“Diella është shtatzënë me 83 fëmijë”, mediat greke: Shqipëria eksperimenton me AI mes skepticizmit dhe protestave

Media greke GreekReporter ka sjellë një vështrim kritik mbi eksperimentin e qeverisë shqiptare me inteligjencën artificiale në parlament.

Në fokus është figura e Diellës, avatari IA që ka ngjallur debat politik dhe institucional, si brenda vendit ashtu edhe në mediat ndërkombëtare dhe 'shpikja' e fundit e kryeministrit Rama se ministrja e tij tashmë është  edhe shtatzanaë dhe pret 83 fëmijë. 

Shkrimi: 

Ministrja virtuale shqiptare Diella po përgatitet të “lindë 83 fëmijë”, asistentë dixhitalë.

Ky njoftim ka ndezur debat mbi rolin e inteligjencës artificiale në qeveri dhe statusin e saj ligjor. Ministrja e inteligjencës artificiale, shtatzënë në një kuptim metaforik, do t'u ofrojë secilit prej 83 ligjvënësve të partisë në pushtet një asistent virtual të personalizuar.

Kryeministri shqiptar Edi Rama zbuloi planin në konferencën e Dialogut Global të Berlinit, duke i përshkruar asistentët si zgjatime dixhitale të Diellës. Sipas Ramës, këta asistentë virtualë do të mbështesin anëtarët e parlamentit duke marrë pjesë në seanca, duke mbajtur shënime të hollësishme dhe duke sugjeruar argumente gjatë debateve.

Ai shtoi se “fëmijët” e inteligjencës artificiale do t'i ndihmojnë deputetët të menaxhojnë detyrat e përditshme deri në vitin 2026, madje duke përmbledhur diskutimet e humbura gjatë mungesës në sallë.

Diella u prezantua në janar si një asistente virtuale në portalin e-Albania të qeverisë, ku ndihmon qytetarët dhe bizneset të kenë akses në dokumentet shtetërore.

I zhvilluar nga Agjencia Kombëtare për Shoqërinë e Informacionit në partneritet me Microsoft, sistemi mbështetet në një model të madh gjuhësor të trajnuar në të dhëna të gjera interneti. Diella 2.0, i lançuar muaj më vonë, shtoi aftësi zanore dhe përmban një avatar të animuar me veshje tradicionale shqiptare.

Pyetje ligjore dhe politike rreth njoftimit të shtatzënisë së Ministres së Inteligjencës Artificiale

Edhe pse Diella tani mban një rol simbolik ministror duke mbikëqyrur kontratat qeveritare me firmat private, emërimi ngre shqetësime kushtetuese. Neni 100 i Shqipërisë thotë se ministrat duhet të jenë persona fizikë.

Emri i Diellës nuk u shfaq në listën zyrtare të kabinetit të miratuar nga Presidenti Bajram Begaj në mesin e shtatorit. Një dekret presidencial i ngarkoi përgjegjësinë e plotë për postin e Inteligjencës Artificiale Edi Ramës.

Kryeministri e mbrojti këtë veprim duke theksuar se një IA është imune ndaj korrupsionit dhe kërcënimeve. Në një video-fjalim të pararegjistruar në parlament, avatari i Diellës i siguroi ligjvënësit se synon të ndihmojë, jo të zëvendësojë, zyrtarët njerëzorë. Megjithatë, disa deputetë të opozitës shprehën zhgënjim gjatë seancës, duke protestuar me zë të lartë ndërsa videoja luhej.

Ekspertët në Institutin e Inteligjencës dhe Sigurisë Bloomsbury thanë se roli i Diellës teston se sa publiku dhe institucionet janë të gatshëm t'i besojnë një figure qeveritare të ndërtuar tërësisht mbi softuer. Instituti pret sfida ligjore nga partitë e opozitës në muajt e ardhshëm.

Debat global në rritje mbi lidershipin dixhital
Ndërkohë, zhvillime të ngjashme po ndodhin edhe në vende të tjera. Në Mbretërinë e Bashkuar, një ligjvënës krijoi një version të IA-së të vetes.

Në SHBA, ligjvënësit e Ohajos miratuan një projektligj që klasifikon sistemet e IA-së si jo të ndjeshme, duke i ndaluar ato të martohen, të zotërojnë pronë ose të fitojnë autoritet ligjor të ngjashëm me një bashkëshort/e njerëzor.

Ndërsa Diella vazhdon mandatin e saj, eksperimenti i guximshëm i IA-së i Shqipërisë mund të bëhet një model ose një rrëfim paralajmërues - për kombet e tjera që po shqyrtojnë lidershipin dixhital.