Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

KRYESORE

Ç’presin shqiptarët nga SHBA dhe sa do ndikojë ambasadorja e re në Shqipëri, sipas Alfred Lelës dhe Skënder Minxhozit

Politiko 4 Shkurt 2020, 14:16

Ç’presin shqiptarët nga SHBA dhe sa do ndikojë

Ambasadorja e SHBA, Yuri Kim nisi zyrtarisht detyrën në Tiranë një javë më parë, kur edhe paraqiti letrat kredenciale në zyrën e presidentit Ilir Meta dhe një ditë më pas u shkoi në zyrë ministrave të kabinetit të qeverisë ‘Rama’.

Që në fjalimin e saj të parë, zyrtarja amerikane u shpreh e qartë se do të mbështesë në luftën kundër korrupsionit dhe krimin e organizuar në Shqipëri, si dhe vuri theksin se në këtë mënyrë edhe kompanitë amerikane të shtojnë investimet në Shqipëri.

Por, çfarë presin shqiptarët nga SHBA-ja dhe sa do të ndikojë ambasadorja e re në luftën ndaj korrupsionit, krimit të organizuar dhe zbatimin e ligjit, sipas dy analistëve Alfred Lela dhe Skënder Minxhozi.

Gjatë intervistës për gazetën ‘Fjala’, analisti Lela e shikon ambasadoren Kim, si një përpjekje e SHBA-së për të vijuar mbështetjen për reformën në drejtësi si një aktor i paanshëm, ndërsa Minxhozi beson se ardhja e ambasadores së SHBA përkon me një moment të rëndësishëm të vendit tonë , kur sipas tij “reforma në drejtësi shkon drejt përmbushjes së plotë, afrimi me BE kërkon një shtet të aftë për të pastruar fenomene si korrupsioni e krimi”

Si e komenton Alfred Lela?

Lela, si mendoni, çfarë presin shqiptarët nga ambasadorja e re e SHBA-së, Juri Kim?

Shqiptarët presin shumë, por do të marrin pak. Kjo nuk do të thotë se ambasadorja e re mundet t’u japë shumë e do të tregohet zemër apo dorështrënguar, por aq do të mundet të bëjë. Ka një mbivlerësim në Shqipëri të rolit amerikan dhe kjo vjen prej pafuqisë. Ashtu siç ia kushtojmë një fuqie të mbinatyrshme të panjohurat e jetës, ashtu edhe Amerikës, pjesërisht prej padijes dhe dëshpërimit, i japim një rol që ajo as nuk e do dhe as mund ta ketë. Sa herë që zmadhojmë amerikanin, ne zvogëlojmë shqiptarin dhe është pikërisht ky shqiptar “i hyrë në ujë” që e mban gjallë këtë ngecje. Disa prej ambasadorëve amerikanë në Tiranë, madje e kanë përmendur edhe vetë këtë paradoks. Juri Kim nuk vjen këtu për të “përmbysur” botën, por për të forcuar angazhimet dhe interesat amerikane, të cilat, duhet thënë, në çështjet makro si orientimi properëndimor, antiterrorizimi etj., përkojnë. Por, nuk duhet pritur që të përkojnë gjithkund.

Ajo që shqiptarët duhet të presin është që zonja Kim të jetë një gjyqtare e paanshme aty ku kërkohet arbitrazhi i saj dhe i Amerikës dhe të mbajë “hundën” jashtë aty ku interferencat janë dëmtuese. Duke ditur se palët politike nuk e kanë, në sy dhe as në fokus interesin publik në shumicën e gjërave që bëjnë, ambasadores i kërkohet prania në “ndeshje”. Nëse ambasadorja arrin të zotërojë si e paanshme në perceptimin publik, ajo do të jetë edhe amerikane, edhe shqiptare, edhe perëndimore.

Ambasadorja amerikane ka kërkuar çrrënjosjen e korrupsionit, luftë ndaj krimit të organizuar dhe zbatimin e ligjit. A ka premisa që Shqipëria t’i luftojë këto tri fenomene me mënyrën si është bërë deri tani reforma në drejtësi?

Nuk ka kërkuar asgjë të re. Këtë e kanë kërkuar të gjithë ambasadorët amerikanë që pas Rajersonit e këtej. Sigurisht, në erën në të cilën zonja Kim prek Shqipërinë këto kërkesa duken të fuqishme sepse i tillë është konteksti. Sipas të gjithë indikatorëve dhe të gjitha perceptimeve Shqipëria ka bërë hapa mbrapa nën qeverisjen e Rilindjes së zotit Rama. Unë nuk dua të lidh premisat e Shqipërisë për luftën kundër këtyre tashmë fenomeneve me reformën në drejtësi. Të paktën jo automatikisht. Sepse, reforma në drejtësi nuk është vetëm shqiptare, edhe pse aty ka një variabël apo pjesëmarrje shqiptare. Ajo është edhe amerikane, por edhe evropiane. Pra, kemi një reformë euro-amerikano-shqiptare, që do të thotë, nëse presioni evropian dhe amerikan është i duhur, i drejtë, i paanshëm, transparent dhe pro interesit publik, institucionet e reja të drejtësisë do të mund t’i kundërvihen korrupsionit, krimit të organizuar dhe “të gjitha të zezave”.

Sa seriozisht e ka SHBA kur thotë që të hetohen zyrtarët e lartë, ndërkohë që SPAK nuk ka nisur të hetojë asnjë nga dosjet e mëdha, përkundrazi dosjen 184 të zgjedhjeve në Dibër ia transferoi prokurorisë së këtij qyteti apo dosje të tjera, si CEZ dhe skandali me Unazën e Re, të cilat janë pushuar?

Mua më ngjan me një amnisti, e cila nga ana e saj nuk është e keqe nëse lejon fillimin e një “viti zero” në shoqëri. Nuk është hakmarrja që do ta shpleksë nyjën gordiane në drejtësi, politikë e kudo, por e kundërta: që elitat politike të deritanishme të dekompleksuara nga hakmarrja e kundërshtarit të mos bëhen penguese të reformës. E vetmja mënyrë është që ato të marrin një amnisti. Mungesa e kësaj amnistie e ka penguar reformën. Duhet shtuar edhe diçka: elitat politike kur ta marrin këtë amnisti, nëse e kanë marrë dhe nëse do ta marrin, duhet të kushtëzohen, nga kushdo që ua jep këtë lejekalim, nga amerikanët ta zëmë, që të lejojnë qarkullimin e elitave, pra të vetes, që do të thotë se personazhet kryesore të tri dekadave duhet të zgjedhin pensionin politik.

A rrezikon Juri Kim të përfundojë si Donald Lu, duke mos parë që të kapet asnjë “peshk i madh”?

Gjasat janë që po, edhe pse z. Lu nuk do ta konsideroja të dështuar. Të mos harrojmë se ka qenë presioni i Lusë që çoi në kapjen e Shullazit; ka qenë presioni i tij që e zbehu yllin e “kampionit të qeverisë” Saimir Tahiri; ka qenë presioni i tij që Adriatik Llala u shpall non grata nga Sekretari Tillerson. Nuk është Lu “hija” me të cilën duhet të matet zonja Kim. Mendoj se janë “etërit themelues” të Republikës amerikane, e them këtë në rrafsh parimesh morale, dhe jo profili politik apo shoqëror.

A do të shkojë dot Shqipëria drejt një konsensusi të madh për pastrimin e politikës nga të korruptuarit dhe politikanët e lidhur me krimin e organizuar?

Nëse konsensusi arrihet mes të njëjtave palë që akuzojnë njëra-tjetrën për molepsje në korrupsion dhe krim, si mund të ndodhë kjo?! Ne kemi parë se si konsensuset në Shqipëri janë arritur për përfitime personale apo partiake politike. Cila frymë e shenjtë i vizitoi papritmas të njëjtët aktorë që tashmë të kenë në gjak dhe në sy “paqtimin e Shqipërisë”?!

Si e komenton Skënder Minxhozi?

Minxhozi, si mendoni, çfarë presin shqiptarët nga ambasadorja e re, e SHBA-ve Yuri Kim?

Ndryshimi i një ambasadori amerikan është gjithmonë një ngjarje që e tejkalon rutinën diplomatike në Tiranë. Aq më tepër që ambasadorja Yuri Kim vjen pasi posti i ambasadorit të SHBA rrinte bosh prej shumë muajsh. Sa për shqiptarët, mendoj se ata presin nga ambasadorja e re amerikane, që të vazhdoj të jetë, ashtu si paraardhësit e saj, një prani që do të sjellë ulje tonesh, moderim dhe bashkëpunim mes palëve politike. Prej 30 vjetësh në imagjinatën e shqiptarit të mesëm, ambasadori i SHBA ka qenë dhe mbetet një institucion që ka folur hapur dhe pa humbur kohë, kur vendi ka kaluar situata delikate. Kjo vlen mendoj edhe për ambasadoren Yuri Kim.

Ambasadorja amerikane ka kërkuar çrrënjosjen e korrupsionit, luftë ndaj krimit të organizuar dhe zbatimin e ligjit, a ka premisa që Shqipëria të luftojë këto tre fenomene me mënyrën si është bërë deri tani reforma në drejtësi?

Yuri Kim vjen në Shqipëri në një moment kur këto tema janë në majë të agjendës së punëve në një vend si Shqipëria. Reforma në drejtësi shkon drejt përmbushjes së plotë, afrimi me BE kërkon një shtet të aftë për të pastruar fenomene si korrupsioni e krimi. Sesa do të jemi në gjendje të plotësojmë këtë listë kërkesash këtë do ta tregojë koha. Shpresat janë që së afërmi edhe shqiptarët të dalin nga lista e popujve që prodhojnë qeverisje të dobëta dhe të korruptuara.

Sa seriozisht e ka SHBA kur thotë që të hetohen zyrtarët e lartë, ndërkohë që SPAK nuk nisur të hetojë asnjë nga dosjet e mëdha përkundrazi dosjen 184 të zgjedhjeve në Dibër, ia transferoi prokurorisë së këtij qyteti apo dosje të tjera si ÇEZ dhe skandali me Unazën e Re, të cilat janë pushuar?

Mendoj se kur flitet për institucione si SPAK, duhet parë përtej disa rasteve konkrete. Kjo strukturë nuk ka pasur ende të kohë të tregojë sesa është në gjendje të ngrihet në pritshmëritë e shqiptarëve. I duhet dhënë kohë drejtësisë së re të tregojë çfarë është në gjendje të bëjë. Edhe përkrahja amerikane dhe evropiane ndaj këtyre institucioneve, mendoj se ka pikërisht këtë qëllim. Që të lejojë ndërgjegjësimin e drejtësisë së re shqiptare, për të qenë e ndryshme nga ajo e djeshmja. Dhe kjo kërkon kohë.

A rrezikon Yuri Kim të përfundojë si Donald Lu, duke mos parë që të kapet asnjë ‘peshk i madh’?

Vështirë të hedhim fall për mënyrën sesi do të mbarojë mandati i Yuri Kim, kur ajo sapo ka nisur punën e saj. Kim vjen në Tiranë në kushte të ndryshme nga ato të paraardhësve të saj. Duhet parë cilat do të jenë dinamikat që do të përcaktojnë mandatin e saj diplomatik në muajt dhe vitet që vijnë.

A do të shkojë dot Shqipëria drejt një konsensusi të madh për pastrimin e politikës nga të korruptuarit dhe politikanët e lidhur me krimin e organizuar?

Kjo varet. Për shembull të korruptuarit gjallojnë në politikën shqiptare, që në ditën e ndryshimit të sistemit. Pra 30 vjet nuk kanë mjaftuar. Besoj se rrëzimi gradual i disa zyrtarëve me rekorde kriminale të fshehura, përbën një mësim të mirë, që partitë të mos kandidojnë më figura me të shkuar problematike. Është një mësim që po e mësojnë mbi lëkurën e tyre dhe si tillë, shpresoj të jetë një mësim afatgjatë për to.