Studimi mbi Demokracinë: Regjimi politik në Shqipëri ndër vite, sa janë garantuar të drejtat demokratike

Kur revolucionarët francezë sulmuan burgun Bastijës në vitin 1789, në ndjekje të lirisë dhe barazisë, nuk e kishin imagjinuar se sa shpejt do të përhapeshin të drejtat demokratike edhe pas 200 vitesh. Aktualisht, pjesa më e madhe e vendeve në rang global mund të quhen ‘demokraci e mirëfilltë’.

Vendet të cilat sot funksionojnë dhe qeverisin si një sistem demokratik, nuk japin të dhëna të plota se sa njerëz ndjehen të lirë nën sundimin demokratik, sa njerëz kanë të drejta politike demokratike dhe si ka ndryshuar numri i tyre ndër vite.

Përgjigjen e këtyre pyetjeve na e jep një raport i Our World in Data, bazuar në regjimet politike që sundojnë sot në vendet e botës.

Shumë pak njerëz kishin të drejta politike demokratike në shekullin e 19-të. Në 1800, pothuajse të gjithë jetonin në regjime që klasifikohen si autokraci të mbyllura nga RoW. Asnjë vend nuk ishte demokraci dhe vetëm 16 milionë njerëz jetonin në dy vendet e klasifikuara si autokraci elektorale: Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara.

Shqipëria

Nga viti 1789 deri në vitin 1937, në rang global dhe për rajonin e Evropës, Shqipëria ka qenë një vend nën regjimin e autokracisë zgjedhore. Që do të thotë, shqiptarët kishin të drejtë të zgjidhin kreun ekzekutiv dhe legjislativ, por iu mungonin disa të drejta, si liria e shprehjes dhe mendimit.

Nga viti 2005 e deri më sot, Shqipëria renditet në vendet e regjimit të demokracisë elektorale, ku qytetarët kanë të drejtë të marrin pjesë në zgjedhje kuptimplote, të lira, të ndershme dhe shumëpartiake.

Sa njerëz gëzojnë të drejta demokratike?

Shumica e njerëzve vazhduan të jetonin në autokraci të mbyllura gjatë shekullit të 19-të, ku 5 nga 6 persona kishin ende pak të drejta politike deri në vitin 1900, ndërsa ata që nuk jetonin kryesisht në autokraci elektorale në Amerikë dhe Evropën Perëndimore.

Vetëm 17 milionë njerëz në Australi, Belgjikë dhe Zvicër gëzonin një gamë të gjerë të drejtash politike elektorale dhe liberale. 41 milionë të tjerë në Francë dhe Zelandën e Re gëzonin shumë të drejta politike demokratike (por jo liberale).

Gjysma e parë e shekullit të 20-të e bëri të qartë se përhapja e të drejtave demokratike ishte sa e mundshme dhe e pasigurt. Progresi demokratik në dekadat e para të shekullit u shty kur vende të tilla si Gjermania iu rikthyen sundimit autokratik në vitet 1930 dhe 1940.

Gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 20-të, një numër i madh njerëzish fituan të drejta politike demokratike. Në vitin 1950, më shumë se 200 milionë njerëz - kryesisht në Evropën Perëndimore - jetonin në demokracitë liberale dhe 240 milionë të tjerë jetonin në demokracitë elektorale në Evropën Perëndimore dhe në Amerikë.

Në vitin 1998, në Shqipëri sipas raportit, afro 3.11 milionë banorë gëzonin të drejta demokratike në raport me vendet e Evropës. Ndërsa për vitin 2012, ky numër ka rënë ndjeshëm edhe në raport me popullsinë e vendit. Të paktën 2.91 milionë banorë, rezultojnë të kenë pasur të drejta demokratike, përfshirë këtu edhe të drejtën elektorale, lirinë e shprehjes dhe të mendimit.