Investigimi: Si ‘ia hodhën’ dy shqiptarët, u kthyen nga Spanja si trafikantë droge për t’u bërë biznesmenë në Shqipëri

Investigimi nga Balkan Insight 

Për vite me radhë, autoritetet shqiptare nuk arritën të hetonin pasurinë dhe lidhjet e dy shqiptarëve të dënuar për trafik droge në Spanjë.

Shumica e njerëzve udhëtojnë në Torrevieja në Spanjën juglindore për diellin, plazhet me rërë dhe liqenet e kripura, por Pashuk Gjini dhe Sulejman Shkalla kishin një arsye tjetër.

Më 20 qershor 2006, dy burrat, të dy shtetas shqiptarë, u takuan në aeroportin e Alicantes për të diskutuar marrjen e një ngarkese heroine që do të mbërrinte në Torrevieja dy ditë më vonë nga Holanda. Autoritetet, megjithatë, ishin në bisht.

Shkalla, i cili kishte jetuar në Spanjë me emrin Andres, ishte nën vëzhgim si tregtar i dyshuar i heroinës për plazhistët në provincat Alicante dhe Murcia të Spanjës. Gjini u quajt Carlos Alberto, ose 'Bucanero', një referencë për marinarët e egër që prenë anijet dhe vendbanimet kryesisht në Karaibe në gjysmën e dytë të shekullit të 17-të.

Droga mbërriti sipas planit, pasditen e 22 qershorit, e ndarë në 100 pako të fshehura në gomat e një kamioni. Dërgesa ishte me vlerë 1.9 milionë euro, por ishte ende duke u zbërthyer në punëtorinë e një mekaniku në Torrevieja kur policia u fut.

Në shkurt të vitit 2010, Gjini, Shkalla dhe një tjetër shqiptar i identifikuar si Inigo u dënuan me 12 vjet burg, më pas u reduktuan në pak më pak se nëntë. Dy shtetas holandezë dhe tre spanjollë u dënuan me 10 vjet burg.

Gjini megjithatë iku. Duke përdorur një identitet të ri, ai u shfaq në vendlindjen e tij në Shqipëri dhe që atëherë ka jetuar si njeri i lirë, duke ndërtuar një biznes të suksesshëm ndërtimi. Ndërkohë, vetë bindja e Shkallës nuk e dëmtoi asnjëherë ngjitjen e vëllait të tij Petrit Fushës në rangjet e sistemit gjyqësor për t'u bërë një nga prokurorët më të fuqishëm në vend, derisa një proces vetingu zbuloi lidhjen e tyre në 2019 dhe Fusha dha dorëheqjen.

Megjithë një rinovim të sistemit gjyqësor nën kryeministrin Edi Rama, as Gjini dhe as Shkalla nuk e kanë gjetur veten në pikën e 'ligjit antimafia' të Shqipërisë – i krijuar për të gërmuar në pasuri të pashpjegueshme dhe për të kapur të ardhurat e krimit – pavarësisht provave të përhapura që sektori shqiptar i ndërtimit është i mbushur me para të pastruara.

E pyetur nga BIRN nëse sheh ndonjë problem në faktin se prokurorët nuk kishin përdorur legjislacionin antimafia ndaj Gjinit apo Shkallës, Prokuroria kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, SPAK, tha se nuk kishte “asnjë koment për këtë çështje”. Ligji duhet të zbatohet automatikisht për të dy burrat.

Një avokat i Gjinit gjithashtu nuk pranoi të komentojë. Fusha, i cili tani drejton një studio private ligjore, tha se vëllai i tij, Shkalla, ishte larguar nga Shqipëria 24 vjet më parë dhe se ai, Fusha, nuk kishte asnjë dijeni për aktivitetet e tij që atëherë. “Në çdo rast, përgjegjësia është personale,” tha Fusha për BIRN.

Kompanitë e ndërtimit duken “nga ajri”

Rrugëtimi i Gjinit nga kontrabanda e drogës në ndërtim nuk është i pazakontë në Shqipëri.

“Pastrimi i parave nëpërmjet pasurive të paluajtshme mbetet një instrument dominues në Shqipëri krahasuar me format e tjera të pastrimit të të ardhurave nga aktivitetet kriminale”, tha Drejtoria e Përgjithshme e Parandalimit të Pastrimit të Parave, DPPP, në një përgjigje me shkrim për BIRN.

Shtrirja e pastrimit të parave të tilla ka evoluar me kalimin e viteve, tha Arjan Dyrmishi, ekspert i sigurisë në Qendrën për Studimin e Demokracisë dhe Qeverisjes.

“Në fillim të viteve 90, pastrimi i parave quhej ‘investim’,” tha ai për BIRN. Sot, figurat e krimit të organizuar kanë "shumë më shumë para, ndikim dhe informacion".

“Ata kanë synuar sektorët e ekonomisë që janë më fitimprurës, siç janë zonat që kanë çmime më të larta ose zhvillimet që janë të pozicionuara në mënyrë strategjike në zonat bregdetare.”

Në kryeqytet, Tiranë, blloqet e banesave me shkëlqim dhe betoni dhe xhami po grumbullojnë ndërtesa të ulëta, me tulla dhe llaç, ndërsa çmimet e pronave janë rritur në një shkallë të tillë që qyteti është në të njëjtin nivel me Londrën dhe Romën kur bëhet fjalë për raportin e të ardhurat mesatare dhe çmimet për metër katror.

Autoritetet në Tiranë lëshuan më shumë leje ndërtimi vitin e kaluar se çdo vit që nga viti 2005, ndërkohë që një numër rekord zhvilluesish të rinj debutuan në treg.

Ornela Liperi, kryeredaktore e revistës ekonomike Monitor, tha se oferta e tejkaloi shumë kërkesën nga ekonomia e ligjshme.

“Shumë kompani ndërtimi në gjumë u rifilluan përsëri pas 2017-2018, ndërsa të tjera u shfaqën nga ajri”, tha Liperi. "Rreth 40 për qind e fluksit aktual në treg nuk mund të justifikohet nga burime formale."

Tenderët publikë

Gjini u rishfaq në Shqipëri si Anton Gjinaj. Në vitin 2014, katër vjet pasi u arratis nga dënimi me burg në Spanjë, ai themeloi biznesin e tij të parë në Shqipëri – Alesio 2014 – dhe u zgjerua nga betoni në ndërtimet e banesave të nivelit të lartë, prodhimin e kartonit të gipsit dhe minierat.

Në vitin 2020, Gjini kishte gjashtë kompani në emrin e tij (tjetër), njëra prej të cilave, Foralb Alabaster, ishte pjesë e zotërimit të ministrisë së ekonomisë shqiptare. Një tjetër, Kopshti Rezidencë Turdiu, ndodhet pas një kompleksi të madh rezidencial dhe tregtar në ndërtim, në një nga hyrjet më të frekuentuara të Tiranës.

Sipas Regjistrit të Bizneseve në Shqipëri, Garden Rezidencë Turdiu u themelua në vitin 2019 nga Kastrati, një nga grupet më të mëdha të biznesit në vend, dhe administrohej nga vajza e Gjinit, Klaudia. Në shtator të vitit 2020, Alesio 2014 e Gjinit bleu kompaninë për një milion euro.

Alesio 2014 ka një marrëdhënie të mirë me shtetin, duke fituar një sërë tenderash publikë për ndërtimin e shkollave dhe rrugëve. Në vitin 2020, pas një tërmeti të fuqishëm që goditi Shqipërinë në nëntor 2019, Alesio 2014 ishte pjesë e një numri konsorciumesh që morën pesë kontrata publike rindërtimi me një vlerë totale prej 1.5 miliardë lekësh, afërsisht 12.9 milionë euro, sipas të dhënave nga Agjencia e Prokurimit Publik.

Në prill të vitit të kaluar, megjithatë, e kaluara e Gjinit e kapi atë kur ai u arrestua nga policia në Mal të Zi në hyrje nga Shqipëria. Ai u ekstradua me shpejtësi në Spanjë, e cila u kthye në Shqipëri një vit më vonë për të vuajtur dënimin. Duke llogaritur kohën e kaluar në paraburgim, Shkalla pritet të lirohet më 24 qershor 2025, por vazhdon të ushtrojë bizneset e tij nëpërmjet të afërmve.

Lidhje të fshehura

Fusha, vëllai i Shkallës, kaloi tre dekada si prokuror publik në Shqipëri, duke u ngjitur në postin e fuqishëm të kryeprokurorit të Tiranës.

Ai e mbajti të fshehtë bindjen e Shkallës, edhe kur ishte nën vëzhgimin e një paneli vettingu të krijuar nën kryeministrin Rama për të hequr gjyqtarët dhe prokurorët e korruptuar.

Drejtoria për Mbrojtjen e Informacionit të Klasifikuar, DSIK, raportoi se Fusha nuk kishte deklaruar në një formular të posaçëm se vëllai i tij ishte dënuar për trafik droge në Spanjë. DSIK citoi një autorizim të nënshkruar në Valencia në 2016 që tregonte se Shkalla kishte autorizuar një noter për të nënshkruar një numër të papërcaktuar pronash për Fushën.

“Fakti që subjekti i rivlerësimit ka dështuar të zbulojë përfshirjen e personit të lidhur në veprimtari të krimit të organizuar… e bën subjektin Petrit Fusha përgjegjës për fshehjen e fakteve dhe plotësimin e pasaktë dhe të pavërtetë të Deklaratës për Kontrollin e Figurës. ”, shkruan DSIK në raportin e saj.

“Përgjithësisht, për sa i përket vlerësimit të figurës së tij, Fusha është një individ që mund të vihet nën presionin e strukturave kriminale…”

Fusha dha menjëherë dorëheqjen, duke nisur një proces të plotë vetingu. Organi i Vettingut, Komisioni i Pavarur i Kualifikimit, tha se e kishte referuar çështjen për hetime të mëtejshme, por, tre vjet më vonë, nuk dihet statusi i çështjes.

Komisioni i Pavarur Kualifikimi refuzoi një kërkesë për Lirinë e Informacionit të paraqitur nga BIRN për një kopje të shkresave në lidhje me çështjen e Fushës, duke deklaruar se “çështja është në juridiksionin e një organi të posaçëm hetimor”.

SPAK, prokuroria speciale, megjithatë i tha BIRN se nuk ka asnjë çështje në dosjet e saj për Fushën apo pasurinë e pashpjegueshme të vëllait të tij, Shkallës.

Një tjetër çështje që ka të bëjë me Fushën përmes procesit të vetingut u transferua në vitin 2020 nga SPAK në Prokurorinë e Durrësit.

“U konstatua se meqenëse veprat fshehja e pasurisë për të cilat akuzohej Fusha dhe subjekti Petrit Fusha nuk është më nën juridiksionin e Prokurorit të Posaçëm, referimi për hetim iu kalua Prokurorisë së Rrethit Durrës”, tha SPAK për BIRN. Prokurorët në Durrës njoftuan në korrik se kishin akuzuar Fushën për fshehje të pasurisë me prokurë.

Fusha, i cili tani drejton një konsulencë private të quajtur Fusha & Partners, mohoi të përfitonte financiarisht nga vëllai i tij ose të kishte ndonjë ndikim në marrëdhëniet e tij me ligjin.

“I vetmi kontribut që vëllai im ka pasur në pasurinë time është akti i dhurimit prej tij një të katërtën e pasurisë së trashëguar bashkërisht nga babai ynë”, tha Fusha.

“Siç e shpjegova më herët, nuk isha në dijeni të aktiviteteve të vëllait tim.”