Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

E-TJERA

Jim Morrison, rebeli, poeti dhe filozofi i shndërruar në mit

Politiko 11 Korrik 2022, 17:04

Jim Morrison, rebeli, poeti dhe filozofi i shndërruar në mit

Valentin Bruçaj

Me 3 korrik të vitit 1971, në Paris do të ikte për të mos vdekur kurrë James Douglas Morrison. I njohur si Jim Morrison. Frontman i grupit rock The Doors. Që nga ajo ditë, varri i tij që ndodhet në varrezat e poetëve Pere-Lachaise, do të shndërrohej në një vend pelegrinazhi për të rinjë nga e gjithë bota. Ende sot pas më shumë se 50 vitesh nga ikja, varri i tij ë shtë vendi i katërt turistik më i vizituar në Paris pas kullës Eifel, Notre-Dame dhe Pompidou. Sikur muzika nuk “ka mbaruar kurrë dhe dritat vazhdojnë të qëndrojnë të ndezura mbi mitin e tij”.

Por gjithçka do të fillonte në vitin 1965 në Venice Beach në California, kur dy të rinjë njëzet vjeçarë, Jim Morrison e Ray Manzarek, do të takoheshin për të krijuar, së bashku me Robby Krieger e John Densmore, një ndër rock bandat më të njohura në historinë e muzikës The Doors (Dyert). Emri do të lindte nga një frazë e filozofit anglez William Blake: “If the doors of perception were cleansed, everything would appear to man as it is: infinite” (Në se dyert e përceptimi do të pastroheshin, çdo gjë do t'i dukej njeriut ashtu siç është: e pafund”.

Sipas konceptit te Morrison-it, Doors nuk duhet të ishin vetëm një grup rock por forca tërheqëse e masave drejt “lirisë”. “Ekzistojnë gjëra të njohura dhe gjëra të pa njohura. Ekziston e njohura dhe e panjohura, në mes qëndrojnë Doors. The Doors (dyert) janë priftërinjtë e mbretërisë së të panjohurës që ndërveprojnë me realitetin fizik, sepse njeriu nuk është vetëm shpirt, por edhe sensualitet”.

Ishin vitet '60, lufta në Vietnam, revolucioni kulturor, ishte koha e ndryshimeve të mëdha socio-politke. The Doors në pak kohë do të publikonin disa albume që do t'i pozicionin në qendër të gravitetit si forca tërheqëse e atyre ndryshimeve. Në vitin '67 do të pubklikohej albumi i parë me të njëjëtin emër me grupin The Doors. Zhanri i grupit ishe muzika blues, por kryesisht ajo psychedelic rock. Kënga e hapjes do të ishte, të thuash pa,k emblematike. “Break on through to the other side” (Duhen thyer barrierat për të kaluar në anën tjetër). Në anën tjetër të një univers paralel, në anën tjetër të kontekstit socio-politik, në kërkim të lirisë së konceptuar nga Morrison.

Kur flasim për Jim Morrison nuk mund mos të përmendimin faktin se ai është i vetmi “muzikant” që ka sjellë në muzikën rock artin dhe filozofinë. Kënga më emblematike në këtë kontekst por në të njëtën kohë më misterioze: një kryevepër rock pa kohë eshtë “The End.” Një dramë e shkruar nga Morrison që kur frekuentonte Univeristetin për kinematografi. ”This is the end/Beautiful friend/ This is the end/My only friend, the end”. Në këtë vepër ka të pranishme shumë ndikime letrare klasike e moderne. Në “The End”, qendra e tekstit në prodhimin muzikor të Doors ishte evidente. Duke shmangur çdo përpjekje thjesht emulative, Morrison konvergon poetikën simboliste dhe vizionare të William Blake, dekadencën e errët dhe kërcënuese të Edgar Allan Poe dhe shembullin protestues të Allen Ginsberg.

Në një moment të këngës u prezantohet një pjesë e famshme e folur, e cila fillon me frazën: «Vrasësi u zgjua pa u gdhirë, veshi çizmet. Shkoi në dhomën ku jetonte motra e tij dhe ... eci në korridor”, duke kulmuar në mënyrë dramatike me vargjet: “Baba, po bir? Dua të të vras. Në versionin origjinal pasojnë britma të pakuptueshme, të mbuluara nga një instrumentale në rritje. Ky është pjesa e famshme e Edipit, një pjesë integruese e mitit të Doors dhe poetit Morrison. Ky kalim mund të konsiderohet qartë si një referencë e mbretit Edip të Sofokliut, një tragjedi e Sofokliut, e konsideruar kryevepra e tij dhe shembulli më paradigmatik i mekanizmave të tragjedisë greke. E trajuar edhe nga Sigmund Freud në teorinë psikoanalitike si “Kompleksi i Edipit”.

Koncepti dioniziak që trajon edhe Nietzsche, vrasja metaforike e babait, vazhdon edhe në albumin e dytë “Strange Days”. Te kënga “When the Music's Over”, Doors duan të ndryshojnë botën. “E duam botën dhe e duam tani”, tingëllonte si një thirrje në konceptin e atyre viteve. Kishte ndodhur edhe herë të tjera në histori që revolucionet kishin rrëzuar të vjetrën, patriarkalen, autoritetin kulturor, autoritetn fetar, autoritetin politik. Ishin vitet '60 ku idealet për liri, ndonëse shpesh herë utopike, ushqenin më mijëra të rinj në të gjithë botën përëndimore. “Ne donim të jetojmë në limit të lirive fetare, në limit të vizionit politik, në limit të rregullave shoqërore, në limit të rregullave familiare”, thoshte tastierisi Ray Manzarek.

Krijimtaria e Doors është e mbushur më këngë kundër luftës dhe kundër sistemit. “Love me two Times” (dedikuar një ushtari amrikan një natë para nisjes për Vietnam), “Peace Frog”, “Five to One”, “The Unknown Soldier”. Në koncertet e tyre nuk ndodhte thjeshtë të dëgjoje muzikë tërheqëse, siç ndodh në të gjitha koncertet e tjera, por rite masive që përfundonin në trazira. Pavarësisht këtij aspekti (ndoshta edhe për këtë aspekt) Doors do të mbeten një ndër grupet më të dashura për miliona njërëz, që ndoshta nuk ndryshuan botën, por lanë pas këngë që do të dëgjohen pas njëqind viteve të tjera.

Jim Morrison ishte një shpirt rebel, karizmatik, me një inteligjencë superiore, i bukur si një përendi greke, i thellë në mendime, më një zë sensual, por edhe potent për të deportuar në shpirtërat e lirë të miliona admiruesve nga e gjithë bota. Një poet i mallkuar par excllence; si baballarët e tij në filozofi, Blake, Nitzschte, ekstremisht i talentuar me një ndjeshmëri instiktive që shpesh herë shpalos një shpirt të brishtë që nuk gjen paqe. Që i ri ishte i interesuar, si për kulturën e Beat ashtu si për periudhën letrare të romantizmit, duke zhvilluar një vizion të fortë ekzistencialist.

Pak personazhe, jo vetëm në historinë e muzikës, por në historinë e njerëzimit në përgjithësi, kanë pasur ndikimin e Morrison-it në imagjinatën kolektive. Si një gur i hedhur në oqeanin e pafund të kulturës, rrathët koncentrikë të krijuar nga ndikimi i tij, si një valë cunami, jo vetëm që kanë goditur çdo aspekt kulturor, por i kanë rezistuar dhe ende i rezistojnë konsumimit të kohës. Në një lëvizje të vazhdueshme të rinovimit të mitit të tij, që duket se ka të bëjë më shumë me një kult pagan sesa thjesht me një rock star, por që drita e tij ende nuk ka perënduar ndonëse fizikisht ka ikur më shumë se 50 vjet më parë.