Regjistri i Pronarëve Përfitues, zbardhen njerëzit që qëndrojnë pas koncesioneve

Në korrik të vitit të kaluar, Kuvendi i Shqipërisë miratoi ligjin “Për Regjistrin e Pronarëve Përfitues”. Ligji në fjalë synonte të mundësonte transparencën mbi kontrollin e bizneseve në Shqipëri, në veçanti të atyre të lidhura me kompani guaskë të regjistruara jashtë vendit, sidomos në juridiksione të njohura si parajsa fiskale. Kontrolli mbi kompani me aksionerë të regjistruar offshore ka shkaktuar debate të mëdha në vitet e fundit, sidomos për ato subjekte që kanë përfituar kontrata të koncesioneve ose Partneritetit Publik-Privat.

Çështja e parë ishte parimi i transparencës mbi pronësinë. Lidhja e kontratave me kompani që nuk dihej se kujt i takonin shtronte problemin moral që një vend nuk mund t’i paguajë para publike pa ditur se cili është përfituesi përfundimtar i tyre.

Kjo praktikë shtonte dyshimet se shumë prej kompanive përfituese të koncesioneve ishin regjistruar offshore, pikërisht për të fshehur përfituesit e vërtetë, që shpesh janë përfolur si sipërmarrës shqiptarë me lidhje të dyshimta me politikanët. Gjithashtu, regjistrimi në juridiksionet offshore zakonisht shtron rreziqe të shtuara, të lidhura me evazionin fiskal, pastrimin e parave apo krime të tjera financiare.

Ngritja e Regjistrit të Pronarëve Përfitues, sipas ligjit të ri, pjesërisht ka ndihmuar për të bërë transparencë lidhur me pronësinë, të paktën zyrtare, të disa prej kompanive koncesionare që veprojnë në vendin tonë. Ligji kërkon që çdo kompani të deklarojë aksionerët të cilët, në mënyrë direkte apo indirekte, zotërojnë më shumë se 25% të aksioneve në to.

Inceneratorët, përfitues shqiptarë dhe italianë

Një nga sektorët koncesionarë që ka shkaktuar më shumë debate në vitet e fundit kanë qenë inceneratorët për trajtimin e mbetjeve. Regjistri i Pronarëve Përfitues bën transparencë për aksionerët e këtyre kompanive.

Integrated Energy B.V, me seli në Amsterdam të Holandës, është kompania që ka fituar koncesionin e ndërtimit të inceneratorit të Tiranës, projekt që u prezantua fillimisht me një vlerë prej 130 milionë eurosh. Megjithatë, një auditim i Kontrollit të Lartë të Shtetit arriti në përfundimin se kjo kontratë do t’iu kushtojë taksapaguesve gjithsej rreth 340 milionë euro, duke përfshirë të gjitha pagesat e pritshme për trajtimin e mbetjeve në këtë impiant.

Sipas Regjistrit Tregtar, aksionere e Integrated Energy rezulton kompania GeoGenix B.V, tjetër shoqëri e regjistruar në Holandë. Sipas Regjistrit të Pronarëve Përfitues, pronarë indirektë të kompanisë me më shumë se 25% të aksioneve janë shtetasit italianë Giuseppe Ciaffaglione, Salvatore Russelli dhe Alberto Presezzi.

Në katër vitet e fundit, Integrated Energy B.V ka përfituar nga buxheti rreth 4.5 miliardë lekë, ndërsa për tre vitet në vazhdim, parashikohen pagesa totale në vlerën e rreth 5.1 miliardë lekëve.

Dy kompanitë e tjera koncesionare të inceneratorëve kanë aksionerë të regjistruar në Shqipëri dhe pronësia e tyre zyrtare ka qenë transparente edhe më herët.

Integrated Technology Waste Treatment Fier është kompania e cila ka fituar koncesionin e inceneratorit të Fierit, projekt me vlerë rreth 28 milionë euro. Aksionerë të kompanisë rezultojnë firma Integrated Technology Services, me 70% të aksioneve dhe Ndërtim-Montim Patos, me 30% të aksioneve.

Regjistri i Pronarëve Përfitues tregon se pronësia indirekte pas Integrated Technology Services i takon Klodian Zotos, ndërsa aksionerë të Ndërtim – Montim Patos janë Elton Kollozi dhe Ina Kollozi (trashëgimtarë ligjorë të pronarit të mëparshëm, Flamur Kollozi). Sidoqoftë, dy kompanitë aksionere janë të regjistruara në Shqipëri dhe pronësia e tyre ka qenë transparente edhe para hartimit të Regjistrit të Pronarëve Përfitues.

Inceneratori i Fierit pritet të dorëzohet vitin e ardhshëm. Vlera fillestare e këtij projekti është parashikuar rreth 4.5 miliardë lekë. Megjithatë, mbështetur në raportimet e Ministrisë së Financave, deri në vitin 2021, kjo kompani ka përfituar nga buxheti rreth 3.2 miliardë lekë, ndërsa për vitin e ardhshëm parashikohet të marrë edhe transfertën e fundit prej 630 milionë lekësh.

Albtek Energy është kompania që në vitin 2014 ka fituar koncesionin për ndërtimin e inceneratorit të Elbasanit. Aksionere e vetme e saj është Stela Gugallja dhe kontrolli ushtrohet nëpërmjet pronësisë direkte.

Projekti i inceneratorit të Elbasanit ka një vlerë të parashikuar prej rreth 2.9 miliardë lekësh dhe kontratat koncesionare përfundon në dhjetor 2021. Deri në fund të këtij viti, qeveria shqiptare do të ketë shlyer edhe pagesën e fundit prej rreth 50 milionë lekësh të ngelur ndaj kompanisë koncesionare dhe më tej asetet e kompanisë do t’i transferohen Bashkisë së Elbasanit.

Koncesionet në shëndetësi, përfituesit kryesorë, biznesmenë pa përvojë në sektor

Një nga sektorët ku skemat e PPP-ve u përdorën masivisht pas vitit 2013 ishte shëndetësia.

Koncesioni i parë në sektorin e shëndetësisë ka qenë ai i shërbimit Check Up ose Kontrollit Mjekësor Bazë për Grupmoshat 40-65 vjeç. Ky koncesion u fitua në vitin 2015 nga kompania 3P Life Logistic. Koncesionari ka aksionerë dy shoqëri të tjera shqiptare Marketing & Distribution, me 80% të aksioneve dhe TRIMED, me 20% të aksioneve. Sipas Regjistrit të Pronarëve Përfitues, pronësia indirekte mbi kompaninë i takon Vilma Nushit, pronare e vetme e Marketing & Distribution.

Kjo kompani ka aktivitet kryesor distribucionin dhe shitjen me shumicë të produkteve të konsumit. Sipas kontratës, koncesioni do të përfitonte rreth 8.8 miliardë lekë për një periudhë 10-vjeçare, me një mesatare pagesash prej rreth 876 milionë lekësh në vit. Koncesioni u pezullua që në mars të 2020-s, pas fillimit të pandemisë, deri në shtator të këtij viti.

Megjithatë, në rreth dy muaj e gjysmë aktivitet vitin e kaluar, kompania përfitoi 322 milionë lekë pagesa nga buxheti, ndërsa këtë vit parashikohet të marrë 366 milionë lekë për një shërbim që do të ofrohet vetëm në katër muajt e fundit të vitit.

Një nga pikat më të debatuara të kontratës koncesionare është fakti se kompania do të paguhet çdo vit për të paktën 475 mijë kontrolle, pavarësisht nëse i realizon apo jo ato. Që nga fillimi i koncesionit, numri vjetor i kontrolleve minimale të parashikuara nuk është realizuar asnjëherë dhe kjo ka bërë që kompania të përfitojë pagesa për kontrolle që realisht nuk i ka kryer.

Saniservice është kompania e dytë që ka marrë koncesion në sektorin e shëndetësisë.

Prej vitit 2015, ajo ofron setin e personalizuar të instrumenteve kirurgjikalë sterilë, furnizimin me material mjekësor steril njëpërdorimësh në sallat kirurgjikale, trajtimin e mbetjeve me rrezik biologjik dhe dezinfektimin e sallave kirurgjikale dhe ambienteve ku do të ofrohet ky shërbim, në spitalet universitare dhe rajonale të vendit, apo dhe spitale të tjerë, sipas planit të racionalizimit spitalor në Republikën e Shqipërisë.

Vlera fillestare e koncesionit është rreth 100 milionë euro, ose 12.3 miliardë lekë, për një periudhë 10-vjeçare. Sipas ekstraktit nga Regjistri Tregtar, kjo kompani ka katër subjekte aksionere, të katërta të regjistruara jashtë Shqipërisë përkatësisht Investital me 40% (kompani e regjistruar në Kosovë), Servizi Italia me 30%, Tecnosanimed, me 15% dhe U.Jet, me 15%, të tria këto të fundit kompani të regjistruara në Itali.

Tre kompanitë italiane kanë një aktivitet në fushën e sterilizimit dhe trajtimit të mbetjeve spitalore, ndërsa aksioneri kryesor, Investital, nuk ka asnjë përvojë në këtë fushë dhe është themeluar enkas për pjesëmarrjen në këtë kontratë koncesionare. Sipas Regjistrit të Pronarëve Përfitues, aksioneri kryesor indirekt i kompanisë është shtetasi shqiptar Ilir Rrapaj, pronar i vetëm i shoqërisë Investital.

Ilir Rrapaj është një ish-emigrant shqiptar në Itali, ku në fillim të viteve 2000 ngriti një kompani ndërtimi. Para fitimit të kontratës së sterilizimit, nuk rezulton që ai të ketë qenë i përfshirë në aktivitete të ngjashme. Përfitues të tjerë, sipas regjistrit, cilësohen edhe dy shtetasit italianë, Michele Magnate dhe Ilaria Eugeniani, jo si pronarë, por si persona me kompetenca vendimmarrëse pranë kompanisë Servizi Italia./ Monitor