Shëndet nga xhepi yt: Abuzim financiar dhe shitje të ilaçeve të skaduara

Barna të skaduara në sasi të mëdha të klasifikuara si “spitalore”, u lëshuan përgjatë vitit 2024 në farmacitë e hapura, që kanë kontratë me FSDKSH-në (Fondin e Sigurimit të Detyruar të Kujdesit Shëndetësor), për pacientë që përfitojnë nga skema e rimbursimit të barnave.

Përveç cilësisë së ulët të barnave të rimbursueshme, iu shtua edhe fakti që ishin të skaduara, duke rrezikuar seriozisht jetën e tyre dhe abuzuar njëkohësisht në vlerën rreth 3.2 miliardë lekë.

Kjo skemë u konstatua nga Kontrolli i Lartë i Shtetit pas një auditi të kryer në sistemin shëndetësor, specifikisht në FSDKSH.

“Nga importuesit farmaceutikë janë importuar barna të klasifikuara si ‘spitalore’ në një sasi prej 3,690,084 njësi, me vlerë 3,225,256,356 lekë, nga të cilat 159,760 njësi me vlerë të rimbursueshme 60,485,872 lekë janë shpërndarë në rrjetin e hapur, në kundërshtim me kontratat trepalëshe dhe përcaktimet ligjore. Në 207 transaksione të regjistruara në sistem, në 37 fatura shitjeje u konstatuan 102,778 njësi barnash me datë skadencë identike me datën e shitjes, ndërsa në 170 fatura të tjera u konstatuan 143,598 njësi barnash me afat skadence nga 1 deri në 5 ditë nga data e shitjes”, thotë KLSHnë raportin e publikuar në tetor të vitit të kaluar.

Dëmi dhe cilësia

Raporti i detajuar prej 460 faqesh i kryer nga KLSH, konstatoi problematika të theksuara për barnat që rimbursohen, ku FSDKSH lidhi kontratë furnizimi me kompanitë importuese të barnave farmaceutike. Gjithashtu problematika serioze shihen edhe me “barnat spitalore” në QSUNT dhe spitalet rajonale të Shkodrës, Durrësit dhe Elbasanit.

Eksperti i ekonomisë Ilir Ciko tha për Faktoje.al se “vlerësimi ekonomik i raportit të auditimit të FSDKSH 2024, nxjerr në pah dy nivele të problemeve: ‘Dëme financiare të drejtpërdrejta dhe të matshme’; dhe ‘Dobësi institucionale me kosto për financat publike’.

Sipas ekspertit, janë identifikuar humbje dhe rreziqe financiare në vlerë së paku 380-430 milionë lekë, duke mos përfshirë efektin financiar nga farmacitë e paanalizuara.

“Shkaku kryesor nuk është buxheti i pamjaftueshëm (të ardhurat tejkaluan planin), por dobësitë e kontrollit të shpenzimeve”, thotë Ciko. Ai evidenton “mangësi strukturore me e-Depo (depot farmaceutike), LBR pa metodologji të qëndrueshme, penalitete të paaplikuara, pasqyra financiare me gabime që krijojnë kushte favorizuese për abuzime të tipologjive të ndryshme me kosto ekonomike më të lartë se shifrat e dokumentuara”

Vlera zero, fatura fiktive me çmim tregu

Nga auditimi i të dhënave të sistemit “e-depo” dhe informacionit të administruar nga Drejtoria e Rimbursimit në FSDKSH, rezultoi se disa farmaci me kontratë me Fondin janë furnizuar me barna të listës së barnave të rimbursueshme (LBR) nga depot farmaceutike, të cilat kanë hyrë në sistem me vlerë zero lekë për njësi.

“Pavarësisht se këto barna janë marrë nga farmacitë pa kosto blerjeje (nëpërmjet faturave me vlerë zero), ato janë përshkruar dhe lëshuar për pacientët përmes recetave elektronike të rimbursueshme, duke përfituar rimbursim të plotë nga FSDKSH në vlerën e çmimit të barit sipas LBR, plus marzhin tregtar të miratuar në fuqi prej 24% për tregtimin me pakicë dhe 8% për shumicën, sipas përcaktimeve në VKM-ve”, konstaton KLSH.

AUDITI

Sipas auditit, rezultoi që farmacitë kanë përfituar fiktivisht, pasi kanë marrë rimbursim nga fondi për barna që nuk kanë patur kosto blerjeje (vlerë zero), ndërkohë që rimbursimi është llogaritur mbi çmimin e miratuar në LBR plus marzhin e grosistit.

Prokuroria

Pas raportit të detajuar të KLSH-së, Prokuroria e Tiranës nisi hetimet dhe procedoi penalisht disa persona, mes tyre drejtues të FSDKSH-së dhe përfaqësues të kompanive farmaceutike private.

Ata dyshohet se në bashkëpunim mes tyre kanë përfituar shuma të mëdha duke përdorur skemën e lëshimit të faturave fiktive me barnat e rimbursueshme.

QSUNT deklaron gjendje, mungojnë fizikisht

Ndërsa shkeljet e FSDKSH-së me barnat e ribursueshme janë të shumta përsa i përket bashkëpunimit me kompani farmaceutike në lëshimin e faturave fiktive, madje edhe në shitjen e ilaçeve të skaduara, KLSH konstaton problematka edhe me ilaçet spitalore.

Nga 155 barna në farmacinë e QSUT mungojnë 60 barna ose rreth 40% e totalit.

“Nga ana e Grupit të Auditimit, janë krahasuar të dhënat sipas procesverbalit të gjendjes fizike datë 20.02.2024, sasitë në fillim të inventarit, hyrjet dhe daljet, me qëllim verifikimin e gjendjes së barnave në farmacinë e spitalit të QSUT, ku konstatohet se për 26 barna nga të cilat 14 prej tyre “Alternativë e vetme” dhe 12 prej tyre “Alternativë e parë”, nuk ka disponibilitet në farmacinë e spitalit si në fillim të inventarit (datë 07.12.2022) si dhe në fund (datë 20.02.2024), duke mos u paraqitur si një problematikë në strukturat drejtuese të FSDKSH”, thotë KLSH në raport.

Situata mjaft e rëndë u konstatua me barnat “alternativë e vetme”, duke mos patur gjendje fizike, pavarësisht deklarimit fiktiv që medikamentet ekzistonin në depon farmaceutike qendrore në QSUNT.

“Shpenzimet spitalore zënë 56.5% të totalit, gjë që tregon peshën kryesore të kujdesit dytësor në strukturën e financimit publik shëndetësor. Niveli i investimeve (0.02%) është i ulët”, thotë eksperti Ciko.

Shëndet nga xhepi yt…

Pavarësisht shtimit të numrit të ilaçeve të rimbursueshme në farmacitë e hapura dhe ato spitalore, shpenzimet buxhetore totale në raport me Prodhimin e Brendshëm Bruto (PBB), mbetet i lulët, në krahasim edhe me vendet e rajonit. Shqipëria është e fundit ku vetëm 7 % e PBB-së kalon për sektorin shëndetësor në total.

Në vendet e tjera të Rajonit nisin nga 7.5-9% e PBB-së që kalon si shpenzim në total për shëndetësinë, ndërsa për vendet e BE-së mesatarja është mbi 10 % e PBB-së.

“Shqipëria mbetet nën mesataren rajonale në shpenzimet publike shëndetësore si për qindje e PBB-së, duke rezultuar në pagesë nga xhepi relativisht të lartë. Financimi publik mbulon pak mbi gjysmën e shpenzimeve reale shëndetësore, duke lënë mbi familjet barrën e mbetur”, thotë Ciko./ Faktoje.al