Një udhëtim dantesk me udhërrëfyes Virgjilin…

nga Alqi Koçiko

Një nga elementet më intrigues dhe shijues të procesit të leximit është se secili ka çelësin e tij, që mund të përputhet shumë, pak, ose aspak me përftimin që merr nga një vepër një lexues tjetër. Unë dua të flas shkurtimisht se si e kam lexuar unë romanin “Tri Jetët e Zotit P.”, që autori Virgjil Muçi - të cilin prej vitesh kam privilegjin t’i drejtohem me Xhili – e ka futur në kategorinë e realizmit fantazmagorik.

Po ndaj me ju një sekret të vogël: Vite më parë autori më ka dërguar një pjesëz të veprës, disa faqe - ishte ende në procesin e fermentimit atëherë – për të marrë një shije dhe për të dhënë një mendje. Nuk dija ç’ti thoja, përveçse që ajo që lexova ishte befasuese, ndryshe, e vështirë për t’u kategorizuar. Fantashkencë? Distopi? Nuanca nga realizmi magjik?

Dhe supozohej që unë të mos befasohesha nga Xhili, pas shumë vitesh bashkëpunim në revistën Klan që kam drejtuar për nëntë vite, ku ai kishte rubrikën e përjavshme, besoj se të vetme në median e shkruar asokohe, por edhe më vonë, të kritikës letrare. Dhe them kritikë në kuptimin parak të fjalës, pasi mjaft edicione të rubrikës ishin Kritika të vërteta, jo thjesht fjalët e mira, të zakonshme, për autorët.

Në këtë ndërhyrje modeste timen unë fatkeqesisht kam vetëm fjalë të mira, por po e vazhdoj me befasinë.

“Tri jetët e zotit P”, duke e lexuar, nuk të japin asnjë indicie sesi mund të jetë vazhdimi; nuk e parashikon dot se cfarë mund të vijojë më pas. E keni parasysh atë ndjesinë triumfaliste të parashikimit, kur lexon një vepër apo sheh një film dhe parandjenja jote në fund del e vërtetë? E dija, ky ishte vrasësi; apo, e thashë unë, ajo shërbyesja e hodhi helmin në gotë.

E pra, harrojeni. E vetmja që mund të parashikosh, nuk quhet hicfare parashikim sepse ta thotë titulli. Janë tri etapa, tre faza të Zotit P. si president i plotfuqishëm i një vendi të vogël, që nuk të jep përshtypjen e një diktatori klasik – mund të ishte sekush prej nesh, me dëshirën e pakufijshme për pushtet, pasiguritë dhe frikërat tona të vogla. Pastaj është një udhëtim i mrekullueshëm dantesk – por hiqeni nga mendja Danten. E vetmja e përbashkët krejt pa dashje me Komedinë Hyjnore është Virgjili, autori antik romak që shoqëroi Aligierin në udhëtimin e tij tëpërtejmë (dhe që nuk besoj se Dante i drejtohej me Xhili) – me Virgjilin, autorin modern shqiptar që në hije shoqëron zotin P, i cili në këtë pjesë flet në vetë të parë. Më impresionoi një tjetër gjetje; që autori ka ndërtuar botën e tij tëpërtejme, ku shkohet jo me varken e mjere te Karontit qe kerkon nje monedhe takes per te kaluar matane – a e merrni dot me mend – por me një kroçerë, dhe jo dosido. Një super-anije që quhet Titanik, fatin e së cilës e merrni me mend. Nje anije gati-turistike qe sepse ne solli ndermend sukseset e tanishme te turizmit.

Do përpiqem t’u shmangem detajeve që do tradhëtonin pa kthim narrativën e romanit, cka brezi i internetit dhe smart-fonëve e quajnë spoiler; Virgjili i fut me shumë kujdes anglicizmat në tekst, vetëm në raste si ky që sapo ilustrova. Dhe këtu po ndalem pak tek ajo që nuk më befason aspak nga Virgjil Muci sepse e prisja: Shqipja e tij është e pastër – përveçse tejet e pasur – aq sa një lexues i ri, i pamësuar me këtë lloj gjuhe, mund të ndihet ligsht nga oksigjeni i tepërt, si atyre që u merren mendt kur dalin në natyrë pas shumë kohësh në pluhurin e qytetit.

Virgjil Muçi i sugjeron lexuesit të mos lodhet më kot duke u përpjekur ta lidhë Presidentin, pra zotin P, me emra të përvecëm konkretë të realitetit tonë. Mbase ka të drejtë, por unë nuk mund të mos vija re disa grimca presidenciale të epokës sonë – në fakt, të disa presidentëve dhe ish presidentëve këtej rrotull, jo thjesht të Shqipërisë – ndërsa portretizimi që ai i bën shefit të kabinetit, besoj se është universal. Është shefi klasik, i përjetshëm dhe i gjithkohshëm i kabinetit këtu dhe në çdo vend tjetër të epokës moderne. Që në thelb nuk ka shumë dallim nga shambellani i dikurshëm i mbretit. Sherbetor deri ne bezdi dhe i gatshem te te beje gropen ne moment dobesie.

Në pjesën e tretë; më saktë në jetën e tretë dhe treqind vjet më vonë dhe në tjetër planet, zoti P nuk është më president, por bletërritës shembullor.

Brezi ynë që është rritur para viteve 90-të, do thoshte, bletërritës i dalluar. A është vallë kjo një ftesë, një sugjerim, apo keshille e Virgjil Muçit për dashnorët e sëmurë të pushtetit sot? Se jane ende ne kohe per te lene dicka te mbare pas; se parate nuk do ti marrin me vete? Se kjo ideja e pushtetit per hir te pushtetit eshte kaq efemere dhe iluzore, sa edhe e kote? Mund të na e thotë ai, por mua më ngjajnë si

Vargjet e Naimit tek përmbledhja Lulet e Verës,

Hiqni dorë, hiqni dorë / Mblidhni mendtë e turpërohi! Mos u bëni tradhëtorë / Se pastaj do të pendohi!

E mbyll këtë fjalë me këtë thirrje naimiane, siç e lexoj unë, të Virgjil Muçit nga një planet tjetër. Quhet Planeti i shkrimtarit.