do të gëzojnë të drejtën e lirisë së plotë të kalimit dhe lundrimit në ngushtica, në kushte identike me ato të specifikuara në nenet 10-18... Pavarësisht nga ndalimi i kalimit të përcaktuar në paragrafin 2 më lart, anijet luftarake të fuqive luftarake, bregdetare ose jo-bregdetare në Detin e Zi, të ndara nga portet e tyre kryesore të ankorimit, mund të kthehen në ato porte.

Neni 20

Në kohë lufte, kur Turqia është një zonë luftarake, dispozitat e neneve 10 deri 18 nuk do të zbatohen; kalimi i anijeve luftarake do të varet vetëm nga diskrecioni i qeverisë turke.

Neni 21

Nëse Turqia e konsideron veten të jetë në rrezik të afërt të luftës, ajo do të ketë të drejtën të zbatojë dispozitat e Nenit 20 të kësaj Konvente. Anijet luftarake të cilat, pasi kishin kaluar ngushticat përpara se Turqia të përdorte mundësinë e dhënë nga paragrafi paraprak, do të ndaheshin nga portet e ankorimit të tyre kryesor, mund të kthehen në këto porte. Sidoqoftë, u ra dakord që Turqia mund të mos lejojë që anijet e shtetit të ushtrojnë këtë të drejtë, pozicioni i së cilës do të shkaktonte zbatimin e këtij neni. Nëse qeveria turke përdor mundësitë e ofruara nga paragrafi i parë i përcaktuar më sipër, ajo do të njoftojë Palët e Larta Kontraktuese dhe Sekretarin e Përgjithshëm të Lidhjes së Kombeve. Nëse Këshilli i Lidhjes së Kombeve vendos me shumicën e dy të tretave që masat e marra në këtë mënyrë nga Turqia janë të paarsyeshme dhe nëse i tillë është mendimi i shumicës së Palëve të Larta Kontraktuese nënshkruese të kësaj Konvente, atëherë qeveria turke merr përsipër të revokojë këto masa, si dhe ato që ishin do të miratohet në bazë të nenit 6 të kësaj Konvente.