Shpifja, pse ndryshimet e PS nuk bindin median dhe shoqërinë civile

Mes debateve dhe kundërshtive të opozitës dhe grupeve të interesit, kryesisht organizata në mbrojtje të gazetarëve, Kuvendi i Shqipërisë miratoi në orët e para të mëngjesit të së mërkurës propozimet e qeverisë për ndryshimet në Kodin Penal për dekriminalizimin e shpifjes, konkretisht nenin 120.

Me 85 vota pro, asnjë abstemin dhe 10 kundër, u miratuan ndryshimet, ndërkohë si pjesë e këtij drafti u rrëzuan propozimet e deputetes së PD-së Jorida Tabaku.

Mazhoranca vendosi me propozim të saj (të pakonsultuar paraprakisht) që të mbajë në Kodin Penal veprën e shpifjes, por të shtojë një përjashtim nga ky penalizim për gazetarët e regjistruar.

Më konkretisht, në shtojcën e nenit 120  parashikohet:  “Një gazetar i punësuar ose i vetëpunësuar, i regjistruar dhe i njohur si i tillë në përputhje me legjislacionin në fuqi, pavarësisht nga shtetësia apo vendi ku ushtrohet aktiviteti, nuk mban përgjegjësi penale për veprën e shpifjes sipas këtij neni, për përhapjen me mirëbesim të të dhënave /thënieve ose çdo informacioni tjetër, përmes shtypit, medias audiovizive, medias elektronike ose platformave të tjera të komunikimit publik”.

Përcaktimi “i regjistruar” dhe “i njohur” ndonëse vijon me togfjalëshin “me legjislacionin në fuqi” mbetet i pasaktësuar në legjislacion apo rregullime të tjera në sektorin e medias

Shoqëria civile

Me iniciativën e SCiDEV, në një deklaratë të shoqërisë civile (22 janar) për dekriminalizimin e shpifjes, thuhet ndër të tjera se, “Shqipëria nuk ka një sistem ligjor për regjistrimin e gazetarëve dhe nuk duhet të ketë një të tillë, pasi krijimi i një regjistri do të binte ndesh me standardet evropiane të lirisë së shprehjes dhe do të rrezikonte vendosjen e mekanizmave të kontrollit ose filtrimit të ushtrimit të profesionit”.

Referuar deklaratës, “ekziston rreziku që kjo dispozitë të mos mund të zbatohet nga gjykatat dhe, njëkohësisht, t’i hapë rrugë përpjekjeve për krijimin e një regjistri formal, me pasoja të rënda për pluralizmin mediatik dhe pavarësinë e gazetarisë…”

“Parakushtet e shumta dhe formulimet e paqarta e bëjnë zbatimin e tij praktikisht të pamundur, duke sjellë në praktikë mungesë dekriminalizimi edhe në formë të pjesshme”, thuhet në deklaratë.

Edhe Kryetari i Këshillit Shqiptar të Medias, Koloreto Cukali, thotë se përpos disa përmirësimeve, neni i ndryshuar sjelle edhe absurditete

“Ka gjëra të cilat janë thjesht produkte të mediokritetit dhe injorancës së atyre që e kanë propozuar siç është regjistrimi i gazetarëve që janë thjesht absurde, të paaplikueshme në kundërshtim me të drejtat e njeriut, me legjislacionin europian mes asaj që pret Europa me vullnetin dhe interesin e komunitetit të gazetareve”.

“Do rihapet dhe riqepet sërish (neni) nisur nga mënyra se si e kanë ndërtuar”, vëren ai.

Platforma 

Nisma e miratuar vetëm me votat e PS vjen pas një procesi konsultimi public jo të shkurtër (qysh prej janarit të vitit të shkuar) të disa organizatave të shoqërisë civile, organizata të medias, gazetarë, ekspertë nga Kuvendi dhe përfaqësues të qeverisë për dekriminalizimin e plotë të shpifjes dhe fyerjes.

Referuar deklaratës së përbashkët të shoqërisë civile të mbajtur më 22 janar, “qasja e re (e PS) devijonte nga objektivi fillestar i procesit konsultativ dhe nuk ishte në përputhje me rekomandimet e kahershme të shoqërisë civile dhe komunitetit të gazetarëve, të cilat kanë kërkuar vazhdimisht mbrojtje të barabartë të lirisë së shprehjes për të gjithë individët, të lidhur me natyrën e shprehjes dhe interesin publik që i shërben, dhe jo me statusin profesional të folësit”.

Në fund të gjithë këtij procesi, Koloreto Cukali vëren se në Kuvend u miratua një version, që nuk kishte kaluar në asnjë nga proceset e mëparshme të konsultimit.

Besimi i ndërsjelltë, sipas tij, është i humbur.

“Dhe ky për mua është problemi më shqetësues”, thotë ai,

PS

Por për Partinë Socialiste procesi konkludoi në fund me një nismë në kuadër të detyrave që BE-ja i ka vënë Shqipërisë.

Gjatë prezantimit të projektligjit në Kuvend, Ministri i Drejtësisë, Besfort Lamallari, tha se  ndryshimet janë pjesë e procesit të integrimit europian. “Nga gjithçka që është përmendur këtu (parlament), u tha se nuk është konsultuar me Komisionin Evropian apo që KE e ka kundërshtuar. Është komplet e pavërtetë. Jo shumë larg nga sot ata janë shprehur për sa i përket dekriminalizimit të shpifjes për gazetarët që inkurajojnë qeverinë shqiptare”, tha ministri Lamallari.

Kryetari i komisionit të Ligjeve, Ulsi Manja, nënvizoi gjithashtu se, “ shtesat dhe ndryshimet që paraqesim, nuk janë akt i zakonshëm legjislativ, por hap i domosdoshëm në procesin e harmonizimit të legjislacionit shqiptar me BE-në”

PD

Ndryshe ishte qëndrimi i deputetes së PD-së Jorida Tabaku. “Kodi Penal do të përdoret si kërcënim ndaj gazetarëve për të seleksionuar ata gazetarë që do t’i kërcënojë me burg e ata të tjerë të cilët do t’i lejojë që të vazhdojnë të shpifin, të fyejnë, të intimidojnë. Kjo nuk është Shqipëria europiane. Kjo nuk është një vend normal. E ka Maqedonia, e ka Mali i Zi, e ka Kosova. Komplet të dekriminalizuar shpifjen. Ndërkohë që qeveria shqiptare e përdor akoma si kërcënim”, tha Tabaku.

Ulsi Manja, në anën tjetër, e justifikoi ruajtjen e nenit 120 në Kodin Penal si një masë mbrojtëse nga portalet online. “Gazetarët të merren me lajmin, me të vërtetën, nuk duhet të shqetësohen. Profesionistët e shpifjes duhet të shqetësohen, nuk ka ligj që e mbron profesionistin që shpif. 800 portale, shpifësish profesionistë duhet të përballen me forcën e ligjit”.

OSBE

Pak orë pas miratimit, prezenca e OSBE-së në Tiranë vlerësoi ndryshimet në Kodin Penal që sipas saj janë hap i parë i rëndësishëm drejt forcimit të lirisë së shprehjes, por sugjeroi se:  “… vijojmë të inkurajojmë dekriminalizimin e plotë të shpifjes dhe përdorimin e masave civile proporcionale”

Problemi mbetet

Të dyja pretendimet, si për dekriminalizimin e shpifjes ashtu edhe se janë bërë ndryshimet sipas udhëzimeve nga BE, shihen me skepticizëm nga përfaqësues të medias.

Drejtori  i Akademisë së Studimeve Politike, Erjon Tase,  këtë ndryshim në Kodin Penal e konsideron të paplotë, jo në frymën e rekomandimeve të KE dhe që lë sërish hapësirë për vijimin e padive penale ndaj gazetarëve.

“Ky variant i votuar i ndryshimit të nenit 120, për veprën e Shpifjes, nuk plotëson kërkesën disa vjeçare të organizatave vendase dhe institucioneve ndërkombëtare për dekriminalizimin e shpifjes”, thotë Tase.

Sipas tij, “autoritetet shqiptare “plotësuan kuadratin” e një kërkese ndaj Komisionit Evropian, por në praktikë do të vijojmë të kemi padi penale ndaj gazetarëve derisa të përcaktohet standarti për t’u quajtur i tillë”.

Precedenti

E parë në këtë frymë, Tase ngre shqetësimin se në vijim edhe rekomandime të tjera që mbërrijnë si kusht për procesin e integrimit të vendit tonë në BE, mund të bëhen pa prekur thelbin.

“Kjo është një shenjë e keqe që në këtë mënyrë fiktive mund të plotësohen dhe standartet e tjera që kërkohen në procesin e integrimit evropian në fushën e mjedisit, sigurisë ushqimore e çdo sektor tjetër të rëndësishëm”, thekson Tase.

Aktivistët dhe qytetarët

Gjithashtu një tjetër shqetësim që ngrihet nga ekspertë të komunikimit është se ky ligj nuk përjashton nga dekriminalizimi aktivistë apo qytetarë që veprojnë në interes publik.

“Jurisprudenca e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe praktika në Bashkimin Evropian kanë përcaktuar nevojën për sigurimin e lirisë së shprehjes jo vetëm për gazetarët profesionistë, por për çdo aktivist apo qytetar që vepron në interes të publikut”, thotë Tase.

Ai sjell në vëmendje se ky nen do të vijojë të jetë një kërcënim penal për çdo aktivist të shoqërisë civile apo qytetar që merr guximin të publikojë me identitetin e tij në një media tradicionale apo edhe në rrjetet sociale një denoncim publik ndaj zyrtarëve të lartë.

“Mbetet ende e paqartë se cilat janë argumentet e ligjvënësve për të mos hequr dorë nga mbajtja në Kodin Penal e këtij neni, ashtu si dhe nenit të fyerjes. Të dyja këto vepra, rekomandohet prej vitesh të kalohen në Kodin Civil. Praktikat aktuale garantojnë se mjetet civile janë të mjaftueshme për të mbrojtur reputacionin e çdo individi, aq më tepër të politikanëve apo zyrtarëve të lartë”, thekson Tase./ Faktoje.al