AFP reportazh në Zharrëz: ‘Ferri i zi’ i vendburimeve të vjetra të naftës së Shqipërisë

Banorët e Zharrezit në Shqipëri jetojnë mes një peizazhi të ndotur prej puseve të naftës që rrjedhin, rezervuarëve të depozitimit të ndryshkur, apo dheut të nxirë nga derdhjet e naftës së papërpunuar që depërton në ujin e tyre.

"Të gjithë kemi probleme shëndetësore," tha Milita Vrapi, një nga 2,000 banorët që jetojnë pranë industrisë së naftës.

"Ajri është shumë i rëndë. Shpesh ndihem e trullosur dhe me dhimbje koke e lodhje të vazhdueshme," tha nëna 49-vjeçare.

Uji është i papijshëm dhe perimet në kopshtin e saj nuk rriten më, tha ajo. Shumica e pajisjeve në fushat e naftës nuk janë mirëmbajtur për gati tre dekada.

Ajri i ndotur

“Ari i zi ka nxjerrë miliona dollarë nga toka, por banorët vendas nuk kanë përfituar prej tij”, tha banori i zonës Marsilin Senka, ndërsa mbante në krahë foshnjën e tij dy muajshe, me bronkit akut.

Ajri kundërmon nga puset e vjetra që janë lënë të hapura. Madje, në verë, disa vendas thonë se nuk mund të marrin dot frymë lirisht.

Vetëm në Zharrez ka rreth një duzinë puse të drejtuara nga Albpetrol në pronësi të shtetit -- shumica prej gjysmë shekulli – shumë pranë banesave. Të tjerat në zonë operohen nga grupi kinez Bankers Petroleum.

“Ndotja nuk është prioritet për kompanitë e naftës”, shtoi Senka.

“Më shumë se 18 mijë metra katrorë janë shumë të ndotur nga nafta bruto, sepse infrastruktura është lënë e braktisur prej më shumë se 25 vitesh, me efekte të dëmshme për mjedisin dhe shëndetin e banorëve”, tha Qani Rredhi, kreu i grupit mjedisor të fshatit.

Edhe grupet e të drejtave të njeriut e kanë dënuar situatën, ku Komiteti Shqiptar i Helsinkit në raportin e tij të fundit thotë se “afërsia e zonave të banuara dhe serave me vendburimet e naftës dhe puset e vjetra... dhe mungesa e masave të sigurisë dhe rehabilitimit janë shumë shqetësuese. "

Sëmundjet

Vendasit thonë se fushat e naftës mund të jenë përgjegjëse për një mori problemesh shëndetësore që prekin banorët.

“Numri i banorëve që ankohen për probleme të frymëmarrjes, përqendrime të larta të dioksidit të karbonit në gjak apo që vuajnë nga sëmundje të lidhura me aktivitetet industriale është shumë i lartë”, tha Adriatik Golemi, një tjetër ambientalist vendas.

Grupet mjedisore gjithashtu e kanë lidhur ndotjen me kanceret që kanë marrë jetën e disa banorëve vendas. Përtej problemeve shëndetësore, vendasit ankohen edhe për rrezikun e lëndimit apo vdekjes nga aksidentet e lidhura me industrinë.

Mbytjet

"Tre vjet më parë, një grua u mbyt në një gropë vaji ndërsa po shkonte pas pulave të saj," tha Golemi për AFP, duke thënë se fshati ka të paktën pesë zona të ngjashme ku nafta ruhet në gropa.

Ka pasur edhe “raste të mbytjes së bagëtive dhe shpendëve në naftë”, shtoi Redhi, i cili u ankua edhe për “tymrat e fortë të gazit” që dilnin nga puset e braktisura.

Pavarësisht dëmeve që shkakton industria e naftës, Shqipëria prodhon vetëm 4.6 milionë fuçi naftë bruto në vit, e cila përdoret për të prodhuar bitum për rrugët.

Megjithatë, ajo ka rezerva të mëdha të vlerësuara në afro tre miliardë fuçi, megjithëse i duhet të importojë të gjithë benzinën e saj që kur rafineria e saj e vetme u mbyll në 2019.

Shell ka njoftuar që atëherë një "zbulim të rëndësishëm të naftës së papërpunuar të lehtë" në Shpirag në jug të Shqipërisë.

Ministria e Energjisë e vendit tha se autoritetet ishin të vendosura për të zgjidhur problemet mjedisore të paraqitura nga industria e naftës. "Kompanitë që punojnë në vendburimet e naftës Patos-Marinzë po vënë në zbatim plane veprimi për rehabilitimin e të gjithë infrastrukturës së rrënuar," tha për AFP.