'Stoku' i mbetjeve toksike në Shqipëri, Rrjeti i Bazelit: Asnjë progres në hetime nga Prokuroria e Durrësit

Pasi kanë kaluar 12 javë nga mbërritja e anijes turke Moliva, me 102 kontejnerë me mbetje të dyshuara toksike, Rrjeti i Veprimit të Baselit (BAN) dhe Milieukontakt i Shqipërisë denoncuan heshtjen e plotë të qeverisë dhe mungesën e dukshme të ndonjë progresi në këtë çështje nga Qeveria e Shqipërisë dhe Prokuroria e Durrësit.

Kontejnerët u larguan nga Durrësi vitin e kaluar në korrik të një udhëtimi të diskutueshëm për në Tajlandë, vetëm për t'u kthyer në Durrës nga Singapori pasi Rrjeti i Veprimit të Baselit (BAN) pas një informacioni nga një sinjalizues, mësoi se autoritetet shqiptare dhe tajlandeze nuk e kishin autorizuar kurrë dërgesën, pavarësisht nga gjasat e mëdha që materiali të ishte mbetje e rrezikshme nga pluhuri i ndotjes së dytë të çelikut.

Pas paralajmërimit, autoritetet e Singaporit dhe Tajlandës, si dhe zyrtarë nga linjat e transportit Maersk dhe MSC, bashkëpunuan për kthimin e kontejnerëve në Durrës. Kontejnerët mbërritën në Molivë më 28 tetor 2024 dhe pas sekuestrimit të tyre nga prokuroria e Durrësit u hoqën dhe u dërguan në zonën e portit të Porto Romanos në veri të Durrësit.

Plani ishte që përmbajtja e kontejnerëve të merrej kampion dhe të analizohej nga laboratorë të pavarur si pjesë e çështjes së Prokurorit të Durrësit për të përcaktuar nëse materiali ishte në të vërtetë mbetje dhe me anë të “gjurmëve kimike” të përcaktohej se kush e gjeneroi materialin. Deri më tani të gjitha indikacionet tregojnë si burim fabrikat e çelikut Kurum që ndodhen në Elbasan, Shqipëri.

"Ne nuk jemi as të sigurt se mostrat janë marrë dhe analiza ka filluar," tha Jim Puckett nga (BAN). “Nëse ka filluar, është shqetësuese që kampionimi nuk është bërë publikisht dhe me protokolle të duhura dhe janë ndjekur procedurat zinxhir të kujdestarisë. Trafikimi i paligjshëm i mbetjeve të rrezikshme është një çështje serioze që kërkon sanksione penale sipas traktatit që Shqipëria ka nënshkruar. Nuk është e pranueshme të pretendosh se nuk ka ndodhur dhe të shpresojmë se do të harrohet,” tha ai.

Sipas rregullave të Konventës së Bazelit, e cila përfshin Shqipërinë dhe Tajlandën si Palë pjesëmarrëse, eksporti i mbetjeve të rrezikshme mund të bëhet vetëm me pëlqimin me shkrim të vendeve eksportuese, vendeve transitore dhe vendeve importuese. Sipas BAN dhe Milieukontakt, çështja e përgjegjësisë dhe përgjegjësisë penale nuk mund të injorohet më. Grupet e shohin shumë të parregullt që pas kaq javësh asgjë nuk është raportuar.

BAN i kishte ofruar më herët Prokurorisë së Durrësit informacion në një deklaratë dëshmie, e cila përfshinte fotografitë e sinjalizuesit dhe deklaratat origjinale të mbetjeve që po ngarkoheshin në portin e Durrësit, si dhe të dhëna kampionimi që tregonin nivele të larta ndotjeje nga objekti marrës i propozuar në Tajlandë. Dhe të gjithë numrat e kontejnerëve të mbetjeve të përfshira, duke përfshirë numrat e kontejnerëve të 110 kontejnerëve të tjerë të dërguar më herët në vitin 2024 në Kinë, të cilat Kina i kishte sekuestruar si importe të paligjshme të mbetjeve.

BAN gjithashtu i kishte referuar autoritetet në disa laboratorë të shkëlqyer në BE që mund të analizonin mbetjet. Por, pavarësisht se Milieukontakt e solli dëshminë personalisht, në Prokurorinë e Durrësit, zyra refuzoi të pranonte informacionin duke thënë se ai duhej të dorëzohej personalisht nga BAN si autor. BAN, i cili nuk ka personel në Shqipëri, por përkundrazi është i vendosur në Shtetet e Bashkuara, më pas i ofroi të dërgonte një deklaratë të betuar dhe të noterizuar në zyrën e Durrësit duke pohuar të vërtetën e dëshmisë, por kjo ofertë u shpërfill.

“Sot në Citizens.al po publikojmë informacionin BAN që i kishim ofruar Prokurorisë së Durrësit dhe bëjmë thirrje për veprim”, tha Valbona Mazreku nga Milieukontakt. “Populli i Shqipërisë kërkon përgjigje tani nga autoritetet shqiptare. Pyetja se si ndodhi kjo dhe kush është përgjegjës nuk mund të fshihet thjesht nën qilim. Ata meritojnë të dinë se kush në vendin e tyre dhe ndoshta në qeverinë e tyre është bashkëpunëtor në atë që duket si neglizhencë e rëndë ose një krim.” tha ajo.

Organizatat kërkojnë përgjigje për 5 pyetje si nga Ministria e Mjedisit ashtu edhe nga Prokuroria.

1. Cili është shkaku i vonesës në raportimin e progresit në këtë rast? Kur do të vijnë lajmet?

2. Cilat janë planet e kampionimit dhe analizës për materialin në bordin e kontejnerëve të sekuestruar.

3. Cili është përcaktimi nëse eksporti ka qenë apo jo i paligjshëm. Nëse po, pse ishte i paligjshëm dhe kush është përgjegjës? Nëse jo ilegale, pse jo?

4. Cilat janë mësimet e nxjerra nga ky skandal dhe çfarë hapash janë marrë për të siguruar që kjo të mos përsëritet?

5. Cili është plani për 102 kontejnerët e materialit që qëndrojnë tani në Porto Romano pasi të jenë testuar? Si do të asgjësohen? Po kështu, cili është plani për 110 kontejnerët me material të ngjashëm që ndodhen tani në Kinë. Si do të asgjësohen?