Niveli i gatishmërisë së Shqipërisë për anëtarësimin në BE më i ulëti në raport me vendet e Ballkanit Perëndimor

Më 19 shtator, një grup pune gjermano-francez ekspertësh zbuloi një raport që rekomandonte se BE-ja duhet të jetë gati për zgjerim deri në vitin 2030, e cila përfshin një sërë reformash institucionale.

Për sa i përket nivelit të përgatitjes, Shqipëria është disi prapa kandidatëve të tjerë me procese negociuese aktive, të paktën sipas raporteve të Komisionit Europian.

Sipas përllogaritjes së kryer nga Iniciativa Evropiane e Stabilitetit në fillim të këtij viti, bazuar në raportet e Komisionit Evropian 2022, niveli i gatishmërisë së Shqipërisë për anëtarësimin në BE në një shkallë nga 0 në 4 është 1.6.

Mali i Zi ka nivelin më të lartë të gatishmërisë me 2.1, ndërsa Serbia dhe Maqedonia e Veriut janë të barabartë në vendin e dytë me 2.0.

Raporti i vitit të kaluar i Komisionit Evropian për Shqipërinë përmbante vlerësime relativisht pozitive për reformën në drejtësi, duke përfshirë procesin e verifikimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve, si dhe progresin në luftën kundër krimit të organizuar. Lufta kundër korrupsionit, liria e shprehjes dhe kushtet për punën e shoqërisë civile janë vlerësuar negativisht, pa asnjë progres. Raporti i ardhshëm i Komisionit pritet në tetor.

Ardian Hackaj, Drejtor Kërkimor i Institutit të Bashkëpunimit dhe Zhvillimit dhe Koordinator i Forumit të Lidhjes Tirana, thotë për European Western Balkans se, ndërkohë që shqyrtimi dhe harmonizimi ligjor i legjislacionit shqiptar po përparon me një ritëm të mirë dhe realisht mund të mbyllet për vitin 2030, sfida do të të jetë faza e zbatimit.

“Suksesi – dhe moskthimi i tij – do të varet nga gjendja e gatishmërisë së institucioneve shqiptare dhe nga mirëqeverisja e tyre. Këtu, zhvillimet e fundit, si pezullimi i fondeve IPARD pas hetimit të OLAF, përbëjnë një kambanë alarmi”, tha Hackaj.

Në korrik, media raportoi se Komisioni Evropian kishte pezulluar fondet e destinuara për bujqësinë shqiptare (IPARD) bazuar në informacionin paraprak të dhënë nga Zyra Evropiane Kundër Mashtrimit (OLAF) mbi korrupsionin e dyshuar.

Ardian Hackaj shton se faktori i dytë më i rëndësishëm kushtëzues ka të bëjë me konvergjencën Shqipëri-BE dhe do të varet nga kostoja financiare e “gatishmërisë” së Shqipërisë.

“Instituti për Bashkëpunim dhe Zhvillim gjykon se nga vendet kandidate të rajonit realisht nuk mund të pritet që të mbulojnë koston e konvergjencës me BE-në me buxhetin e tyre dhe as me financimin aktual të BE-së. Për të mundësuar një konvergjencë kuptimplotë, vendet tona kanë nevojë për qasje më të hershme në mbështetjen e kohezionit të BE-së, e cila ka prioritet zhvillimin social dhe ekonomik në nivel lokal”, thotë Hackaj.

Rritja e fondeve të para-anëtarësimit ka qenë një nga elementët kryesorë të propozimeve të fundit për të ringjallur zgjerimin, duke përfshirë planin e Komisionit Evropian të shpallur nga presidentja Ursula von der Leyen në forumin e Bratislavës GLOBSEC në maj, si dhe raportin franko-gjerman.

Nga ana tjetër, Gjergji Vurmo, Drejtor Programi i Institutit për Demokraci dhe Ndërmjetësim dhe anëtar i Grupit Këshillimor për Politikat Ballkani në Evropë (BiEPAG), mendon se kjo nuk është çështje gatishmërie teknike, por një vendim politik i BE-së. .

“Sigurisht që Shqipëria nuk mund të përgatitet për anëtarësim të plotë deri në vitin 2030 dhe kjo është diçka që edhe Charles Michel e dinte sepse ai bëri thirrje për një vendim politik, që sigurisht nuk shoqërohet me gatishmëri teknike… diçka e ngjashme me pranimin e Greqisë dhe Portugalisë. ”, thotë Vurmo.

Ai beson se kjo është e vërtetë për të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor, jo vetëm për Shqipërinë.

“Shqipëria sapo mori raportin e shqyrtimit për grupin e parë, i cili zgjati një vit, dhe ne tani po lexojmë se çfarë duhet të bëjë Shqipëria për të përmbushur kriteret e anëtarësimit… përfundimisht. Është një diskutim krejtësisht i ndryshëm për sasinë e kohës që nevojitet vetëm për këtë grup”, thotë Vurmos.

Në bazë të këtij raporti, Këshilli i BE-së do të vendosë kushtet për hapjen e klasterit, i cili mbulon fushat e sundimit të ligjit dhe funksionimit të institucioneve demokratike. Megjithatë, për të mbyllur klasterin, Shqipërisë do t'i duhet të zbatojë reformat përkatëse.

Bazuar në vlerësimin e analistëve, vendi mund të arrijë një nivel të caktuar përgatitjeje deri në vitin 2030, por në fakt përmbushja e kritereve më të rëndësishme të anëtarësimit në këtë hark kohor “mund të jetë një sfidë e pakapërcyeshme”. Vendimi për zgjerim, megjithatë, është gjithmonë politik në një masë të caktuar dhe kriteri i nivelit të përgatitjes "mjaftueshëm i mirë" mund të ndryshojë me kalimin e kohës. Shqipëria dhe vendet e tjera kandidate mund të shpresojnë ende se vendimi për zgjerim deri në vitin 2030 do të jetë shumë më tepër politik sesa teknik.