Lira turke bie nga niveli i ulët historik pasi Erdogan shpalli "planin e shpëtimit"

Lira e Turqisë është rikthyer nga nivelet më të ulëta rekord me shpejtësi marramendëse, duke parë luhatje të egra pasi Presidenti Rexhep Tajip Erdogan zbuloi një plan për të mbështetur monedhën e dëmtuar dhe për të mbrojtur depozitat vendase kundër lëvizjeve të tregut.

Lira shënoi një përmirësim dramatik nga niveli më i ulët rekord prej më shumë se 18 në monedhën amerikane të goditur të hënën përpara njoftimit të presidentit. Lira turke ka parë një ditë të dytë fitimesh dramatike pasi presidenti Recep Tayyip Erdogan zbuloi një plan të ri që synon forcimin e monedhës.

Në tregtimin e së martës, u rrit deri në 15%, pasi u rrit me 25% të hënën. Fitimet erdhën pasi Erdogan u zotua të kompensojë kursimtarët për lëvizjet e monedhës që kanë gërryer vlerën e depozitave bankare të mbajtura në lira.

Në një fjalim të hënën në mbrëmje, Erdogan përshkroi hapat për të garantuar kursimet në lira, duke thënë se qeveria do të ndërhyjë dhe do të kompensojë humbjet ndaj depozitave në lira nëse vlera e tyre kundrejt monedhave të forta bie përtej normave të interesit të vendosura nga bankat.

Është një qasje jokonvencionale e zgjedhur nga një president me besime jokonvencionale ekonomike: Erdogan ka kundërshtuar prej kohësh normat e interesit, duke i quajtur ato "nëna e çdo të keqeje" dhe duke këmbëngulur që rritja e normave të shkaktojë inflacion, në vend që ta qetësojë atë.

Refuzimi i tij prej kohësh për të rritur normat dhe kontrolli i dukshëm mbi politikën monetare të bankës qendrore ka luajtur një rol të madh në rënien historike të lirës. Inflacioni në Turqi aktualisht qëndron në 21%.

Monedha kishte rënë në nivele rekord pasi rritja e kostos së jetesës në vend arriti në 21.7%. Por në një moment të martën, ajo u përforcua në pak më shumë se 11 për 1 dollar përpara se të binte paksa. Javën e kaluar, ajo uli kostot e huamarrjes nga 15% në 14% të enjten. Ishte prerja e katërt në po aq muaj.

Normalisht, bankat qendrore rrisin normat për të luftuar çmimet në rritje, por presidenti i Turqisë, Erdogan i ka quajtur mjete të tilla "nëna dhe babai i çdo të keqeje".

Presidenti dhe aleatët e tij argumentojnë se normat e ulëta të interesit i japin një shtysë eksporteve, investimeve dhe vendeve të punës turke. Por shumë ekonomistë thonë se ulja e normave është e pamatur.

Alternativa financiare

Sipas masës së fundit, qeveria ka premtuar të paguajë diferencën midis vlerës së kursimeve në lira dhe depozitave ekuivalente në dollarë.

“Ne po paraqesim një alternativë të re financiare për qytetarët që duan të lehtësojnë shqetësimet e tyre që rrjedhin nga rritja e kursit të këmbimit kur vlerësojnë kursimet e tyre”, tha presidenti.

“Me uljen e normave të interesit, të gjithë do të shohim se si do të fillojë të bjerë inflacioni brenda muajve”, shtoi ai.

“Ky vend nuk do të jetë më parajsë për ata që shtojnë paratë e tyre me kamata të larta, nuk do të jetë strehë importi”.

Lira është aq e pabesueshme sa më shumë se gjysma e kursimeve në Turqi janë në valuta të huaja dhe ar, sipas të dhënave të bankës qendrore.

Detajet?

Detaje konkrete mbi planin e presidentit ende nuk janë parë – dhe analistët janë skeptikë.

"Lëvizja e fundit është padyshim shumë domethënëse, por vlen gjithashtu të theksohet se Lira rikuperoi vetëm humbjet që bëri në dy javët e fundit dhe zhvlerësimi nga viti deri më sot është ende shumë i konsiderueshëm," shkruajnë analistët e Goldman Sachs.

Në fund të fundit, masat nuk duket se trajtojnë çështjet themelore që kanë çuar në inflacion të lartë dhe në zhvlerësim të monedhës në radhë të parë.

 “Kështu, ne mendojmë se kjo masë nuk ka gjasa të stabilizojë strukturisht inflacionin apo kursin e këmbimit”, shtuan ata.

Shkaqet rrënjësore 'nuk adresohen'

Piotr Matys, një analist në InTouch Capital, i cili ofron informacion mbi tregun për institucionet, theksoi në mënyrë të ngjashme se shkaqet rrënjësore të krizës valutore të Turqisë nuk adresoheshin.

Masat e shpallura të Erdoganit "nuk kanë adresuar çështjet themelore që mbështesin njëanshmërinë rritëse në USDTRY [dollar në lira]", tha Matys për CNBC. “Normat e interesit janë shumë të ulëta me inflacion mbi 20% dhe pritet të përshpejtohen më tej në muajt e ardhshëm pas rënies së lirës”.

Qeveria e Turqisë është “qartësisht e vendosur të qëndrojë në kursin e përcaktuar nga presidenti Erdogan, i cili këmbëngul se Turqia duhet të ndryshojë modelin e saj ekonomik duke ulur ndjeshëm normat e interesit për të reduktuar varësinë e saj në kapitalin e huaj”, tha Matys. Ai shtoi se një pyetje kyçe është “nëse familjet turke kanë besim të mjaftueshëm në administratën se do të kompensohen për humbjet e mundshme nëse i kalojnë kursimet e tyre nga dollarë në lira”.

Për më tepër, kompensimi financiar për humbjet e mundshme nga thesari turk ose banka qendrore ka të ngjarë të jetë shumë i kushtueshëm. "Ky është një zhvillim negativ i kredisë pasi vendos një rrezik shtesë FX në bilancin e sektorit publik," shkruajnë analistët në Goldman Sachs.

"Për sa kohë që administrata vazhdon të zbatojë Erdonomics," tha Matys, "kthimi i qëndrueshëm në USDTRY nuk ka gjasa."

Përshtati në shqip: Politiko/ Burimi: CNN dhe CNBC