Analiza e ‘The Guardian’: Një qiellgërvishtëse me formën e kokës së Skënderbeut, vizioni i kullave boshe të Ramës

Një kullë e re do t’i shtohet Tiranës me formën e fytyrës së Gjergj Kastriot Skënderbeut. Prestigjiozja britanike “The Guardian” i ka kushtuar një artikull analitik kullës së lartë që po ngrihet në kryeqytet.

Një vepër e arkitektëve holandezë MVRDV e cila konsiston në një bllok apartament tesh, zyrash dhe dyqanesh rreth 85 metra të lartë në qendër të Tiranës, i projektuar në formën e kokës së Skënderbeut.

“Imazhet e projektit”, shkruan ‘The Guardian’,“përshkruajnë një kullë të bardhë amorfe të rrethuar me ballkone që valëzohen brenda dhe jashtë për të formuar një përafrim të tipareve të heroit, duke e ngulitur profilin e tij përgjithmonë në horizont në beton dhe xhami. Dy vila historike u shkatërruan për t'i hapur rrugë kullës së Skënderbeut në maj 2020, kur qyteti ishte në izolim pandemik.”

Artikulli vijon duke përmendur edhe shembjen e Teatrit Kombëtar si një ndërtesë historike e kulturore që daton prej vitit 1930.

Më tej i referohet edhe një ndërtese tjetër në formën e kullës që po ngrihet vetëm pak metra larg qiellgërvishtëses me imazhin e kokës së Skënderbeut. “Downtown One” është kulla tjetër e projektuar po nga MVRDV me një lartësi prej 140 metrash.

Partneri themelues i firmës holandeze MVRDV, Winy Mass, shprehet se “Tirana ka mundësinë e një kanavace bosh për strukturat me densitet të lartë. Mund të jetë progresiv në këtë kuptim dhe të ndërtojë karakter dhe ndjenjën e vendit.”

“Por shumë banorë vendas nuk janë aq të sigurt për ndjenjën e krijuar nga Maas, dhe listën e arkitektëve të tjerë ndërkombëtarë që kanë ardhur për të riformuar qytetin. Një grusht kullash po ngrihen rreth sheshit qendror Skënderbej të Tiranës, me katër tashmë të përfunduara dhe të paktën gjashtë të tjera në proces. Ka pasur protesta të zëshme kundër shkatërrimit të vilave të epokës osmane për t'i hapur rrugë turmës së ndërtimeve të larta, me kritikët që ankohen për humbjen e trashëgimisë dhe rritjen e çmimeve të pronave, dhe akuzat se projektet po përdoren si skema të pastrimit të parave për krimi i organizuar”, në artikull.

Vincent WJ van Gerven Oei, një shkrimtar holandez që ka jetuar në Tiranë për 12 vitet e fundit dhe ka ndjekur nga afër zhvillimin e kryeqytetit, shprehet për “The Guardian” se e ardhmja e Tiranës do të jetë plot me qiellgërvishtëse fantazmë.

“Unë e dua MVRDV-në – gjërat që ndërtojnë në Holandë janë ndër ndërtesat e mia të preferuara – por më pas vijnë në Shqipëri dhe bëhen budallenj. Ata mendojnë se mund t'i shpëtojnë dizajnit të ndyrë, duke kontrolluar të gjitha trojet budallaqe nacionaliste që mund të mendoni."

Një raport i vitit 2020 nga Iniciativa Globale kundër Krimit të Organizuar Transnacional vuri në dukje se industria shqiptare e ndërtimit ishte bërë një pikë e nxehtë e njohur për bandat kriminale ndërkombëtare për të pastruar paratë, kryesisht nga trafiku i drogës.

Raporti vlerësoi se 1.6 miliardë euro "para të pista" ishin pastruar përmes sektorit shqiptar të pasurive të paluajtshme në tre vitet e mëparshme, me 60% të financimit të projektit që vinte nga burime të paligjshme.

Vetë Zyra e Drejtorisë së Përgjithshme të Parandalimit të Pastrimit të Parave në Shqipëri tha se vëzhgoi “investime të konsiderueshme në pasuri të paluajtshme me burim të panjohur fondesh”, të cilat i klasifikoi si “të dyshimta”.

Vitin e kaluar, prokurorët antimafia në Itali zbuluan se sindikata e krimit Ndrangheta kishte identifikuar zhvillimet e reja të larta të Tiranës si një mundësi kryesore për pastrimin e parave të tyre. Në një përgjim, dy nga të arrestuarit u dëgjuan duke diskutuar për një ndërtues ndërtesash në Shqipëri, i cili kishte tre leje ndërtimi për ndërtesa me vlerë 180 milionë euro, por kishte vetëm 10 milionë euro në dorë.

Një zëdhënës i qytetit të Tiranës tha për ‘The Guardian’ se: “Detyra e bashkisë është të sigurojë që të respektohen planet e ndërtimit, estetika, rregullat e arkitekturës dhe planet e lëvizshmërisë. Ne e kuptojmë se jetojmë në një mjedis politik toksik në Ballkan dhe u kemi kërkuar vazhdimisht liderëve të opozitës të theksojnë: cila nga këto kulla është e dyshuar për një aktivitet të tillë kriminal? Deri më sot nuk kemi asnjë përgjigje dhe nuk ka pasur asnjë pretendim zyrtar në prokurorinë e Tiranës”.

Mbi të gjitha në fund të artikullit, ‘The Guardian’ shkruan se banorët vendas kanë hedhur dyshime se kulla e nisur si një projekt për portretin e Gjergj Kastriot Skëndeberut, të përfundojë si imazhi i kryeministrit Edi Rama, për të cilin e përditshmja britanike thotë “artisti-politik që riformësoi kryeqytetin duke vështruar përgjithmonë vizionin e tij të kullave boshe”.