“Rama i jep fund tranzicionit vetëm me largimin e tij nga skena politike”, ç’thoshte Besart Kadia për qeverinë e PS që sot iu bashkua si zv.ministër   

Besart Kadia, ekspert ekonomie dhe ish zyrtar i PD, sot iu bashkua kabinetit qeveritar, duke u emëruar me firmë të kryeministrit Edi Rama si zv.ministër i Financave dhe Ekonomisë.

Në një reagim për ‘abc news’, Kadia argumentoi këtë lëvizje se ka si qëllim të kontribuojë për Shqipërinë.

“Ideja është e sfidave të forta, tërmeti dhe pandemia, edhe unë si ekonomist që jam me shkollim perëndimor. Çdo kontribut personal për Shqipërinë”, tha Kadia.

Nuk dihet me saktësi si erdhi kjo lëvizje e Kadisë, por dihet se çfarë ka deklaruar më parë për Edi Ramën dhe qeverinë e drejtuar prej tij, me të cilin sot u bashkua 6 muaj para zgjedhjeve.

Pak vite më parë, Kadia mendonte se Edi Rama mund t’i japë fund tranzicionit vetëm me largimin e tij nga skena politike në vend.

“Edi Rama, pavarësisht përpjekjes së tij për t’u dukur modern me të gjitha aktet e tij publike, ka pasur të njëjtën qasje ndaj pushtetit politik, siç do të shkruaj më poshtë, si çdo lider postkomunist në Europën Lindore. Pavarësisht retorikës së tij se ai do t’i jepte fund tranzicionit politik dhe ekonomik në vend, Edi Rama është në fakt produkt kryesor i saj dhe ai si për ironi mund t’i japë fund tranzicionit vetëm me largimin e tij nga skena politike në vend. Në teori të politikës, demokratizimi ka këto tri hapa: rënia e regjimit autoritar, demokratizimi i hershëm që përfshin akte të tilla si zgjedhje shumë- partiake dhe konsolidimi i demokracisë. Është pikërisht kjo e fundit që bën shumë shtete të mbeten ndërmjet autoritarizmit dhe demokracisë. Nga të dhënat e “Freedom House” shihet se sot janë thuajse 100 shtete në botë që janë në mes të këtyre ekstremeve të organizimit politik. A mund t’i quajmë këto shtete autokratike, pseudodemokraci, apo në tranzicion etj.? Këto pyetje mundojnë më shumë se 2.4 miliardë njerëz sot në botë, të cilët nuk jetojnë në shtete demokratike.

Dëshirës për t’i dhënë përgjigje kësaj pyetjeje ndodhen edhe shqiptarët, dhe shumë banorë të disa shteteve të tjera të Ballkanit akoma dhe sot. Në këtë kuptim, nuk mundet të thuhet se Edi Rama solli një shtet autoritar në Shqipëri, pasi është e vërtetë se Edi Rama nuk ka çuar në burgosje politike të kundërshtarëve të vet në vend, apo nuk ka përdorur ushtrinë, apo mjete të tjera të dhunshme për të ardhur në pushtet. Çdo akuzë e tillë do të ishte larg realitetit. Por shumë shtete në botë janë sot në “autoritarizëm zgjedhor”, ku jepet iluzioni i një demokracie me shumë parti politike që konkurrojnë në zgjedhje vendore dhe të përgjithshme, por që në fakt i ka zhveshur zgjedhjet nga vlera e tyre, pasi ndërhyrja shtetërore është e tillë. Shqipëria ndodhet në udhëkryqin e krijimit të shtetit të ndërmjetëm mes autoritarizmit dhe demokracisë që rrezikon të anojë më tepër drejt “autoritarizmit zgjedhor”. Demokraci e plotë liberale nënkupton që njëkohësisht të kemi tri kushte: një sistem politik që ka pjesëmarrje politike, konkurrencë politike, si dhe të drejta politike për njerëzit. Por të tri këto parakushte kanë dështuar në Shqipëri zgjedhjet e fundit, sipas OSBE-së. Reforma territoriale ishte akti i parë shqetësues për procesin e demokratizimit në vend. Sipas OSBE-së, “reforma ishte politikisht për«arëse” dhe në kundërshtim me parimin e demokracisë liberale të dëgjimit të zërit qytetar nga poshtë-lart, pasi u kundërshtua kërkesa për mbajtjen e të paktën 130 referendumeve vendore”, shkruante ndër të tjera tri vjet më parë Kadia në një shkrim me titull: Rama, i fundit lider i tranzicionit në Shqipëri.

Kadia ka qenë aktiv duke komentuar edhe debatet për koncesionet. Duke u ndalur te rruga Tiranë-Durrës, në shkrimin e publikuar në ‘Probiznes’, Kadia thekson se veprimet e Ramës tregojnë vizionin: “të kapet ekonomia shqiptare për 30 vjet e të mos lejojmë konkurrencë ekonomike në vend". 

“Qeveria Rama është në ditët e fundit. Ndryshe nuk mund të shpjegohet ky nxitim për të kapur për 30 vjet ekonominë e Shqipërisë. Nuk mund të shpjegohet ndryshe ky nxitim për të dhënë me koncension rrugë të rëndësishme ekonomike, për të krijuar Partneritet me kompani private e për të ndërtuar rrugë për të cilat nuk ka një strategji publike kombëtare, nuk ka një studim të kostove dhe përfitimeve financiare dhe nuk ka një llogjikë ekonomike se cila prej tyre ka prioritet me të vërtetë për ekonominë e cila mundet të shtyhet në kohë. Këtu ka vetëm një akt e një vizion: “të kapet ekonomia shqiptare për 30 vjet e të mos lejojmë konkurrencë ekonomike në vend”, thotë Kadia.

Duke e konsideruar një akt të paprecedentë të kapjes së ekonomisë sonë nga shteti nëpërmjet instrumenteve private, Besart Kadia rendit edhe katër arsye përse kjo rrugë nuk duhet të jepet me koncesion:

Së pari prek qarkullimin e lirë tregtar për më shumë se gjysmën e ekonomisë sonë. Rreth 60% e ekonomisë së Shqipërisë kryhet në aksin Tiranë Durrës dhe rruga që lidh Tiranën me Durrësin është një rrugë e një rëndësie të veçantë ekonomike. Si e tillë kostot e përdorimit të kësaj rruge duhet të jenë minimale për të nxitur shkëmbim tregtar e për të lejuar lëvizje të lirë mes dy qyteteve. Koncensioni për këtë rrugë prek bizneset që importojnë nga port i Durrësit, prek turistët e fundjavës të Tiranës, prek studentët që vijnë përditë nga qyteti i Durrësit, prek shumë biznese e punonjës që janë pozicionuar në këtë aks rrugor për magazinim apo për tregtim. Prek thuajse cdo qelizë të ekonomisë sonë.

Së dyti, është në kundërshtim me vizionin e qeverisë për të shkrirë Tiranën me Durrësin në 15 vitet e ardhshme. Për një kohë të gjatë Kryeministri Rama është shprehur për shkrirjen e Tiranës me Durrësin në një qytet të përbashkët. Por është e vështirë të shohësh se si një qytet i Dyrrnajës do të jetë në kohezion ekonomik me veten kur për ta përshkruar atë të duhet të paguash një kompani private për mirëmbajtje rruge për 30 vjet.

Së treti, sot kosto e transportit në Shqipëri është ndër më të lartat në Europë. Sot përdoruesit e makinave në vend paguajnë 180 milion euro taksë qarkullimi. Ky koncesion vetëm sa do të shtojë koston biznesit vendas. Qytetarët shqiptarë kanë naftën më të shtrenjtë në Europë falë taksave të larta të kësaj qeverie. Ata e paguajnë njëherë taksën e përdorimit apo qarkullimit në rrugë. Sot një tregtar shqiptar paguan një litër naftë sa një tregtar anglez! Si mundet të konkurrohet me këto kosto në një kohë kur krahu i punës është i patrajnuar, kur korrupsioni mbetet i lartë e kur kostot e të bërit biznes janë të larta për shkak të taksave të larta.

Së katërti, Top Channel raporton se kompania që do të marrë me koncension këtë rrugë do të investojë 330 milionë euro, të cilat do i marrë mbrapsht nga tarifa e kalimit. Supozojmë se dhënia me koncension është një hap i duhur. Sërisht kemi kontraditë me parimet minimale të konkurrencës në treg. Nuk ka një konkurs ndërkombëtar të hapur për këtë rrugë, nuk ka një analizë të kosotove dhe përfitimit ekonomik, nuk ka një lidhje logjike me rrugët e tjera që po ndërtohen me PPP. Pra në tërsi praktika e zgjedhur duket se është e paravendosur nga qeveria për fituesin për një qëllim të vetëm: për të patur nën kontroll ekonominë e Shqipërisë për 30 vitet e ardhshme. Sot kjo rrugë përshkruhet nga 50.000 automjete në ditë. Edhe në rast se ky numër mbetet i pandryshuar në 30 vjet të ardhurat e firmës në rast se faturon 2 euro për kalim të rrugës do të jenë 1.1 miliardë euro ose më shumë se tre herë nga investimi fillestar. Kjo nuk është ekonomi por sjellje tipike priateske në kurriz të ekonomisë sonë".