“Teatri i çmimeve” shfaqje me jetën e qytetarëve, eksperti dhe studentja për Politiko: Stresi, pjesë e pandashme e përditshmërisë

Përgatiti Neta Fero

Në vitet e fundit, rritja e pandalshme e çmimeve e ka bërë përditshmërinë gjithnjë e më të vështirë.

Nga produktet bazë ushqimore te shërbimet dhe qiratë, gjithçka është shtrenjtuar, ndërsa të ardhurat e familjeve nuk kanë arritur të mbajnë hapin me inflacionin.

Eksperti i ekonomisë, Selami Xhepa, i pyetur nga Politiko.al e sheh zgjidhjen vetëm te një strategji afatgjatë për indeksimin e pagave dhe pensioneve.

“Vetëm indeksimi permanent i pagave dhe pensioneve me një normë më të lartë se inflacioni, për të paktën një periudhë më shumë se 5-vjeçare, mund të ndikonte në një përmirësim dhe lehtësim të kësaj gjendjeje të rënduar sociale në vend,” ka deklaruar ai.

Sipas tij, nëse kjo masë nuk zbatohet, familjet do të vazhdojnë të përballen me një krizë të thelluar ekonomike.

Ndërkohë, për të rinjtë dhe sidomos studentët, situata është bërë edhe më e zymtë. Një studente, e cila jeton dhe studion në Tiranë, shprehet për Politiko.al se nuk ja del dot financiarisht.

 “Privohem nga disa gjëra që i dëshiroj, sepse nuk kam mundësi t’i përballoj,” thotë ajo.

Me çmime të kripura për qiranë, ushqimin dhe transportin, shumë studentë janë të detyruar të kufizojnë shpenzimet e tyre, duke ndikuar kështu edhe në cilësinë e jetesës dhe studimeve të tyre.

Nëse qeveria nuk ndërmerr masa konkrete për të ndalur rënien e fuqisë blerëse, varfëria dhe pabarazia sociale do të vazhdojnë të thellohen.

Pjesë nga intervista me ekspertin Selami Xhepa

Cilat janë faktorët kryesorë që po çojnë në rritjen e çmimeve?

Eksperti: "Fenomeni i inflacionit – rritja e nivelit të përgjithshëm të çmimeve në ekonomi – nisi pas pandemisë së COVID-19 dhe u përforcua shumë fort me konfliktin në Ukrainë. Shkaqet janë të shumta dhe komplekse, përfshirë faktorët e kërkesës që janë nxitur nga planet aktive të qeverive për të nxitur konsumin pas pandemisë. Por faktorët e ofertës kanë qenë më të fuqishëm: ristrukturimi i sistemeve globale të prodhimit dhe tregtimi, si dhe rritja e kostove të faktorëve të prodhimit, energjisë dhe kostos së punës, kanë sjellë një rritje të pandalshme të çmimeve."

Cilat produkte ose shërbime kanë pësuar rritjen më të madhe të çmimeve?

Eksperti: "Padyshim që dy grup mallrash janë ndikuar më fort: energjia dhe mallrat ushqimore. Këto dy kategori kanë pasur efekte serioze mbi fuqinë blerëse të konsumatorëve, por më shumë kanë goditur ata me të ardhura të ulëta, për shkak të peshës që zënë blerjet e këtyre mallrave në buxhetet e familjeve."

A po ndërmerr qeveria masa të mjaftueshme për të ndihmuar qytetarët?

Eksperti: "Politikat qeveritare të kompensimeve që u bënë për pensionistët dhe familjet që përfitojnë ndihmë ekonomike e zbutën lehtësisht dhe vetëm përkohësisht barrën e çmimeve të papërballueshme. Megjithatë, problemi qëndron akoma dhe është shqetësimi themelor i familjeve."

Si po ndikohen bizneset e vogla dhe të mesme nga kjo situatë?

Eksperti: "Të ardhurat nga puna në sektorin privat janë rritur shumë më pak se inflacioni, duke dëshmuar se rënia e fuqisë blerëse është një fakt i shkatërruar që përkeqëson situatën ekonomike të familjeve. Raportimet e INSTAT kanë treguar se familjet në rrezik varfërie përfshijnë gati gjysmën e popullatës."

A është rritur niveli i varfërisë apo pabarazisë ekonomike në shoqëri?

Eksperti: "Vetëm indeksimi permanent i pagave dhe pensioneve me një normë më të lartë se inflacioni për të paktën një periudhë më shumë se 5 vjeçare mund të ndikonte në përmirësimin dhe lehtësimin e kësaj gjendjeje të rënduar sociale."

Pjesë nga intervista me studenten Xh.F

Studentja Xh.F. flet për përvojën e saj dhe sfidat që ka përballuar gjatë kësaj periudhe të vështirë ekonomike:

Si ka ndikuar rritja e çmimeve në buxhetin tuaj mujor si student?

Studentja: "Si dhe tek çdo student, edhe për mua ka një ndikim relativisht të madh, pasi çmimet kanë arritur kulmin. Pa ndihmën financiare të familjes, nuk arrij dot të mbuloj të gjitha shpenzimet mujore që më nevojiten."

A jeni detyruar të kufizoni shpenzimet për gjëra jo të domosdoshme?

Studentja: "Patjetër që më është dashur të reduktoj gjëra që nuk janë shumë të domosdoshme, për të lënë vend për ato të nevojshmet."

A keni vështirësi në mbulimin e kostove të qirasë, ushqimit apo transportit?

Studentja: "Të gjithë e dimë që çmimet e qerasë nuk kanë ku të shkojnë më lart. Patjetër që nëse nuk e ndaj banesën me persona të tjerë, është e pamundur që një student ta mbulojë vetë të gjithë kostot. Për ushqimin dhe transportin, deri diku nuk kam aq shumë probleme."

A keni filluar të punoni për të mbuluar shpenzimet?

Studentja: "Në fillim kam punuar, por nuk arrija dot ta balancoja kohën mes punës dhe shkollës. Tani jam duke jetuar vetëm me ndihmën e të ardhurave të familjes."

A ndjeni stres apo ankth për të ardhmen tuaj financiare dhe profesionale?

Studentja: "Sigurisht, ankthi dhe stresi janë bërë pjesë e pandashme e përditshmërisë sime. Mendimet se si do të jetë jeta ime pas përfundimit të shkollës, marrjes së diplomës, pozicionimit në punë dhe nëse ky profesion do të më japë një të ardhme të mirë në Shqipëri, janë gjithashtu shqetësime të mëdha."

Nëpërmjet këtyre intervistave, vihet re një panoramë e qartë e pasojave që po sjell rritja e çmimeve në jetën e qytetarëve, duke prekur në mënyrë të veçantë ata që janë në grupe më të rrezikuara, si studentët dhe familjet me të ardhura të ulëta.

Ekspertët sugjerojnë se një ndryshim i thellë është i nevojshëm për të përballuar këtë krizë ekonomike që po thellohet çdo ditë.