E shpjeguar/ Çfarë po nxit dhunën aktuale Izrael-Gaza

Izraeli dhe militantët palestinezë në Rripin e Gazës kanë rinisur sulmet, të cilat u ndërprenë vitin e kaluar. Sulmet ajrore izraelite kanë vrarë 11 persona, duke përfshirë një komandant të lartë nga Xhihadi Islamik Palestinez, një grup militant i mbështetur nga Irani.

Izraeli ka kryer disa sulme ajrore vdekjeprurëse, mes tyre vrasjen në shënjestër të një komandanti të lartë nga Xhihadi Islamik Palestinez, një grup militant i mbështetur nga Irani.

Militantët kanë lëshuar dhjetëra raketa në qytete dhe qyteza izraelite, duke ndërprerë jetën për dhjetëra mijëra njerëz.

NË HIJEN E HAMASIT

Xhihadi Islamik është më i vogli nga dy grupet kryesore militante palestineze në Rripin e Gazës, dhe është shumë më i madh se grupi qeverisës i Hamasit. Por ajo gëzon mbështetje të drejtpërdrejtë financiare dhe ushtarake nga Irani dhe është bërë forca lëvizëse në përfshirjen në sulme me raketa dhe konfrontime të tjera me Izraelin.

Hamasi, i cili mori kontrollin e Gazës në 2007 nga Autoriteti Palestinez i njohur ndërkombëtarisht, shpesh është i kufizuar në aftësinë e tij për të vepruar, sepse mban përgjegjësi për drejtimin e punëve të përditshme të territorit të varfër. Xhihadi Islamik nuk ka detyra të tilla dhe është shfaqur si fraksioni më militant, duke minuar herë pas here autoritetin e Hamasit.

Grupi u themelua në vitin 1981 me qëllim të krijimit të një shteti palestinez islamik në Bregun Perëndimor, Gaza dhe në të gjithë atë që tani është Izraeli. Është cilësuar si organizatë terroriste nga Departamenti i Shtetit i SHBA-së, Bashkimi Evropian dhe qeveri të tjera. Ashtu si Hamasi, Xhihadi Islamik është betuar për shkatërrimin e Izraelit.

LIDHJA IRANIANE

Armiku kryesor i Izraelit, Irani, furnizon Xhihadin Islamik me trajnime, ekspertizë dhe para, por shumica e armëve të grupit prodhohen në vend. Vitet e fundit, ajo ka zhvilluar një arsenal të barabartë me atë të Hamasit, me raketa me rreze më të gjatë të afta për të goditur zonën qendrore të Izraelit në Tel Aviv.

Edhe pse baza e tij është Gaza, Xhihadi Islamik ka gjithashtu udhëheqje në Bejrut dhe Damask, ku mban lidhje të ngushta me zyrtarët iranianë. Ziad al-Nakhalah, udhëheqësi më i lartë i grupit, ishte në Teheran duke takuar zyrtarët iranianë kur Izraeli filloi operacionin e tij në Gaza të premten.

VRASJA E KOMANDATËVE

Kjo nuk është hera e parë që Izraeli vret udhëheqës të Xhihadit Islamik në Gaza. Komandanti që vrau të premten, Taiseer al-Jabari, zëvendësoi Bahaa Abu el-Atta i cili u vra nga Izraeli në një sulm të vitit 2019. Vdekja e tij ishte vrasja e parë e profilit të lartë e një figure të Xhihadit Islamik nga Izraeli që nga lufta e vitit 2014 në Rripin e Gazës.

Al-Jabari, 50 vjeç, ishte anëtar i "këshillit ushtarak" të Xhihadit Islamik, organi vendimmarrës i grupit në Gaza. Ai ishte përgjegjës për aktivitetet militante të Xhihadit Islamik në qytetin e Gazës dhe në Rripin verior të Gazës gjatë luftës së vitit 2021. Izraeli tha se ai ishte duke u përgatitur për të nisur një sulm raketor antitank kundër Izraelit.

Vdekja e tij erdhi pas arrestimit nga Izraeli të një komandanti të lartë të Xhihadit Islamik në Bregun Perëndimor në fillim të kësaj jave. Bassam al-Saadi, 62 vjeç, është një zyrtar i lartë i Xhihadit Islamik në Bregun Perëndimor verior. Sipas mediave izraelite, al-Saadi po punonte për të thelluar shtrirjen e grupit në Bregun Perëndimor dhe për të zgjeruar aftësitë e tij.

Al-Saadi kaloi gjithsej 15 vjet gjatë disa periudhave në burgjet izraelite për të qenë një anëtar aktiv i Xhihadit Islamik. Izraeli vrau dy nga djemtë e tij, të cilët ishin gjithashtu militantë të Xhihadit Islamik në incidente të veçanta në vitin 2002 dhe shkatërroi shtëpinë e tij gjatë një beteje të ashpër në qytetin Jenin të Bregut Perëndimor në të njëjtin vit.

NJË BALANCË DELIKATE

Që nga marrja e pushtetit në vitin 2007, Hamasi ka zhvilluar katër luftëra me Izraelin, shpesh me mbështetjen e luftëtarëve të Xhihadit Islamik. Përveç një shpërthimi në fillim të këtij viti, kufiri ka qenë kryesisht i qetë që nga lufta 11-ditore e vitit të kaluar.

Militantët e Xhihadit Islamik e kanë sfiduar Hamasin duke gjuajtur raketa, shpesh pa marrë përgjegjësinë, për të rritur profilin e tij në mesin e palestinezëve ndërsa Hamasi ruan armëpushimin. Izraeli e konsideron Hamasin përgjegjës për të gjitha raketat që vijnë nga Gaza.

KRIZA POLITIKE

Luftimet aktuale vijnë pasi Izraeli është zhytur në një krizë të zgjatur politike që po i dërgon votuesit në qendrat e votimit për herë të pestë në më pak se katër vjet në vjeshtë.

Udhëheqësi kujdestar Yair Lapid mori detyrën në fillim të kësaj vere pasi qeveria e larmishme ideologjike që ai ndihmoi të formohej u shemb, duke shkaktuar zgjedhjet e reja.

Lapid, një ish-prezantues dhe autor televiziv centrist, i mungon sfondi i sigurisë që shumë izraelitë e shohin si thelbësor për udhëheqjen e tyre. Pasuria e tij politike mund të mbështetet në luftimet aktuale, ose duke fituar një nxitje nëse mund ta portretizojë veten si një udhëheqës i aftë.

Lapid shpreson të largojë ish-kryeministrin Benjamin Netanyahu, që po gjykohet për akuza për korrupsion, në votimin e ardhshëm.

Burimi: AP