Porti i Durrësit, ‘kali trojan’ i naftës ruse dhe libiane – si shfrytëzohet për të shmangur sanksionet

Produktet e ndaluara të naftës rusë dhe asaj libiane kanë gjetur një rrugë të re për t’u hedhur në tregjet evropiane. Edhe pse nën sanskione ndërkombëtare, karburanti rus dhe libian arrin të depërtojë lehtësisht përmes porteve shqiptare, konkretisht Porti i Durrësit, që është kthyer në një urë lidhëse mes produkteve të ndaluara dhe Evropës.

Një hetim i publikuar nga Balkan Insight zbulon se karburanti kontrabandë maskohet si materiale ndërtimi ose transportohet në anije të modifikuara posaçërisht për t’u fshehur nga inspektimet doganore. Artikulli ka bërë jehonë edhe në mediat ukrainase të cilat e kanë titulluar “Shmangia e sanksioneve: Shqipëria ndihmon Rusinë të shesë naftë përmes rrjetit të skemave”.

Kamuflimi i naftës si çimento

Në fillim të këtij viti, dy anije – Besart dhe Aya Zanoubya – mbërritën në Porto Romano, pranë Durrësit, me ngarkesë të deklaruar “çimento”. Por, pas inspektimeve, autoritetet zbuluan se në bord kishte rreth 600 mijë litra karburant dizel të padeklaruar.

Hetuesit besojnë se porti është përdorur në mënyrë të përsëritur për importimin e produkteve të sanksionuara të naftës, kryesisht nga Rusia dhe Libia. Ekspertët ndërkombëtarë vlerësojnë se pjesa më e madhe e karburantit të kontrabanduar në Mesdhe ka origjinë ruse, ndërsa pjesa tjetër vjen nga portet libiane të kontrolluara nga grupe të armatosura.

Rrjeti i kontrabandës dhe korrupsionit në porte

Burime brenda Policisë së Shtetit pohojnë se operacione të tilla mbështeten në deklarata doganore të falsifikuara, ryshfete dhe anije të regjistruara nën flamuj të huaj, shpesh në Tanzani apo kompani të regjistruara në parajsa fiskale.

Një prej tyre, kompania Batimarine Oëner Ship, dyshohet se ka qenë përgjegjëse për disa nga dërgesat e paligjshme. Hetimet kanë zbuluar gjithashtu përdorimin e kontratave të rreme dhe rrugëve detare të maskuara si udhëtime peshkimi apo “tërheqje teknike”, për të shmangur kontrollet e doganës dhe policisë kufitare.

Nga Mali i Zi te Adriatiku: rrugët e vjetra të karburantit të paligjshëm

Në vitet 2013–2016, hetuesit dokumentuan rreth 1.7 milion litra karburant të paligjshëm të sjellë nga Mali i Zi në Shqipëri. Anijet e peshkimit u përdorën si mbulesë, duke transportuar karburant në vend të peshkut dhe duke shmangur detyrimet fiskale.

Në një hetim të mëvonshëm, prokuroria identifikoi një rrjet ndërkombëtar që përdorte kompani jashtë vendit për të sjellë qindra mijëra litra naftë. Organizatorët e dyshuar, Juxhin Koka dhe Serxhio Sula, janë shpallur në kërkim ndërkombëtar.

Naftë nga Libia dhe gjurmët ruse në Mesdhe

Në shtator 2022, një tjetër anije, Queen Majeda, e ardhur nga Bengazi i Libisë, u ndalua në Porto Romano me 2.6 milion litra karburant detar, produkt i ndaluar për tregtim në Shqipëri.

Hetuesit lidhin rastin me një rrjet kontrabande që financohet nga grupet e armatosura libiane, të cilat përfitojnë nga tatimet e ulëta dhe subvencionet shtetërore të karburantit.

Sipas ekspertit italian Lorenzo Bagnoli nga organizata “IRPI”, Rusia po shfrytëzon lidhjet me forcat e gjeneralit Khalifa Haftar në Lindjen e Libisë për të krijuar një zinxhir të fshehtë furnizimi me naftë në Mesdhe.

Anijet e peshkimit si maskë për kontrabandën

Prokuroria shqiptare po heton edhe disa raste ku anije peshkimi shqiptare janë kapur duke marrë karburant nga anije libiane në det të hapur. Në disa prej tyre, anijet ishin modifikuar për të mbajtur deri në 70 mijë litra naftë, duke e maskuar dërgesën si “shkëmbim peshku”. Vetëm që prej vitit 2022, autoritetet shqiptare kanë sekuestruar mbi 750 mijë litra naftë kontrabandë, e cila rezulton me cilësi shumë të ulët, e përshtatshme vetëm për anije mallrash dhe makineri të rënda.

Sipas burimeve të Prokurorisë së Durrësit, Porto Romano dhe Durrësi mbeten qendra kryesore të tregtisë në hije, ku rrjetet kriminale ndërkombëtare përdorin anije të vjetra dhe kompani në det të hapur për të fshehur origjinën e karburantit.
“Operacionet janë të sofistikuara dhe mbështeten nga korrupsioni në nivele të ndryshme kontrolli”, tha një hetues, duke shtuar se “portet shqiptare janë kthyer në hallkë kyçe të zinxhirit që ndihmon në shmangien e sanksioneve ndaj Rusisë.”