EIB: Shqipëria duhet të përshpetojë reformat, si do të ndikojë te punësimi dhe frenimi i emigracionit

Qeveritë e Ballkanit Perëndimor, veçanërisht Shqipëria, duhet të përshpejtojnë reformat, duke përfshirë ato në energjinë e pastër dhe burimet e rinovueshme, për të korrur përfitime mjedisore, por edhe për të përmirësuar standardet e jetesës, tha në një intervistë për EURACTIV nënpresidentja e Bankës Evropiane të Investimeve (EIB), Lilyana Pavlova.

Më herët në vitin 2022, BEI nisi një degë të re, EIB Global, e cila fokusohet në aktivitetet jashtë Bashkimit Evropian, duke përfshirë Ballkanin Perëndimor, ku është e angazhuar në disa nisma.

Si palë kontraktuese e Komunitetit të Energjisë, Shqipëria, e cila hapi bisedimet e anëtarësimit në BE në korrik, mbështetet në përafrimin e legjislacionit të saj kombëtar me atë të BE-së, duke përfshirë zbatimin e Direktivave të Performancës së Energjisë së Ndërtesave dhe Efiçiencës së Energjisë.

“Si Banka e BE-së për Klimën, EIB po punon tashmë në të gjithë rajonin për vendosjen e energjisë së pastër, veçanërisht të erës dhe diellit. Në mënyrë që të jemi në gjendje të përdorim më shumë energji nga burimet e rinovueshme, ne do të vazhdojmë të investojmë gjithashtu në rrjetet e energjisë elektrike dhe të përmirësojmë dhe zgjerojmë infrastrukturën e magazinimit që do të ndihmojë në rritjen e sigurisë së energjisë.

Qeveritë duhet të përshpejtojnë reformat e nevojshme për të përmirësuar kapacitetin për të korrur përfitimet maksimale të këtyre investimeve për qytetarët dhe bizneset,” tha Pavlova.

Ajo shtoi se është thelbësore të vazhdohet puna për rritjen e konkurrencës së ekonomive rajonale përmes tranzicionit të gjelbër dhe respektimit të standardeve të BE-së.

Kjo, theksoi ajo, është “jetike për krijimin e një mjedisi më të mirë biznesi dhe standarde jetese për njerëzit në rajon, dhe për përmirësimin e perspektivave të punësimit për të rinjtë me arsim të lartë dhe të rinj që përbëjnë rreth 40% të emigrimit nga Shqipëria”.

Rreth 700,000 shqiptarë janë larguar nga vendi në 10 vitet e fundit, duke u rritur në 1.4 milionë që nga rënia e komunizmit në vitin 1991. Këtë verë, deri në 14,000 shqiptarë u larguan në Britaninë e Madhe.

Nënkryetari i EIB shpjegoi se shtytësit e emigrimit nga Shqipëria dhe, deri diku, Kosova përfshijnë standardet e dobëta të jetesës, normat e larta të papunësisë tek të rinjtë dhe një mospërputhje midis kërkesave të tregut të punës dhe aftësive të fituara në institucionet arsimore.

Sipas një njoftimi të fundit të bërë në Samitin BE-Ballkani Perëndimor në Tiranë më 6 dhjetor, universitetet rajonale do të jenë në gjendje të bashkohen me rrjetin e Universiteteve Europiane, duke i lejuar studentët të ndjekin mësimet në BE si personalisht ashtu edhe online, tha ajo.

Shqipëria ka një sërë sfidash të ndryshme

Duke u kthyer në temën e qëndrueshmërisë, Pavlova njohu potencialin e jashtëzakonshëm për energjinë e gjelbër në rajon. Në rastin e Shqipërisë, ajo vuri në dukje se për shkak të përdorimit të hidrocentraleve dhe mungesës së gazit dhe qymyrit, sfidat e saj janë shumë të ndryshme nga pjesa tjetër e rajonit.

“Vendi mund të bëhet i vetëmjaftueshëm në energji të pastër dhe madje edhe një eksportues neto. Shqipëria është ndër vendet evropiane me orët më të larta të diellit në vit dhe ka potencialin më të lartë për energjinë diellore në rajonin e Ballkanit Perëndimor”, tha ajo.

E kombinuar me kapacitetin e saj të konsiderueshëm hidroenergjetik, mund të bëhet një “bateri e gjelbër për rajonin më të gjerë”.

Por për të korrur vërtet përfitimet e energjisë diellore dhe të erës në Shqipëri, aksesi në financim, përforcimi i rrjeteve të energjisë elektrike dhe ndërgjegjësimi i publikut për përfitimet e burimeve të rinovueshme duhet të përmirësohet më tej, këmbënguli Pavlova.

“Vendi ka një bazë të shkëlqyer për dekarbonizimin, duke reflektuar progres të rëndësishëm në vitet e fundit në dimensione të ndryshme,” tha ajo, duke vënë në dukje se Shqipëria ishte “ndër të parat në rajon që miratoi Planin Kombëtar të Energjisë dhe Klimës” dhe gjithashtu ndër të parat që të prezantojë ankande të rinovueshme për energjinë diellore dhe të erës bazuar në një kontratë për skemën e mbështetjes së diferencës.

Por ajo paralajmëroi kundër varësisë së tepërt nga energjia hidrike në Shqipëri dhe bëri thirrje për një ekuilibër midis hidrocentralit, diellit dhe erës.

Por në rastin e hidrocentraleve të vegjël të diskutueshëm, të cilët sipas studimeve nuk janë të qëndrueshme apo praktike, ato “duhet t'i nënshtrohen vlerësimeve të ndikimit mjedisor dhe social përpara ndërtimit”.

Në qershor 2022, qeveria shqiptare tha se asnjë hidrocentral nuk do të ndërtohej në lumin e fundit të egër të Evropës, Vjosa, pas shumë vitesh fushatash ndërkombëtare nga ambientalistët. Megjithatë, një digë e madhe në veri të vendit, Skavica, e cila kur të përfundojë do të zhvendosë deri në 12,000 banorë vendas, pritet të vazhdojë.

Përmirësimi i efikasitetit të energjisë

Në Shqipëri, nuk ka të bëjë vetëm me sigurimin e energjisë së pastër dhe të qëndrueshme; fokusi duhet të vendoset në garantimin që kur përdoret, të mos shpërdorohet, veçanërisht në sektorë me norma të larta konsumi si ndërtesat e banimit dhe ato publike.

“Në vitin 2019, sektori i banesave përbënte 24% të energjisë finale dhe 53% të konsumit të energjisë elektrike. Aktualisht, energjia diellore dhe e erës përbëjnë 2% të konsumit të energjisë për banesa. Rinovimi i ndërtesave ekzistuese është kyç për reduktimin e konsumit të energjisë së ndërtesave,” tha ajo.

Sa i përket skemave dhe subvencioneve të krijuara për të mbështetur konsumatorët, këto priren të jenë të vogla dhe me përfitues të shumtë, tha ajo. Për të maksimizuar ndikimin, ato duhet të grupohen në skema më të mëdha për të përfituar nga më shumë financime nga institucionet financiare ndërkombëtare.

“Grupi EIB po punon ngushtë me Komisionin Evropian dhe shtetet anëtare të BE-së për të siguruar hapjen e suksesshme të Iniciativës së Valës së Rinovimit, e cila synon të dyfishojë normat vjetore të rinovimit të energjisë në dhjetë vitet e ardhshme. Ne synojmë ta sjellim këtë përvojë në vendet e Ballkanit Perëndimor”, tha ajo.

Takimi vjetor i nismës, i cili u zhvillua në nëntor, nënvizoi nevojën urgjente për të reduktuar varësinë nga karburantet fosile në Ballkanin Perëndimor. Kjo nismë synon të ndihmojë rajonet më të varura nga qymyri që të largohen nga qymyri drejt një ekonomie neutrale ndaj karbonit, duke siguruar që ky tranzicion të jetë i drejtë.