Një aferë mes Shqipërisë dhe Italisë, zbardhet ankesa e ActionAid drejtuar Gjykatës së Auditorëve

Një raport i detajuar prej 60 faqesh i organizatës ActionAid dhe Universitetit të Barit ka nxjerrë në pah shpenzime të jashtëzakonshme dhe devijim fondesh në qendrat e paraburgimit për migracionin (CPR) në Shqipëri. Fondet, që arrijnë vlerën e 133 milionë eurove, u menaxhuan nga ministri të ndryshme, duke përfshirë Shëndetësinë, Arsimin dhe Universitetet, dhe sipas raportit u përdorën në mënyrë jo transparente dhe jashtë rregullave kombëtare dhe evropiane, shkruan Domani.it. 

Raporti vë në dukje se projektet, të promovuara dhe mbështetura edhe nga qeveria italiane, nuk ishin vetëm shpenzim i madh financiar, por edhe një eksperiment politik, ligjor dhe administrativ që ka nxjerrë në pah mungesën e kontrollit dhe devijimin e fondeve publike drejt qëllimeve të dyshimta. Ankesa e ActionAid, e dorëzuar pranë Gjykatës së Auditorëve dhe Autoritetit Kundër Korrupsionit (ANAC), kërkon të hedhë dritë mbi këto parregullsi dhe të vendosë përgjegjësit e shpërdorimit të burimeve publike.

Artikulli: 

Raporti prej 60 faqesh i dërguar gjyqtarëve denoncon shpërdorimin e burimeve në operacionin përtej Adriatikut. Ekipi ligjor i organizatës më pas i raportoi Autoritetit Kombëtar Kundër Korrupsionit (ANAC) "parregullsi të dyshuara në dhënien e kontratës prej 133 milionë eurosh për menaxhimin e qendrave". Fondet u përvetësuan nga ministri të ndryshme: Shëndetësi, Arsim dhe Universitete.

Një eksperiment në inxhinierinë politike, administrative dhe ligjore. Kështu e përshkruajnë ActionAid dhe Universiteti i Barit funksionimin e qendrave në Shqipëri, të promovuara dhe të mbështetura fuqimisht nga qeveria italiane - zyrtarisht - për të menaxhuar flukset e migracionit. Në realitet, megjithatë, thekson raporti, është "një operacion simbolik dhe kontabël", i bllokuar vazhdimisht sepse shkel rregulloret kombëtare dhe evropiane dhe i modifikuar vazhdimisht përmes eksperimentimit ligjor.

Së pari, këto ishin qendra paraburgimi për azilkërkuesit e shpëtuar në ujërat ndërkombëtare nga autoritetet italiane, që vinin nga vende të ashtuquajtura të sigurta dhe jo të cenueshme. Pastaj, për t'i mbajtur ato në funksion, ato u shndërruan në një qendër paraburgimi për riatdhesim, CPR-ja e njëmbëdhjetë italiane.

Një raport i ri i publikuar si pjesë e projektit të Personave të Mbajtur, i titulluar "Kostoja e Përjashtimit. Qendrat në Shqipëri", zbulon një shpenzim të madh të fondeve publike. Për këtë arsye, organizata dhe ekipi i saj ligjor kanë paraqitur një ankesë në Gjykatën e Auditorëve duke denoncuar shpërdorimin. Tani do t'i takojë Zyrës së Prokurorit Rajonal të Lazios, e cila ka qasje në të gjitha të dhënat e projektit, të vendosë nëse do të ndjekë apo jo mbledhjen e taksave.

Avokatët kanë vendosur gjithashtu të raportojnë në Autoritetin Kombëtar Kundër Korrupsionit (ANAC) "parregullsi të dyshuara në dhënien e kontratës prej 133 milionë eurosh për menaxhimin e qendrave" te Medihospes. Ndër çështjet kritike, vëren raporti, "rëndësia ndërkombëtare e kontratës as nuk u verifikua, gjë që do të kërkonte një procedurë më transparente dhe të hapur".

"Devijim i fondeve"
Në vend të kësaj, shumica e kontratave të nënshkruara nga Ministria e Mbrojtjes për ndërtimin e qendrave u dhanë drejtpërdrejt: nga mbi 82 milionë euro në tendera të lëshuar, mbi 74 milionë euro u dhanë drejtpërdrejt, nga të cilat 61.2 milionë euro u paguan në fakt.

Nga këto, vetëm 10 milionë euro u ndanë posaçërisht përmes "Fondit të Mbrojtjes për Ndërtimin e Qendrave të Pritjes së Rezervateve të Mbrojtjes në Itali". Pjesa tjetër - me përjashtim të 15.8 milionë eurove nga "Fondi për Nevojat e Pashtyra" - u përvetësuan nga ministri të ndryshme: 3.2 milionë euro nga Ministria e Shëndetësisë, 3.8 milionë euro nga Kultura, pothuajse 3.6 milionë euro nga Arsimi dhe 3.8 milionë euro nga Universitetet dhe Kërkimi. "Një devijim i fondeve drejt aktiviteteve të konsideruara të paligjshme nga gjyqtarët italianë dhe evropianë", thuhet në të. Gjykatat e shkallës së parë dhe të dytë, si dhe Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian, e kanë bllokuar vazhdimisht projektin, duke e çuar qeverinë të përkulë ligjin sipas protokollit të nënshkruar me Tiranën, dhe jo anasjelltas.

"Fondet publike të devijuara nga kujdesi shëndetësor, drejtësia, mirëqenia dhe shërbimet", thekson avokati Antonello Ciervo, i cili koordinoi ekipin ligjor të ActionAid, "por edhe nga fondet e menaxhimit të emergjencave. Ky shtrembërim në përdorimin e burimeve publike është edhe më serioz, duke pasur parasysh paligjshmërinë e modelit të qendrave shqiptare".

Megjithatë, të qenit i vetëdijshëm për kostot e mëdha të operacionit nuk është e mjaftueshme, thekson raporti. Sepse ajo që është një eksperiment politik, ligjor dhe madje edhe kontabël ndërton një lloj specifik shoqërie: "Nëse ndalimi administrativ përmbushte parimin e efikasitetit të administratës publike, a mund ta pranonim atë? Nëse një ditë privimi nga liria personale jashtë kufijve të Evropës kushtonte vetëm një euro, a mund të ishim të kënaqur? Kostot njerëzore dhe ligjore të operacionit e bëjnë çdo shpenzim të paqëndrueshëm", shkruajnë ata.

Dhe përsëri, "sa të gatshëm jemi të heqim dorë - nesër - madje edhe nga të drejtat tona, në emër të efikasitetit të një sistemi ndalimi përtej kufirit?"

Të dhënat
Vetëm falë kërkesave të studiuesve për akses publik, ne mund të rindërtojmë një pamje të plotë të operacionit. Të dhënat nuk janë publike, as nuk është e lehtë të kërkohen. Ato janë të shpërndara nëpër administrata të shumta dhe nuk ka një sistem të vetëm raportimi. "Kjo", thuhet në të, "tregon ndërhyrje të mbivendosura dhe mungesë të udhëzimeve qendrore në menaxhimin e shpenzimeve publike".

Në fund të vitit 2024, kostoja ditore për të burgosur në qendrën shqiptare në Gjadër ishte tre herë më e lartë se një CPR në tokën italiane. Në të njëjtën kohë, vëren hulumtimi, qendrat në Itali nuk ishin të plota: 20 përqind e vendeve të disponueshme ishin të lira.

Ministria e Mbrojtjes, përveç pajisjeve fillestare, shpenzoi më pas 2.6 milionë euro për mirëmbajtje dhe furnizime për Libra, anijen patrulluese të Marinës Italiane që fillimisht u përdor për të transferuar migrantët e mbytur nga anijet, "por mbi të gjitha për shpenzimet e udhëtimit dhe misionit për Karabinierët dhe personelin e Marinës". Më pas ajo iu shit Tiranës.

Ministria e Brendshme shpenzoi 630,000 euro për transferime dhe blerjen e teknologjisë së mbikëqyrjes. Por "shuma e tepruar ka të bëjë me ushqimin dhe akomodimin e oficerëve të zbatimit të ligjit". I njëjti shërbim për CPR-në e Sardenjës në Macomer kushtoi gati 6,000 euro në ditë. Në Shqipëri, "për 120 orë operacionesh aktuale midis tetorit dhe dhjetorit, u shpenzuan pothuajse 18 herë më shumë, 105,616 euro në ditë. Më shumë se 28 herë nëse merrni parasysh koston e një dite të vetme në Palazzo San Gervasio".

Përveç qendrës së paraburgimit, Gjadër ka edhe një burg të vogël me 20 vende, i cili nuk është përdorur kurrë dhe është përfunduar vetëm 70 përqind. Për këtë hapësirë, Ministria e Drejtësisë ka nënshkruar kontrata me vlerë gati 2 milionë euro dhe ka bërë pagesa (që nga maji 2025) për 1.2 milionë euro.

Ministria e Shëndetësisë ka autorizuar gjithashtu shpenzime prej gati 4.8 milionë eurosh dhe ka shpenzuar tashmë 1.2 milionë euro. Pavarësisht kësaj, thekson hulumtimi, kujdesi shëndetësor publik nuk garanton në të vërtetë të drejtën për kujdes shëndetësor. Zyrat e USMAF-it, shërbimit kufitar, "janë braktisur që nga marsi i vitit 2025, dhe 'komisioni i cenueshmërisë' mblidhet ekskluzivisht 'nga distanca', vetëm në rastin e 'provave objektive (raporteve dhe konsultave mjekësore të specializuara)' nga mjeku i organit menaxhues".

Këto të dhëna dhe informacione, theksojnë ActionAid dhe Universiteti i Barit, për këtë arsye bënë një kërkesë për shqyrtim nga Gjykata e Auditorëve dhe Autoriteti Kombëtar Kundër Korrupsionit (ANAC) "thelbësore", sepse këta janë "njerëz zyrtarisht nën kujdestarinë e shtetit, por në realitet në duart e kompanive dhe kooperativave private".