Si skandali ‘Pandora Papers’ mund të ndryshojë politikën në Evropë

Nga Chris Raggett

Fshehtësia financiare nuk është ajo që ka qenë. Publikimi më 3 tetor i Pandora Papers – rreth 12 milionë dokumente të zbuluara që detajojnë skemat e panumërta ndërkombëtare të pastrimit të parave dhe shmangies së taksave – ishte befasues, por tepër i njohur.

I koordinuar nga një rrjet gazetarësh në 117 vende të botës, publikimi i dokumenteve pason një zhurmë zbulimesh të ngjashme në vitet e fundit, duke përfshirë Panama Papers në 2016, Paradise Papers në 2017 dhe FinCen Files në 2020. Tani, si atëherë, mediat dhe grupet e shoqërisë civile po përpiqen të kërkojnë llogari nga qeveritë për dështimin në pastrimin e sistemit financiar.  

Për shumë njerëz që janë të interesuar për këto çështje, Dokumentet Pandora nuk janë vetëm një burim zhgënjimi dhe lodhjeje (edhe pse janë të tillë), por edhe një arsye tjetër për të dënuar të metat teknike në mbrojtjen e vendeve perëndimore kundër korrupsionit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, mund të vihet në dukje refuzimi i qeverisë për të ndarë kohën e parlamentit për faturat e rëndësishme të transparencës – të cilat mund të sugjerojnë bashkëpunim me pastrimin e parave në shkallë të gjerë përmes kompanive guaskë dhe tregut të pronave.

Në Shtetet e Bashkuara, veçoritë përfshijnë mungesën e aksesit të publikut në të dhënat e pronësisë përfituese të firmave – madje edhe nën legjislacionin e ri inovativ – dhe errësira ligjore që rrethon produktet financiare si trustet e Dakotës së Jugut.

Në Bashkimin Evropian, është bërë më e lehtë të thuhet se direktivat e bllokut kundër pastrimit të parave (në krahasim me rregulloret, të cilat do të ishin ligjërisht të detyrueshme) dhe lista zyrtare e parajsave tatimore kanë të bëjnë më shumë me teatrin politik sesa zbatimin e rregullit të ligjit.

Megjithatë, në disa vende evropiane, politika mund të jetë kompensuese për papërshtatshmëritë e politikave. Kryeministri çek Andrej Babis, përdorimi i të cilit i firmave offshore për të blerë prona shfaqet në Pandora Papers, sapo humbi zgjedhjet që, përpara publikimit të dokumenteve, pritej gjerësisht t'i fitonte.

Siç thotë polititologu Jiri Pehe, Babis "përfundimisht humbi disa votues për shkak të këtij skandali". Gazetat zbulojnë gjithashtu se presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky, i cili garoi me angazhimin për të luftuar korrupsionin dhe garantuar transparencën, ka të paktën një gjë të përbashkët me paraardhësin e tij, Petro Poroshenko:lidhje të ngushta me një rrjet të errët kompanish off-shore.

Është e paqartë nëse këto lidhje do të ndikojnë në Zelensky nëse ai zgjedh të kandidojë në zgjedhjet presidenciale të Ukrainës të vitit 2024, por ato duhet ta bëjnë më të vështirë për të që të bindë votuesit se ai ka qeverisur siç tha ai se do të bënte.

Disa nga udhëheqësit më fleksibël etikisht të Evropës pa dyshim do të pyesin se çfarë do të thotë kjo rrjedhje e fundit e të dhënave për karrierën e tyre. Panama Papers, për shembull, rrëzuan kryeministrin e Islandës. Dhe gazetarët sapo kanë filluar të analizojnë sasi të mëdha të të dhënave në Dokumentet Pandora.

Politika e paqëndrueshme

Që nga publikimi i “Panama Papers” 5 vite më parë, pabarazitë e sistemit financiar kanë mbetur po aq të dëmshme si kurrë më parë. Megjithatë, qëndrimet e ndryshuara të votuesve ndaj korrupsionit dhe krimit financiar, na japin një arsye për të pasur ende shpresë.

Siç e kam argumentuar pak kohë më parë në një studim, zhgënjimi publik nga korrupsioni qeveritar, është shndërruar në njënjë forcë të madhe në politikën perëndimore. Donald Trump u përpoq-dhe në fund dështoi – që ta përdorte këtë zhgënjim për të reformuar presidencën amerikane sipas imazhit të tij.

Por pasardhësi i tij, Joe Biden, është i angazhuar në misionin e kundërt:ai po përpiqet të forcojë normat dhe institucionet demokratike, duke e bërë luftën kundër korrupsionit një interes kryesor të sigurisë kombëtare. Dhe Evropa mund të mësojë shumë nga qasja e Biden.

Ndoshta politikë-bërësit amerikanë kanë të drejtë që t’i japin prioritet anës teknike të kësaj lufte. Siç e thekson analisti i politikave Josh Rudolph, Uashingtoni do të ketë nevojë që të ndëshkojë mundësuesit e krimit financiar, në rast se do që të ketë sukses në “atë që mund të bëhet nisma më gjithëpërfshirëse e politikës kundër korrupsionit dhe kleptokracisë në historinë e SHBA-së”.

Për të luftuar “korrupsionin strategjik” për të cilin flet Biden, duhet të kuptohet se si kleptokratët në të gjithë botën po i përdorin kompanitë perëndimore dhe sistemet ligjore të qëndrueshme për të arritur qëllimet e tyre politike. Por në një demokraci, fushatat afatgjata kundër kërcënimeve të vazhdueshme, mund të jenë po aq të varura nga mbështetja e votuesve sa edhe nga ligjet.

Siç e tregoi edhe tërheqja e NATO-s nga Afganistani, fushata të tilla është e vështirë të mbahen në këmbë për shumë kohë pasi publiku e humbet interesin. Duke pasur parasysh këto konsiderata, ka shumë rëndësi që rreth 60 për qind e qytetarëve të BE-së e shohin korrupsionin qeveritar si një problem të madh.

Partitë politike evropiane duhet ta shfrytëzojnë këtë zhgënjim popullor për të krijuar një konsensus me bazë të gjerë mbi këtë luftë, gjë që është e rrallë në Perëndim. Në Britani, ku 45 për qind e votuesve e shohin shumicën e politikanëve si të korruptuar, Sekretarja e Jashtme në hije e Partisë Laburiste, Lisa Nandy, ka propozuar ngritjen e një grupi pune për të luftuar“paratë e pista dhe fitimet e pandershme”.

Siç kanë pranuar vetë zyrtarët britanikë, Londra është një nga destinacionet kryesore në botë për pastrimin e parave nga ish-shtetet sovjetike. Situata është rënduar pas vendimit të kryeministrit Boris Johnson për të vonuar dhe rrëzuar një raport të Komitetit të Inteligjencës dhe Sigurisë të vitit 2019 mbi ndikimin e Kremlinit në politikën britanike, dhe për të emëruar në Dhomën e Lordëve djalin e një ish-oficeri të pasur të KGB-së.

Po kështu janë lidhjet e supozuara midis dy donatorëve kryesorë të Partisë Konservatore dhe Kremlinit. Nën dritën e gjithë kësaj, qeveria britanike duket se është e interesuar të ruajë statuskuonë e sistemit financiar dhe rendit juridik në të cilin bazohet vendi. Dy donatorët, Lubov Chernukhin dhe Mohamed Amersi, figurojnë në“Pandora Papers”.

Populizmi Pandora

Partitë politike evropiane mund të pajtohen me mosfunksionimin e sistemit financiar, duke e lejuar atë të vazhdojë të sigurojë pandëshkueshmëri për të pasurit dhe të fuqishmit, duke përfshirë në fondet e fushatave etje para me origjinë të dyshimtë.

Por, nëse ato e bëjnë këtë bazuar në bindjen se publiku nuk shqetësohet aspak për çështje të tilla, kjo mund të bëhet një profeci vetë-përmbushëse. Në rastin më ekstrem, kjo qasje mund të krijojë ngjashmëri me mjedisin politik të shteteve autoritare, në të cilat liderët përpiqen t’i urtësojnë qytetarët, duke i bindur ata se politika është natyrshëm e korruptuar, dhe se bota është një vend i errët dhe i rrezikshëm ku të gjithë vjedhin.

Atëherë pse të përpiqen ata t`i ndryshojnë gjërat?

Nderkohe qe nismat siç janë grupet e punës për financimet e paligjshme, nuk kanë gjasa të ndryshojnë qëndrimet e votuesve në vetvete, ato mund të jenë një pjesë e rëndësishme e një fushate afatgjatë për t’i detyruar qeveritë të japin llogari për mosgatishmërinë e tyre për të adresuar shqetësimet popullore në lidhje me korrupsionin.

Në rastin e Mbretërisë së Bashkuar, duke gjykuar nga skandali mbi shpenzimet e deputetëve që përmbysën politikën britanike më shumë se një dekadë më parë, qytetarët do të përdorin kutinë e votimit për të treguar se kujdesen për paratë që gërryejnë demokracinë.