Gruaja që po lufton për të rimarrë fytyrën e saj nga 'ministrja me IA' e Shqipërisë

Aktorja shqiptare Anila Bisha njihet për interpretimin e grave komplekse në skenë dhe në ekran, aftësi të formuara gjatë një karriere 30-vjeçare. Por tani ajo jeton nën hijen e avatarit të saj me inteligjencë artificiale dhe të një roli që nuk e ka luajtur kurrë.

Shtatorin e shkuar, kryeministri Edi Rama njoftoi me shumë bujë se kishte emëruar atë që ai e quajti ministren e parë të krijuar nga IA-ja, me detyrë parandalimin e korrupsionit në tenderët publikë.

Brenda pak ditësh, "ministrja" mbajti fjalimin e saj të parë në parlament.

"Nuk jam këtu për të zëvendësuar njerëzit, por për t'i ndihmuar ata," tha boti, një kopje digjitale e Bishës e veshur me kostum tradicional shqiptar, në një video që bëri jehonë në mediat botërore.

Por Bisha, duke parë fytyrën e saj të njohur të mbante një fjalim për të cilin nuk dinte asgjë, në një rol për të cilin nuk kishte rënë dakord kurrë, mbeti e tronditur.

"Nuk mund ta besoja kur pashë veten duke mbajtur një fjalim në parlament, kur dëgjova zërin tim duke thënë se jam ministre," tha 57-vjeçarja për AFP.

"U trondita, qava shumë."

Një punë e vështirë

Në fillim të vitit 2025, Bisha pranoi të jepte fytyrën dhe zërin e saj për një asistente virtuale në portalin online të shërbimeve qeveritare, që synonte të ndihmonte qytetarët të orientoheshin në burokraci.

Në atë kohë ajo ishte e kënaqur, por puna ishte e lodhshme.

Për të krijuar një avatar realist dhe reagues për chatbot-in, ajo qëndroi me orë të tëra duke folur pa ndërprerje.

Çdo lëvizje e gojës dhe çdo tingull duhej të regjistrohej që boti, i quajtur "Diella", të mund të përgjigjej natyrshëm ndaj kërkesave të përdoruesve.

Brenda pak muajsh, Diella realizoi gati një milion ndërveprime dhe lëshoi mbi 36,000 dokumente përmes platformës, një sukses i përshëndetur nga qeveria dhe përdoruesit.

"Mora shumë urime për Diellën," tha Bisha.

Një diell, 83 fëmijë

Në shtator, Rama papritur e "promovoi" chatbot-in në ministre të prokurimeve publike, një lëvizje që ai premtoi se do t'i bënte tenderët publikë "100 për qind pa korrupsion".

Por me pak detaje publike, njoftimi shkaktoi kritika të forta nga opozita dhe ekspertët, të cilët ngritën çështje kushtetuese dhe të përgjegjësisë në një vend ku korrupsioni është i përhapur.

Edhe Bisha tha se u la në errësirë dhe kaloi muaj duke u përpjekur të kontaktonte qeverinë.

"Përdorimi i imazhit dhe zërit tim për qëllime politike është diçka shumë serioze për mua," tha ajo.

Sipas aktores, ajo kishte nënshkruar kontratë vetëm për përdorimin e imazhit të saj në platformën e shërbimeve elektronike, dhe marrëveshja përfundoi në dhjetor të vitit të kaluar.

Qeveria injoroi mesazhet e saj dhe Rama vazhdoi përpara.

Diella ishte "shtatzënë", tha ai në një konferencë në Berlin në tetor, dhe së shpejti do të lindte 83 fëmijë, një për secilin nga deputetët e tij.

Bisha u ndje e revoltuar.

"Njerëzit që nuk e pëlqejnë kryeministrin më urrejnë mua, dhe kjo më lëndon shumë."

"Po bëhet e frikshme"

Rama vazhdon ta promovojë Diellën jashtë vendit si pjesë të premtimit të tij për të çrrënjosur korrupsionin, një kërkesë kyçe për aspiratat e Shqipërisë drejt BE-së.

Që nga dhjetori, drejtuesi i departamentit përgjegjës për IA ndodhet në arrest shtëpie për lidhje të dyshuara me manipulime të paligjshme të tenderëve qeveritarë.

Edhe zëvendëskryeministri i Ramës është përfshirë në një skandal korrupsioni.

Bisha ka hequr dorë nga shpresat për një zgjidhje miqësore me qeverinë dhe më herët këtë muaj nisi një betejë ligjore kundër "Diellës".

Të hënën, kërkesa për pezullimin e përdorimit të imazhit të saj deri në përfundim të procesit gjyqësor u rrëzua nga një gjykatë administrative.

Por avokati i saj tha se brenda pak ditësh do të depozitojnë padinë kryesore, përfshirë një kërkesë për një milion euro (1.17 milion dollarë) dëmshpërblim për shkelje të të drejtave mbi imazhin.

Në një deklaratë, një zëdhënëse e qeverisë e quajti padinë "absurde", duke shtuar: "Por e mirëpresim mundësinë për ta zgjidhur njëherë e mirë në gjykatë."

Bisha tha se do të vazhdojë të luftojë derisa të rimarrë identitetin e saj, edhe nëse kjo do të thotë ta çojë çështjen në Gjykatën Europiane për të Drejtat e Njeriut në Strasburg.

"Nuk e di çfarë mund të ndodhë me zërin dhe figurën time, çfarë tjetër mund të bëhet?" tha ajo.

Edhe pse ajo ende dyshon se një IA mund ta zëvendësojë ndonjëherë aftësinë e një aktori për të përcjellë "emocione të bukura", përvoja e fundit ia ka tronditur shpresat për të ardhmen.

"Nuk e di, zhvillimi i saj po vjen dhe po bëhet i frikshëm." / AFP