COVAX mund të dështojë, shtetet e varfra rrezikojnë të mbesin pa vaksinë anti-Covid deri në 2024

Skema globale për të shpërndarë vaksinat COVID-19 në vendet e varfëra mund të përballet me një rrezik "shumë të lartë" dështimi, duke i lënë vendet potencialisht në miliarda njerëz pa qasje në vaksina deri në fund të vitit 2024, thonë disa dokumente të brendshme.

Programi COVAX i Organizatës Botërore të Shëndetësisë është skema kryesore globale për të vaksinuar njerëzit në vendet me të ardhura të varfra dhe të mesme në të gjithë botën kundër koronavirusit. Ai synon të japë të paktën 2 miliardë doza vaksinash deri në fund të vitit 2021 për të mbuluar 20% të njerëzve më të prekshëm në 91 vende të varfra dhe me të ardhura të mesme, kryesisht në Afrikë, Azi dhe Amerikën Latine.

 Por në dokumentet e brendshme të rishikuara nga Reuters, promovuesit e skemës thonë se programi po lufton nga mungesa e fondeve, rreziqet e furnizimit dhe rregullimet komplekse kontraktuale të cilat mund ta bëjnë të pamundur arritjen e qëllimeve të tij.

 "Rreziku i një dështimi për të krijuar një shpërndarje të suksesshëm të COVAX është shumë i lartë", thotë një raport i brendshëm për bordin e Gavi, një aleancë e qeverive, kompanive të barnave, organizatave bamirëse dhe organizatave ndërkombëtare që rregullon fushatat globale të vaksinimit. Gavi bashkë-udhëheq COVAX-in së bashku me WHO.

Raporti dhe dokumentet e tjera të përgatitura nga Gavi po diskutohen në mbledhjet e bordit të Gavi në 15-17 Dhjetor.

Dështimi i objektit mund të lërë njerëzit në kombet e varfra pa ndonjë qasje në vaksinat COVID-19 deri në vitin 2024, thotë një nga dokumentet.

Rreziku i dështimit është më i lartë sepse skema u krijua kaq shpejt, duke operuar në "territor të paeksploruar", thotë raporti.

"Ekspozimi aktual i rrezikut konsiderohet nën kontroll, derisa të ketë qartësi të plotë në madhësinë e rreziqeve dhe mundësive për t'i zbutur ato", thotë ai. "Prandaj kërkon përpjekje intensive për zbutjen për të sjellë rrezikun brenda kontrollit."

Gavi punësoi Citigroup muajin e kaluar për të dhënë këshilla se si të zbuten rreziqet financiare.

Në një memo të 25 nëntorit të përfshirë në dokumentet e paraqitura në bordin Gavi, këshilltarët e Citi thanë se rreziku më i madh për programin ishte nga klauzolat në kontratat e furnizimit që lejojnë vendet të mos blejnë vaksina të rezervuara përmes COVAX.

Një mospërputhje e mundshme midis furnizimit dhe kërkesës së vaksinës "nuk është një rrezik tregtar i zbutur në mënyrë efikase nga tregu ose MDB", shkruajnë këshilltarët e Citi, duke iu referuar bankave shumëpalëshe të zhvillimit të tilla si Banka Botërore.

"Prandaj ai ose duhet të zbutet përmes negociatave të kontratës ose përmes një shtrese të absorbimit të rrezikut Gavi që menaxhohet me kujdes nga një strukturë menaxhimi dhe qeverisjeje."

I pyetur në lidhje me dokumentet, një zëdhënës i Gavi tha se trupi mbetet i sigurt se mund të arrijë qëllimet e tij.

"Do të ishte e papërgjegjshme të mos vlerësohen rreziqet e natyrale për një ndërmarrje kaq masive dhe komplekse dhe të ndërtohen politika dhe instrumente për të zbutur ato rreziqe," shtoi ai.

OBSH-ja nuk iu përgjigj një kërkese për koment. Në të kaluarën ajo e ka lënë Gavi të marrë drejtimin në komentet publike në lidhje me programin COVAX.

Citibank tha në një deklaratë: "Si këshilltar financiar, ne jemi përgjegjës për të ndihmuar planin e Gavi për një sërë skenarësh në lidhje me COVAX dhe për të mbështetur përpjekjet e tyre për të zbutur rreziqet e mundshme."

Pajisjet e furnizimit

Planet e COVAX mbështeten në vaksinat më të lira që deri më tani ende nuk kanë marrë aprovim, sesa në vaksinat nga thelbësore Pfizer/BioNTech dhe Moderna që përdorin teknologji të re më të shtrenjtë me ARN. Vaksina Pfizer tashmë është aprovuar për përdorim emergjent në disa vende dhe është vendosur në Britani dhe Shtetet e Bashkuara dhe vaksina Moderna pritet të aprovohet në mënyrë të ngjashme së shpejti.

COVAX deri më tani ka arritur marrëveshje furnizimi jo-detyruese me AstraZeneca AZN.L, Novavax NVAX.O dhe Sanofi SASY.PA për një total prej 400 milion doza, me mundësi për të porositur disa qindra milion të shtëna shtesë, thotë një nga dokumentet e Gavi.

Por të tre kompanitë janë përballur me vonesa në gjykimet e tyre që mund të shtyjnë disa miratime të mundshme rregullatore në gjysmën e dytë të vitit 2021 ose më vonë.

Kjo gjithashtu mund të rrisë nevojat financiare të COVAX. Supozimet e saj financiare bazohen në një kosto mesatare prej 5.20 dollarë për dozë, thotë një nga dokumentet.

Vaksinat e Pfizer kushtojnë rreth 18,40 - 19,50 dollarë për dozë, ndërsa Moderna kushton 25–37 dollarë. COVAX nuk ka marrëveshje furnizimi me asnjërën nga ato firma.

"As nuk është përparësia e investimeve në zinxhirët e shpërndarjes ultra të ftohtë në vendet e varfëra, të domosdoshme për vaksinën Pfizer, pasi ende pret që të përdoren kryesisht doza që kërkojnë më shumë ruajtje të ftohtë konvencionale", thotë një nga dokumentet e Gavi.

Të martën një zyrtar i lartë i OBSH-së tha se agjencia ishte në bisedime me Pfizer dhe Moderna për të përfshirë vaksinat e tyre COVID-19 si pjesë e një shpërndarjeje të hershme globale me një kosto për vendet e varfra, ndoshta më të ulëta se çmimet aktuale të tregut.

Vkasina të tjera janë duke u zhvilluar në të gjithë botën dhe COVAX dëshiron të zgjerojë portofolin e saj për të përfshirë vaksinat nga kompani të tjera.

Vendet e pasura, të cilat kanë rezervuar shumicën e rezervave aktualisht në dispozicion të vaksinave COVID-19, po planifikojnë gjithashtu të dhurojnë disa doza të tepërta vendeve të varfra, megjithëse nuk është e qartë nëse kjo do të ndodhte përmes COVAX.

Presioni financiar

Për të përmbushur synimin e tij për të vaksinuar të paktën 20% të njerëzve në vendet e varfëra vitin e ardhshëm, COVAX thotë se i duhen 4.9 miliardë dollarë nga 2.1 miliardë dollarë që ka mbledhur tashmë.

Nëse çmimet e vaksinave janë më të larta se parashikimet, furnizimi vonohet ose fondet shtesë nuk janë mbledhur plotësisht, struktura përballet me mundësinë e dështimit, thonë dokumentet.

Deri më tani Britania dhe vendet e Bashkimit Evropian janë donatorët kryesorë të COVAX, ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Kina nuk kanë bërë asnjë angazhim financiar. Banka Botërore dhe institucionet e tjera financiare shumëpalëshe po ofrojnë hua të lira vendeve të varfra për t'i ndihmuar ata të blejnë dhe vendosin vaksina përmes COVAX.

Struktura po lëshon bono vaksine të cilat mund të mbledhin deri në 1.5 miliard dollarë vitin e ardhshëm nëse donatorët bien dakord të mbulojnë kostot, thotë një nga dokumentet e Gavi. COVAX po merr fonde edhe nga donatorë privatë, kryesisht Fondacioni Bill dhe Melinda Gates.

Por edhe në kushtet më të mira financiare, COVAX ende mund të përballet me dështim, për shkak të rreziqeve joproporcionale financiare të shkaktuara nga procesi i tij kompleks i marrëveshjeve.

COVAX nënshkruan kontrata paraprake të blerjes me kompani për furnizimet e vaksinave që duhet të paguhen nga donatorët ose vendet pritëse që kanë mjetet për t'i përballuar ato. Por sipas klauzolave ​​të përfshira në kontratat COVAX, vendet mund të refuzojnë ende të blejnë vëllime të porositura paraprakisht nëse preferojnë vaksina të tjera, ose nëse arrijnë t'i marrin ato përmes skemave të tjera, ose më shpejt ose me çmime më të mira.

Objekti mund të përballet me humbje nëse vendet nuk jane në gjendje të paguajne për porositë e tyre, apo edhe nëse imuniteti i tufës zhvillohet shumë shpejt, duke bërë që vaksinat të mos ishin më të nevojshme, tha raporti i Citigroup. Ai propozoi një strategji për të zbutur këto rreziqe, duke përfshirë ndryshimet në kontratat e furnizimit.