Informaliteti në tregun e punës, si i ka mbyllur qeveria në heshtje aksionet e bujshme?

Që prej ardhjes në pushtet në 2013, socialistët numërojnë dhjetra aksione kundër ekonomisë informale. Në më shumë se dhjetë vite, betejat kundër informalitetit kanë nisur me bujë por janë mbyllur në heshtje. E fundit ka në shënjestër tregun e punës.

I gjendur në vështirësi nga pakënaqësitë e pensionistëve në prag të një viti elektoral, kreu i qeverisë lajmëroi aksionin e radhës në tregun e punës. Sipas tij, nga deklarimi real i pagave do të përfitojë fondi i pensioneve.

“Kjo është grabitja e madhe. Ky është kollajllëku i madh më të cilin sot punëdhënësit dhe punëmarrësit e trajtojnë këtë çështje dhe këtu ne do ndërhyjmë shumë fort.”, deklaroi kryeministri Edi Rama gjatë një takimi me pensionistë.

Paralajmërimet ndaj bizneseve që fshehin pagat Rama i adresoi veçanërisht në dy sektorë: ndërtim dhe turizëm. 

“Ju lutem të gjithë kompanive të deklarojnë pagat reale dhe të mos luajnë me zjarrin në këtë punë. Tani kjo është një lojë me zjarrin.”, theksoi kryeministri në një tjetër takim informues me pensionistët.

Informaliteti aksion pas aksioni

Aksioni i fundit në tregun e punës është bërë vetëm dy vite më parë. Pas skandalit të publikimit të pagave në Shqipëri fundvitin e 2021, qeveria u detyrua të ngrinte Njësinë Speciale Antiinformalitet për të ardhurat nga punësimi.

Njësia synonte rritjen e vetëdeklarimit të pagave reale nëpërmjet realizimit të analizave dhe kryqëzimit të informacioneve, si dhe bazuar në kritere risku.

Përfundimi?! Për rezultatet e njësisë kundër informalitetit në paga u fol vetëm njëherë. Pak muaj pasi aksioni kishte marrë jetë, kryeministri u shfaq i kënaqur me rezultatet.

“…kemi mbi 25 % të të punësuarve në Republikën e Shqipërisë që kanë kapërcyer nga niveli i pagës minimale në një nivel më të lartë, që do të thotë se ata nuk merrnin në fakt pagën minimale të deklaruar, por merrnin më shumë, të gjithë!”, tha Rama.

Dy vite më vonë edhe Ministria e Financave thotë se kontrollet e atëhershme dhanë rezultat tek të ardhurat nga punësimi dhe shërbimet.

“Ka pasur një ulje të pozicioneve të punës me pagë minimale, si dhe një rritje të ndjeshme të atyre pozicioneve që kanë deklaruar rritje në paga.”, pohon ministria e Financave për Faktoje.al.

Sipas institucioneve përgjegjëse janë rritur edhe kontributet shoqërore dhe ato shëndetësore si më poshtë:

23% më pak pozicione pune me page minimale,

26% më shumë pozicione pune që kanë deklaruar rritje në paga,

Mbi 7% rritje të Kontributeve Shoqërore dhe Shëndetsore

Megjithatë, qeveria thotë ka plan konkret për të luftuar informalitetin në vijim. Masat kyçe janë të ndara në tre shtylla kryesore: Mirëadministrimi Tatimor, Fiskalizimi dhe bashkëpunimi me institucione ndërkombëtare dhe lokale.

‘Informaliteti nuk luftohet me aksione’

Aksioni i radhës në tregun e punës që u lajmërua bujshëm një muaj më parë vë në pikëpyetje rolin e Njësisë Antiinformalitet të krijuar në 2022.

“Aksionet e përsëritura, nuk sjellin efekte pozitive afatgjata.”– thotë Artur Papajani, këshilltar në çështje fiskale.

Sipas tij, frytet në këtë betejë kërkojnë tjetër qasje.

“Vetëm një Strategji Kombëtare Antiinformalitet, është një sipërmarrje efektive. Kjo ka munguar e vazhdon të mungojë!”, argumenton Papajani.

Nga ana tjetër, profesor Selami Xhepa vlerëson se informaliteti duhet parë si një problem përtej tregut të punës.

“Evazioni fiskal më i madh është në bilancet e kompanive. Bëhet fjalë për transaksione në vlera të mëdha në sektorin e biznesit më shumë se sa le të themi për informalitetin në tregun e punës”, argumenton Xhepa.

“Fakti që ne kemi një nivel taksash më të larta se rajoni por një nivel shumë më të ulët të të ardhurave nga këto taksa është një dëshmi për nivelin e evazionit fiksal në deklarimin e vërtetë të të ardhurave dhe pagimit të tatim fitimit.”, përfundon ai.

‘Evazioni – forma kryesore e informalitetit’

Vrojtimi i fundit nga Këshilli i Investimeve me 600 kompani, nxjerr në pah faktin se biznesi këtë vit percepton informalitet më të lartë se në 2019-ën.

“Bujqësia, përpunimi, industria dhe shërbimet perceptojnë më shumë informalitet. Energjia percepton më pak informalitet krahasuar me sektorët e tjerë.” – vëren vrojtimi.

Po ashtu, në anketën me 600 kompani evazioni fiskal konfirmohet si forma kryesore e informalitetit ndër vite, pasuar nga puna e padeklaruar dhe mosregjistrimi.

Edhe progres raporti i Komisionit Evropian për Shqipërinë këtë vit nxjerr në pah të njëjtën problematikë.  Një ekonomi e madhe informale pengon mjedisin e biznesit dhe konkurrencën – theksohet në raportin e KE-së për 2024./ Faktoje.al