Modeli ekonomik i paqëndrueshëm i Shqipërisë: SHBA-të dhe BE-ja duhet të shqetësohen

Nikola Kedhi, Newsmax

Albania's current demographic and economic status cannot be taken lightly.

The Albanian Conservative Institute has just published a comprehensive study on Albania's economic model, and its findings should worry policymakers in Tirana, Washington, and Brussels.

Behind the facade of sustainable growth, Albania, an EU candidate and NATO member, has become dangerously dependent on illicit money flows.

If the trajectory is not reversed, this "mirage economy" threatens not only Albania's democracy and stability, but also Europe's security and America's strategic interests in a fragile region.

The numbers speak for themselves.

Albania's GDP reached 24 billion euros in 2024, with an average growth of 4% in recent years.

However, the productive sectors are collapsing: industry and agriculture are in recession, while construction and services, sectors with high returns where illicit money is laundered, dominate the economy.

The OECD's EU Convergence Report places Albania in last place in the business climate.

If we were to combine available sources, both journalistic and from global authorities, illegal entries would amount to at least 4 billion euros per year, or about 17% of GDP.

Recent statements by the US State Department on Climate Inquiry highlighted the same concerns.

The distortion goes further.

The shadow economy accounts for 30-35% of GDP (7-8 billion euros), the highest in Europe, where the average is 10%.

Bank of Albania data shows that only 22% of construction is financed by bank credit, leaving most projects driven by unaccounted capital.

Money in circulation is €4.5 billion, 18% of GDP, double the EU average, and the Balance of Payments contains €0.8 billion in unexplained "net errors" (3.1% of GDP, the highest in Europe), almost certainly illegal inflows.

Foreign investments are distorted.

While industry and energy have declined, foreign direct investment in real estate has increased from 5.7% of inflows in 2014 to 29% today.

However, Albania has the lowest growth rate of foreign direct investment in the region and the lowest ranking for business climate and infrastructure among the Western Balkan countries.

Trade data reinforces the picture of fragility.

The goods trade deficit is -25.3% of GDP in 2025. Exports are at 4 billion euros and have declined for three consecutive years.

Bujqësia, e cila ende punëson 30% të fuqisë punëtore, është tkurrur çdo tremujor që nga viti 2021. Remitancat (1.2 miliardë euro në vit) dhe turizmi (20-25% e PBB-së) nuk mund të shpjegojnë mbiçmimin prej 30% të lekut shqiptar kundrejt euros që nga viti 2015, dhe ky vit ishte më i keqi i turizmit në vitet e fundit.

Vitin e kaluar banka qendrore ndërhyri me 933 milionë euro në blerje valutore, megjithatë kursi i këmbimit mezi ndryshoi, dëshmi e hyrjeve masive të paligjshme të euros.

Ndërkohë, Shqipëria përballet me një kolaps demografik.

Sipas EUROSTAT, 1.1 milion qytetarë, 40% e popullsisë së saj, kanë emigruar që nga viti 2014.

Lindshmëria ra me 6.5% në gjysmën e parë të vitit 2025 pas një rënieje prej 5% në vitin 2024.

Që nga viti 2021, vdekjet kanë tejkaluar vazhdimisht lindjet, dhe OKB e rendit Shqipërinë të parën në botë për rënien e natalitetit.

Për të mbushur boshllëkun e punës, qeveria ka importuar punëtorë nga Azia dhe Afrika, shumë prej të cilëve synojnë ta përdorin Shqipërinë si pikë tranziti për në BE dhe Mbretërinë e Bashkuar.

Varfëria është afër 20%, ndërsa 42% përballen me përjashtim social. Paga mesatare mujore është 838 €, ndërsa vendi ka pagën minimale më të ulët në Evropë. Në Tiranë, ku dendësia e popullsisë ka arritur në 20,000 banorë për kilometër katror (katër herë më e lartë se mesatarja e BE-së), 51,129 apartamente janë bosh, shkalla e vendeve të lira luhatet në 33-40% dhe ndotja e ajrit ka shkaktuar 100,000 vdekje të parakohshme që nga viti 1990.

Modeli ekonometrik i Institutit Konservator Shqiptar konfirmon rrezikun e paraqitur nga raportet ndërkombëtare.

Nëse flukset e paligjshme do të zvogëloheshin me 30%, PBB-ja do të tkurrej në Vitin 1, me 0.85% dhe papunësia do të rritej.

Një ndërprerje e plotë do të tkurrte PBB-në me 2.8% në vitin e parë dhe do të rrëzonte ndërtimin.

Këta skenarë tronditës tregojnë se sa e varur është bërë Shqipëria nga paratë e paligjshme.

Pse duhet të ketë rëndësi kjo për lexuesit amerikanë dhe evropianë?

Sepse Shqipëria është anëtare e NATO-s në Adriatik, përballë Italisë.

Në një rend botëror në tranzicion me kërcënime gjeopolitike në rritje, NATO nuk mund të përballojë një lidhje të dobët në krahun e saj jugor.

Për SHBA-në, e cila ka rinovuar luftën e saj kundër karteleve nën Presidentin Trump, Shqipëria përfaqëson si një vijë të parë ashtu edhe një dobësi.

Për BE-në, kjo ngre pyetjen nëse zgjerimi do të thotë importim i paqëndrueshmërisë në vend të eksportimit të stabilitetit.

Instituti Konservator Shqiptar i propozoi një plan të qartë qeverisë dhe opozitës, si dhe shoqërisë shqiptare.

Së pari, çmontoni këto flukse të paligjshme me zbatim të pakompromis: forconi doganat, modernizoni inteligjencën dhe krijoni një task forcë të pavarur kundër pastrimit të parave.

Së dyti, ulni taksat dhe rregulloret për të çliruar dinamizmin e ofertës dhe për të zhvendosur burimet nga flluskat e ndërtimit në prodhim dhe eksporte.

Third, reduce government favoritism and state capture by auditing all tenders, excluding shell companies, and privatizing inefficient state-owned enterprises.

Our vision is simple, but ambitious: to transform Albania into a productive and exporting economy, competitive in agriculture, energy, health services and technology, anchored in free markets and strong institutions with checks and balances.

With a low-tax regime, limited government, and investment in innovation, Albania can double its GDP per capita by 2030 and stop demographic hemorrhage by giving its citizens a reason to stay.

Time is short.

For the US and Europe, the risks are clear: a stable, prosperous, and democratic Albania is a stronghold of the West.

An unsustainable economic model on NATO's southern flank is a threat.