Investigimi i Le Figaro/ Mogherini, Rama dhe Kolegji i Europës: Si u ndërthur diplomacia me interesat shqiptare

Martin Bernier, Le Figaro

Akuza ndaj ish-përfaqësueses së lartë të BE-së për politikën e jashtme, Federica Mogherini, në një hetim për korrupsion dhe dorëheqja e saj nga posti i rektore­s së Kolegjit të Europës, janë vetëm maja e ajsbergut e problemeve të fshehura mirë që kanë tronditur këtë institucion që formon elitën europiane.

Në brigjet e lumit Djiver ngrihet kampusi kryesor i Kolegjit të Europës. Flamujt europianë, belgë dhe flamandë varen në shtiza dhe dritaret e mëdha të bardha hapen drejt kanalit. Qetësia e Bruges pothuajse të bën të harrosh se tre muaj më parë, më 2 dhjetor, studentët që po shkonin drejt bibliotekës u përballën me policinë që po kontrollonte ambientet. Rektorja e Kolegjit, Federica Mogherini, u arrestua nga policia belge me urdhër të Prokurorisë Evropiane. Ajo kaloi dhjetë orë në ndalim dhe më pas dha dorëheqjen nga drejtimi i institucionit që formon eurokratët e ardhshëm.

Që nga viti 1949, Kolegji i Europës ofron arsim të nivelit të lartë për studentë nga e gjithë Europa dhe më gjerë. Në qytetin flamand, rreth 330 studentë ndjekin master në drejtësi europiane, ekonomi, marrëdhënie ndërkombëtare apo studime europiane. Qëllimi është edhe krijimi i një komuniteti të ri europian. Studentët paguajnë rreth 29 mijë euro tarifa dhe jetojnë së bashku në konvikt për një vit. Kjo krijon një “frymë grupi”, sipas një studenti francez, dhe u ka dhënë pseudonimin “mafia e Bruges” në Bruksel.

Lidhjet me Komisionin dhe fondet nga Shqipëria

Ndërsa shfaqet dielli i pranverës së hershme, studentët dhe drejtuesit duket se kanë lënë pas trazirat e dimrit që rrëzuan rektoren. Akuzuar për mashtrim dhe korrupsion pas dhënies nga ish-punëdhënësi i saj, Shërbimi Evropian për Veprim të Jashtëm, të një trajnimi për diplomatët evropianë në Kolegjin e Evropës, Federica Mogherini siguron se nuk ka kryer asnjë akt të dënueshëm. Një nga ndihmësit e saj, që ne takuam në Bruges, minimizon gjithashtu: “Ajo në çdo rast kishte planifikuar të kthehej në Itali në fund të mandatit të saj të dytë, thjesht kjo e përshpejtoi pak procesin,” na shpjegon, i bindur për pafajësinë e saj.

Në Itali, në Ministrinë e Punëve të Jashtme, gjeti strehë edhe Stefano Sannino, i akuzuar në të njëjtën çështje. Ish-sekretar i përgjithshëm i Shërbimit Evropian për Veprim të Jashtëm, ai ishte shkarkuar nga Kaja Kallas para se të emërohej nga Ursula von der Leyen në drejtimin e përgjithshëm të Komisionit Evropian për Lindjen e Mesme. Një tjetër italian, Cesare Zegretti, i cili mban një post si ko-drejtor në Kolegjin e Evropës, u thirr nga policia belge dhe më pas u akuzua.

Edhe pse ai është ende në detyrë, Kolegji sapo ka mbyllur thirrjen për kandidatura për të zgjedhur një rektor të ri, i cili pritet të marrë detyrën deri në qershor. Thuhet se këtë herë do të favorizohet një profil më akademik, ndoshta për të shmangur trazirat që shkaktoi emërimi i Federica Mogherinit në 2020. Pavarësisht mungesës së saj “të përvojës së konsiderueshme akademike”, një kandidaturë e dorëzuar jashtë afatit dhe me ndalim të përfshirjes në çështjet financiare (sepse Kolegji financohet në gjysmën e tij nga Komisioni Evropian, ku ajo ishte zëvendëspresidente deri në 2019), të gjitha kandidaturat e tjera u refuzuan nga Herman Van Rompuy, ish-president i Këshillit Evropian dhe tani kryetar i Bordit Drejtues të Kolegjit, për t’i hapur rrugë Federica Mogherinit. Të gjitha këto me bekimin e Ursula von der Leyen.

Lidhja midis Kolegjit dhe Brukselit është të paktën e paqartë. Statutet e tij thonë vetëm se presidenti i Komisionit Evropian duhet të konsultohet para emërimit të kryetarit të bordit drejtues të shkollës dhe çdo vit shërbimet e tij kryejnë “një auditim mjaft të thelluar” përpara rinovimit të subvencionit prej 10 milionë eurosh për institucionin. Lidhja formale ndalon këtu. Por në praktikë, kur vijnë udhëzime nga Komisioni, Kolegji mobilizohet menjëherë. Kështu ndodhi kur komisioneri për zgjerimin, Olivér Várhelyi, njoftoi në mars 2023 se Kolegji do të hapte një kampus të ri në Shqipëri brenda një viti, pa u konsultuar me drejtuesit për afatet; Mogherini dhe ekipi i saj vepruan me zell për ta realizuar projektin në kohë.

Në këtë nxitim, Kolegji i Evropës mbështeti rrjetin e gjerë të kontakteve të rektores. E afërt me kryeministrin shqiptar Edi Rama që nga koha kur ajo punonte në Ministrinë e Jashtme të Italisë në 2014, Federica Mogherini nuk pati vështirësi të siguronte mbështetjen e qeverisë shqiptare për hapjen e kampusit në Tiranë. Edhe pse projekti u prit mirë në fillim në një vend kandidat për Bashkimin Evropian, shpejt lindën dyshime për financimin e tij. Një hetim i Rrjetit për Korrupsion dhe Krim të Organizuar në Shqipëri tregon se 17 milionë eurot e investuara nga qeveria e Edi Ramës për ndërtimin e kampusit të Kolegjit të Evropës ishin fillimisht të destinuara për krijimin e një kampusi të ri për Universitetin Publik të Tiranës.

Si reagim ndaj protestave studentore të vitit 2018, kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj (i arrestuar më vonë për korrupsion) dhe kryeministri kishin premtuar të investonin këtë shumë në infrastrukturë të re për të pritur 22,000 studentët e kryeqytetit. Por fondet u ridrejtuan. “Një memorandum u nënshkrua në prani të Ramës, Veliajt dhe ish-rektores së Kolegjit të Evropës, Federica Mogherini” dhe “punimet avancuan me shpejtësi në truallin fillimisht të parashikuar për universitetin e Tiranës”, thuhet në hetim. Ndërsa ndërtimi ende nuk ka përfunduar, dy brezat e parë të studentëve të Kolegjit të Evropës në Tiranë, me nga 30-40 studentë, kanë nisur studimet në ambientet e universitetit publik.

Federica Mogherini nuk ka treguar shumë skrupuj ndaj njerëzve që nuk respektojnë shtetin e së drejtës dhe qeverisjen e mirë.

Sipas ish-zëvendëskryeministrit shqiptar Genc Pollo, kjo çështje tregon se “Edi Rama instrumentalizon Bashkimin Evropian për propagandën e tij”. Partia Demokratike e Shqipërisë, ku ai bën pjesë, ka kërkuar publikisht që Prokuroria Evropiane dhe Zyra Evropiane Kundër Mashtrimit të hetojnë “marrëveshjen sekrete Rama–Mogherini për ndërtimin e kampusit të Kolegjit të Evropës në Tiranë”, duke shtuar se “shqiptarët do ta vlerësonin shumë një hetim mbi lobimin e Mogherinit në favor të Edi Ramës, promovimin e sukseseve të tij imagjinare dhe mbulimin e mega-skandaleve në Bruksel, si dhe angazhimin e saj kundër opozitës shqiptare.” E kontaktuar përmes avokates, Federica Mogherini nuk dëshiroi të komentojë. E njëjta heshtje vjen nga drejtuesit e Kolegjit.

Megjithatë, kundërshtarët e Edi Ramës e akuzojnë prej kohësh për prirje autoritare dhe korrupsion në qeveri – ku edhe zëvendëskryeministrja u detyrua të japë dorëheqjen në shkurt për një çështje korrupsioni – dhe e akuzojnë për shndërrimin e Shqipërisë në një “narco-shtet”, pasi vendi u bë prodhuesi kryesor i kanabisit në Evropë midis 2014 dhe 2016. “Federica Mogherini nuk ka treguar shumë skrupuj ndaj njerëzve që nuk respektojnë shtetin e së drejtës dhe qeverisjen e mirë,” shprehet Genc Pollo.

Shtatorin e kaluar, ajo e ftoi Edi Ramën për një konferencë madhështore në Kolegjin e Bruges. Tema? Rruga e Shqipërisë drejt anëtarësimit në BE dhe sfidat e inteligjencës artificiale. Aty Rama tha: “Kolegji i Evropës nuk është vetëm një tempull i dijes, por laboratori i vetë Evropës.”

Një institucion me rol politik
Kolegji i Europës nuk është vetëm një institucion akademik. Ai ka edhe një mision politik: të kontribuojë në integrimin europian. Pas Luftës së Ftohtë, u hap një kampus në Poloni për të përgatitur elitat e vendeve të Europës Lindore. Sot, e njëjta logjikë zbatohet në Ballkan, përfshirë Shqipërinë.

Megjithatë, nuk është një “ENA europiane”: studentët paguajnë vetë dhe nuk kanë garanci punësimi. Megjithatë, shumë prej tyre përfundojnë në institucionet europiane apo sektorin privat.

Mes ish-studentëve janë figura të njohura si Roberta Metsola, Alexander Stubb dhe Jens Stoltenberg.

Ndikimet e huaja dhe polemikat
Institucioni është përballur edhe me kritika për ndikime të huaja. Në vitin 2014 u krijua një “bibliotekë kineze” e financuar nga qeveria e China, e cila më vonë u ridizenjua pas shqetësimeve për ndikim politik.

Gjithashtu, ka pasur polemika për aktivitete të lidhura me Turkey dhe për vendime të brendshme, si emërtimi i një brezi studentësh me emrin e Madeleine Albright, që shkaktoi protesta.

Një elitë me ndikim të madh
Pavarësisht kritikave, Kolegji i Europës mbetet një institucion kyç në formimin e elitës europiane. Ai funksionon si një “laborator” i BE-së, ku ndërthuren edukimi, politika dhe diplomacia.

Megjithatë, skandalet e fundit dhe debatet mbi financimet, ndikimet dhe transparencën hedhin hije mbi një nga institucionet më prestigjioze të Europës.