Indeksi i Lirisë së Shtypit: Media në Shqipëri kërcënohet nga politika, kuadri ligjor është i mangët

Reporterët Pa Kufij kanë publikuar të dhënat e fundit nga Indeksi i Lirisë së Shtypit në Botë 2025.

Shqipëria renditet në vendin e 80 nga 180 vende për të cilat janë bërë matjet e indeksit. Sipas të dhënave, në vendin tonë, media është e kërcënuar nga konfliktet e interesit midis botës së biznesit dhe politikës.

Po ashtu, indeksi vë në dukje presionin politik që ushtrohet ndaj gazetarëve sidomos në periudhën e zgjedhjeve. Referuar mbrojtjes ndaj gazetarëve, raporti vë në dukej se mbrojtja e konfidencialitetit të burimeve është e pamjaftueshme.

Raporti thekson se gazetarët që mbulojnë demonstratat dhe operacionet policore ndonjëherë janë viktima të dhunës policore.

Gjetjet e indeksit:

Në Shqipëri, liria e shtypit dhe pavarësia e medias kërcënohen nga konfliktet e interesit midis botës së biznesit dhe asaj politike, një kuadër ligjor i mangët dhe rregullim partiak. Gazetarët janë viktima të akteve të frikësimit nga politikanët dhe krimi i organizuar.

Peizazhi mediatik

Media më me ndikim e sektorit privat në Shqipëri është në pronësi të një grushti kompanish që kanë lidhje me botën politike në sektorë shumë të rregulluar si ndërtimi. Ndërsa ka qindra media online në vend, vetëm një numër i vogël kanë një model biznesi të qëndrueshëm me financim transparent. Mediat kryesore përfshijnë transmetuesin publik RTSH, Top Channel, TV Klan dhe RTV Ora.

Konteksti politik

Gazetarët përballen me presion politik, veçanërisht gjatë zgjedhjeve. Politikanët kufizojnë pavarësinë editoriale duke politizuar rregullatorët e medias dhe duke emëruar ata që janë përgjegjës për median publike. Gazetarët kritikë ndaj autoriteteve shpesh i nënshtrohen sulmeve të dizajnuara për t'i diskredituar ata si nga qeveria ashtu edhe nga opozita, dhe ata kanë vështirësi në marrjen e informacionit shtetëror, qasja në të cilin mund të jetë edhe më e kufizuar nga një centralizim i kohëve të fundit i komunikimeve qeveritare.

Korniza ligjore

Edhe pse kushtetuta e Shqipërisë dhe angazhimet ligjore ndërkombëtare garantojnë lirinë e shtypit, mbrojtja e konfidencialitetit të burimeve është e pamjaftueshme. Si rezultat i vendimeve gjyqësore kontraverse, mediave iu ndalua të mbulonin çështje të ndjeshme me interes publik.

Konteksti ekonomik

Pronësia e pjesës më të madhe të peizazhit mediatik shqiptar është përqendruar në duart e vetëm katër ose pesë kompanive. Financimi shtetëror përfaqëson një burim të madh të ardhurash për median, por shpërndarja e tij e errët dhe diskriminuese ngre dyshime për ndikim të paligjshëm.

Konteksti sociokulturor

Gazetarët që hetojnë krimin dhe korrupsionin janë veçanërisht objektiva të kërcënimeve. Gazetaret gra, të cilat përbëjnë shumicën e profesionit, përballen me ngacmime online dhe në disa raste diskriminim me bazë gjinore brenda organizatave të lajmeve, megjithëse ka pasur përparim në këtë fushë. Vetëcensura është e përhapur, por mediat megjithatë kanë krijuar një platformë për vetërregullim etik, të parin e këtij lloji në Shqipëri.

Siguria

Gazetarët që mbulojnë demonstratat dhe operacionet policore ndonjëherë janë viktima të dhunës policore. Por krimi i organizuar përfaqëson një nga kërcënimet më të mëdha për sigurinë e gazetarëve. Edhe pse policia kohët e fundit ndërmori hapa për të hetuar sulmet kundër gazetarëve, pandëshkueshmëria për këto krime, e kombinuar me përpjekjet politike për të diskredituar gazetarët, ka krijuar një klimë që ka të ngjarë të inkurajojë sulme të mëtejshme. Në mars të vitit 2023, selia e Top Channel ishte cak i një sulmi të paprecedentë me armë automatike që vrau një nga rojet e sigurisë.