The Art Newspaper: A po e përdor Edi Rama artin për të pastruar imazhin nga skandalet dhe korrupsioni?

Ekspozimi i veprave të kryeministrit Edi Rama në panairet prestigjioze të artit, Frieze London dhe Art Basel Paris, ka hapur një debat të ri mbi motivet pas angazhimit të tij artistik.

Media e njohur me seli në Britani dhe New York 'The Art Newspaper' ngre pyetjen nëse Rama po e përdor artin si një mjet për të zbutur imazhin nga skandalet dhe akuzat për korrupsion që kanë shoqëruar qeverisjen e tij. Ndërsa galeritë e njohura e vlerësojnë stilin e Ramës dhe interesin e publikut, kritikat brenda dhe jashtë Shqipërisë e shohin këtë aktivitet si një strategji të kujdesshme që tenton të vendosë artin mbi politikën. 

Artikulli i plotë:

Në panairet e këtij viti Frieze London dhe Art Basel Paris, shumë vizitorë u habitën kur gjetën vepra nga një artist i papritur: kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama.

Rama, i cili siguroi një mandat të katërt të paprecedentë në maj, pasi bëri fushatë për ta sjellë Shqipërinë në BE - është gjithashtu një artist i afirmuar. I trajnuar në Akademinë e Arteve të Bukura në Tiranë, ai kaloi disa vite duke punuar në Paris përpara se të hynte në politikë në fund të viteve 1990.

Që atëherë, ai ka vazhduar të bëjë art, duke ekspozuar në Qendrën Pompidou në Paris dhe dy herë në Bienalen e Venedikut, dhe shpesh duke vërejtur se vizatimi e ka ndihmuar të durojë mbledhjet e gjata qeveritare.

Më 9 tetor, galeria Société e Berlinit njoftoi se kishte shtuar Ramën, një udhëheqës karizmatik dhe shpesh kontrovers, aktualisht i përfshirë në skandale të shumta,  në listën e saj prej një duzine artistësh.

Galeria nuk humbi kohë duke shfaqur shtesën e saj më të re, duke i kushtuar një mur të tërë në Frieze London në tetor rreth 25 vizatimeve shumëngjyrëshe me stilolaps dhe vaj të Ramës, të shoqëruara nga dy skulptura bronzi të pikturuara të ekspozuara në bazamente qeramike. Një përzgjedhje më e vogël punimesh, tre vizatime dhe një skulpturë, u shfaqën në Art Basel Paris javën pasardhëse.

Julia Ballantyne-Way, një partnere në Société, i thotë The Art Newspaper se rreth gjysma e vizatimeve u shitën dhe diskutimet janë duke vazhduar me blerësit potencialë për të tre skulpturat. "U pritën shumë mirë," thotë ajo për artin e Ramës. "Shumë njerëz nuk e dinë [për Ramën, artistin] dhe sigurisht që janë shumë të befasuar dhe të intriguar që e zbulojnë atë."

Ajo shton: "Keni gjithashtu njerëz që e kanë ndjekur prej kohësh dhe janë të emocionuar që e shohin tani me ne dhe që përfaqësohet."

Ballantyne-Way thotë se kishte qenë prej kohësh "në kontakt të ngushtë" me Ramën, dhe së fundmi filloi të diskutonte për përfaqësimin pasi mori pjesë në ekspozitën e tij personale në Galerinë Marian Goodman në Paris vitin e kaluar. "Është një profil i ri për ne - nuk kemi asnjë artist-politikan tjetër," thotë ajo. "Vepra e re është vërtet emocionuese. Ai po përfshin shumë më tepër bronz në qeramikë."

Oltsen Gripshi, një artist dhe kritik bashkëkohor shqiptar i cili botoi një libër mbi artin e Ramës vitin e kaluar, thotë se artisti ishte larguar nga Realizmi i epokës komuniste për të krijuar një gjuhë unike abstrakte të frymëzuar nga Kandinski. "E konsideroj atë një formë të re të neo-ekspresionizmit për përzierjen e saj të ekspresionizmit, abstraksionizmit dhe formalizmit", thotë Gripshi.

Po e pastron imazhin e tij?
Rama u kthye në Shqipëri në vitin 1998 për të shërbyer si ministër i kulturës, më vonë duke fituar vëmendje ndërkombëtare si kryetar bashkie i Tiranës (2000-11) për pikturimin e blloqeve të apartamenteve të zymta të epokës komuniste me ngjyra të theksuara. Që kur u bë kryeministër në vitin 2013, qeveria e tij ka mbikëqyrur restaurimin e vendeve të mëdha të trashëgimisë, duke përfshirë Muzeun Historik Kombëtar, Kullën Veneciane të Durrsit dhe Urën e Kurçajt.

Megjithatë, administrata e tij është ndjekur edhe nga skandale korrupsioni. Në vitin 2023, ish-ministri i mjedisit Lefter Koka mori një dënim me pesë vjet burg për pranim ryshfeti në të ashtuquajturin "skandali i inceneratorit", ndërsa Arben Ahmetaj, një ish-zëvendëskryeministër, mbetet i kërkuar ndërkombëtarisht për akuzat e pastrimit të parave, deklarimit të rremë të pasurisë dhe shpërdorimit të detyrës.

Pasi Rama kritikoi autoritetin antikorrupsion të Shqipërisë pas arrestimit të kryetarit të bashkisë së Tiranës Erion Veliaj, një aleat i ngushtë, autoriteti e akuzoi atë në shkurt për minimizimin e pavarësisë gjyqësore.

Armando Lulaj, një artist bashkëkohor dhe kritik i hershëm i Ramës, e quajti artin e kryeministrit një marifet PR për të pastruar imazhin e tij, duke pretenduar se kryeministri mbajti fonde nga kritikët.

"Grupi im, i cili kritikon artin e tij dhe përdorimin që pushteti i bën artit kulturor, është i margjinalizuar dhe nuk mund të marrë asnjë para publike", thotë ai.

Ballantyne-Way mohon se aktiviteti artistik i Ramës ka të bëjë me optikën. “Ai studioi art, dha mësim arti dhe ishte një artist praktikant në Paris përpara se të hynte në politikë”, thotë ajo.

Veprat e Ramës u shfaqën gjithashtu në Art Basel Miami Beach javën e kaluar dhe do të shfaqen në një ekspozitë personale gjatë Gallery Weekend Berlin prillin e ardhshëm.