Vëzhgimi i krimeve të luftës: Gruaja që do ta detyronte Putinin të paguante

Prokurorja e Përgjithshme Iryna Venediktova hedh një vështrim në celularin e saj. Shifrat e zymta dhe informacionet që vijnë janë vetëm fillimi; stafi i saj do t'i katalogojë, do t'i hetojë -- dhe do të përpiqet të sjellë para drejtësisë autorët rusë të krimeve të luftës.

Ky është qëllimi i saj: të bëjë Vladimir Putinin dhe forcat e tij të paguajnë për atë që kanë bërë. Ndërkohë që gjykatat në mbarë botën po punojnë për ta mbajtur Rusinë përgjegjëse, pjesa më e madhe e hetimit – dhe numri më i madh i ndjekjeve penale – ka të ngjarë të bëhet nga vetë Ukraina.

Për prokuroren Venediktova, kjo është personale.

“Unë mbroj interesin publik të qytetarëve ukrainas. Dhe tani shoh që nuk mund t'i mbroj këta fëmijë të vdekur", thotë ajo. "Dhe për mua, kjo është dhimbje".

Zonja Venediktova, një ish-profesore e drejtësisë, në moshën 43-vjeçare, është në lëvizje dhe xhaketat dhe fustanet e jetës normale tani po i zëvendësohen gjithnjë e më shumë me xhaketat ushtarake dhe një jelek antiplumb. Ajo i merr ushqimet me nxitim në makinë, ose i mënjanon plotësisht.

Zyra e saj ka hapur tashmë mbi 8,000 hetime kriminale në lidhje me luftën dhe ka identifikuar mbi 500 të dyshuar, duke përfshirë ministra rusë, komandantë ushtarakë dhe propagandues -- edhe pse po shtohen një sërë hetimesh ndërkombëtare për krimet e luftës.

"Funksionet kryesore të ligjit janë mbrojtja dhe kompensimi. Shpresoj se do t'ia dalim mbanë, sepse tani janë vetëm fjalë të bukura, nuk ka më sundim të ligjit”, thotë prokurorja Venediktova. “Janë fjalë shumë të bukura. Unë dua që ato të realizohen”.

Zonja Venediktova ka vendosur prokurorë në qendrat e refugjatëve në të gjithë vendin dhe në pikat kufitare, duke u përpjekur të mbledhë copat e vuajtjeve të miliona ukrainasve dhe t'i shndërrojë ato në fakte dhe prova para se të zhduken.

Prokurorët shkojnë çdo ditë në linjën e refugjatëve në qendrën e Lvivit, duke kërkuar dëshmitarë dhe viktima të gatshme për të paraqitur një deklaratë. Disa histori nuk tregohen. Njerëzit kanë shkuar shumë larg, janë shumë të lodhur. Ose janë të frikësuar. Foshnjat e tyre po ngatërrohen. Ata janë nisur për të shkuar diku tjetër.

Intervistat mund të zgjasin me orë të tëra. Të përkulur mbi kompjuterat portativë, prokurorët presin të përfundojnë lotët e njerëzve për të pyetur se si ngjasonin bombardimet, çfarë lloj municionesh ishin përdorur. Ata pyesin se çfarë uniforme, çfarë shenjash mbanin ushtarët. Kjo është lënda e parë e llogaridhënies, hallka e parë në zinxhirin e përgjegjësisë që prokurorja Venediktova shpreson të shkojë deri në fund me udhëheqjen e Rusisë.

Ala, 34 vjeç, ulet me prokurorët dhe shpjegon se si e kishte humbur shtëpinë. Ajo nuk dëshiron që mbiemri i saj të publikohet sepse vajza e saj 8-vjeçare mbetet e bllokuar në territorin e kontrolluar nga Rusia.

Ala premton të kthehet me një copë të mortajës që shkatërroi apartamentin e saj në Vorzel, një qytet disa kilometra në perëndim të Buçës. Ajo kishte mbledhur metalin e dendur dhe gri në duart e saj, si një kujtim të sulmit që kishte mbijetuar. Dhe si provë.

Pak para mesditës, kryeprokurorja Venediktova largohet nga qendra e refugjatëve dhe ngjitet në një fuoristradë të zezë, e drejtuar për në kufirin polak, një orë, apo më shumë në veri. Një eskord policie e lejon atë të kalojë me shpejtësi përmes një peizazhi shtëpish të shkatërruara, pranë varrezave të vjetra, kolovajseve të ndryshkura të fëmijëve, kupolave të shndritshme të kishave. Shenjat e vetme të luftës janë tabelat sfiduese që shpallin fitoren për Ukrainën dhe vdekjen e armikut, dhe pikat e kontrollit me thasë rëre dhe barrikada për të ndaluar tanket që nuk kanë ardhur ende.

Zyra e saj bashkëpunon ngushtë me prokurorët nga Gjykata Ndërkombëtare Penale dhe gati 12 vende, duke përfshirë Poloninë, Gjermaninë, Francën dhe Lituaninë, të cilat të gjitha kanë hapur hetime penale për mizoritë në Ukrainë.

Ajo ka marrë këshilltarë ligjorë të nivelit të lartë nga Britania e Madhe dhe po punon me Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian për të ndërtuar ekipe të lëvizshme hetimore me ekspertizë ndërkombëtare. Clint Williamson, një ish-ambasador i SHBA-së për çështjet e krimeve të luftës, ndihmon në mbikëqyrjen e kësaj përpjekjeje, e cila financohet nga Departamenti amerikan i Shtetit.

"Ne duhet t’i kundërvihemi kësaj", thotë zoti Williamson. “Ekziston nevoja për të treguar se vendet janë të vendosura të mbrojnë ligjin ndërkombëtar humanitar dhe të mbajnë përgjegjësi njerëzit që e shkelin atë në mënyrë kaq flagrante.

Një pjesë e detyrës së tyre tani është të sigurohen që provat që po mblidhen të jenë në përputhje me standardet ndërkombëtare, kështu që dëshmia e njerëzve si Liudmila Verstiouk, një grua 58-vjeçare që i mbijetoi rrethimit të Mariupolit, nuk do të lihen jashtë gjykatës.

Kryeprokurorja Venediktova takon zonjën Verstiouk në një zyrë të improvizuar në vendkalimin Krakivets në kufirin me Poloninë. Ajo mbërriti nga Mariupoli me letrat e saj, telefonin dhe rrobat e shpinës – një fustan veluri, çorape të zeza, çizme të bardha dimërore. Apartamenti i saj u bombardua më 8 mars dhe ajo u tha prokurorëve se kur u largua, la babain e saj 86-vjeçar në ndërtesën e djegur. Ai ka Alzheimer dhe nuk mund të ecë.

Zonja Verstiouk thotë se ajo kaloi një javë duke u strehuar në teatrin e Mariupolit. Ajo u largua një ditë para se bombat të vrisnin rreth 300 njerëz atje.../ VOA