Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

E-TJERA

Shqipëria në hartën e patronazhit politik, studimi i SELDI: Emërime partiake dhe tendera pa garë

Politiko 18 Mars 2026, 15:33

Shqipëria në hartën e patronazhit politik, studimi i SELDI:

Patronazhimi politik është bërë një shqetësim në rritje në sektorin publik të vendeve të Ballkanit Perëndimor (BP), një fenomen që shpesh konsiderohet si një pengesë serioze për proceset e integrimit të këtyre vendeve në BE për shkak të efekteve të tij negative në qeverisje dhe administratë publike.

Ky fenomen ka evoluar me kalimin e kohës nga një shkëmbim i thjeshtë "punë për vota" në një sistem më kompleks të kapjes së shtetit.

Tani ai përfshin jo vetëm establishmentet politike të cilat, si shpërblim për mbështetjen zgjedhore, emërojnë individë bazuar në besnikëri dhe jo në aftësi dhe kualifikime profesionale në pozicione kyçe shtetërore, por edhe përfshirjen e operatorëve të zgjedhur ekonomikë privatë të cilët, për shkak të besnikërisë së tyre politike, përfitojnë nga fondet publike dhe menaxhimi i burimeve natyrore.

Ky model ka prekur edhe Shqipërinë dhe sipas organizatave të shoqërisë civile (OSHC) brenda rrjetit SELDI që besojnë se kapërcimi i sfidave të paraqitura nga patronazhi politik kërkon një qasje komplekse dhe shumëdimensionale.

"Një model i përsëritur i patronazhit politik në rajon është emërimi i bordeve mbikëqyrëse dhe administratorëve të ndërmarrjeve publike mbi bazë përkatësie politike, dhe jo meritë. Në praktikë, rotacionet qeveritare shoqërohen shpesh me ndryshime të shpejta në përbërjen e bordeve dhe strukturave drejtuese, zakonisht pa procedura konkurruese apo kritere të verifikueshme. Kjo krijon një sistem ku menaxhimi bëhet i varur operacionalisht nga liderët politikë, ndërsa ndërmarrjet publike shndërrohen në instrumente për shpërndarjen e favoreve politike. Si pasojë, dëmtohen integriteti, efikasiteti dhe performanca e tyre. Burime të pavarura kërkimore i dokumentojnë në mënyrë të vazhdueshme këto dinamika në nivel shtetëror.

Një praktikë tjetër e lidhur ngushtë është manipulimi i proceseve të prokurimit publik. Kjo përfshin vendosjen e kritereve të ngushta, përjashtimin e operatorëve konkurrues, ose përdorimin e negocimeve direkte në favor të subjekteve të preferuara. Edhe pse këto procedura shpesh paraqiten si formalisht të ligjshme, në thelb ato projektohen për të kufizuar konkurrencën dhe për të garantuar fitues të paracaktuar. Raportet mbi prokurimet dhe analizat lokale të të dhënave tregojnë se mungesa e konkurrencës është një fenomen i përhapur dhe sistemik në nivele të ndryshme të qeverisjes.

Në nivel lokal, bashkitë shpesh shndërrohen në skenën ku patronazhi elektoral merr formë konkrete. Instrumente si lejet e ndërtimit, projektet infrastrukturore dhe punësimet në shërbimet bashkiake përdoren për të konsoliduar mbështetjen politike. Praktika të tilla si rritja e punësimeve para zgjedhjeve apo shpërndarja selektive e përfitimeve sociale forcojnë lidhjen mes klientelizmit dhe votës, duke dobësuar funksionimin e barabartë të shërbimeve publike. Studimet territoriale nga ACER dhe SELDI evidentojnë përmasat dhe qëndrueshmërinë e këtyre fenomeneve", thuhet në studimin për Shqipërinë.

Sipas të njëjtit studim, në Shqipëri, patronazhi politik manifestohet kryesisht në dy forma.

"Patronazhi organizativ dhe patronazhi demokratik. Patronazhi organizativ përbëhet nga emërime politike në pozicione menaxheriale në ndërmarrje dhe agjenci publike, ku rotacionet pas zgjedhjeve shpesh çojnë në zëvendësime të menjëhershme, duke u dhënë partive politike kontroll mbi sektorët kritikë. Patronazhi demokratik vepron përmes rrjeteve lokale të mbështetjes, ku shërbimet publike dhe lehtësimi administrativ përdoren për të siguruar mbështetje zgjedhore, duke kufizuar kështu konkurrencën politike.

Një variant tjetër është patronazhi taktik, i lidhur me shpërblimin e aktorëve ekonomikë përmes proceseve të prokurimit dhe kontratave jo-konkurruese. Megjithëse korniza ligjore për transparencën dhe rekrutimin e bazuar në meritë është përmirësuar, zbatimi mbetet selektiv, duke lejuar që ndikimi politik mbi institucionet dhe administratën publike të vazhdojë", thuhet ndër të tjera në studim.