Zbardhet draft-opinioni i Komisionit të ‘Venecias’: Të shtyhet afati i vettingut

Zbardhet draft-opinioni i Komisionit të Venecias lidhur me kërkesën e Shqipërisë për ndryshimet kushtetuese për zgjatjen e mandatit të organeve të vettingut.

Në vlerësimin e saj, Komisioni i Venecias është shprehur pro shtyrjes së afateve të komisioneve të Vettingut në Shqipëri

Në draft-opinion theksohet se propozimi është në përputhje me standardet evropiane dhe se i përmbush kriteret.

“Komisioni arrin në përfundimin se zgjatja e propozuar e mandatit deri më 31 dhjetor 2024 mund të konsiderohet se është në përputhje me standardet evropiane. Komisioni i Venecias qëndron në dispozicion të autoriteteve shqiptare për më tej ndihmë në këtë çështje” thuhet në raport.

Më 17 qershor të vitit 2022 Komisionit të Pavarur të Kualifikimit dhe Komisionerit Publik i përfundon mandati.

Për të zgjatur afatin e funksionimit të dy organeve të reja të drejtësisë, mazhorancës socialiste i duhen edhe votat e opozitës.

Kushtetuta parashikon se kur i përfundon mandati KPK-së dhe komisionerëve publikë, çështjet e papërfunduara të rivlerësimit shqyrtohen nga Këshilli i Lartë Gjyqësor dhe Këshilli i Lartë i Prokurorisë.

Arsyet pse duhet te zgjaten mandatet sipas ‘Venecias’

Duke pasur parasysh numrin e madh të rasteve që supozohet të mbeten të pazgjidhura nga KPK në fund të mandatit kushtetues 5-vjeçar, zgjidhja më optimale konsiderohet propozimi për zgjatje e mandatit të KPK-së dhe KP-së deri më 31.12.2024, për arsyet e mëposhtme:

Skenari i parazgjedhur kushtetues (vazhdimi i çështjeve të lëna nga KLGJ dhe KLP) mbart rrezikun që do t’u duhet Këshillave afërsisht një vit për të vendosur rregullat dhe procedurat e tyre të brendshme dhe për të ndërtuar aftësine për të marrë përsipër këto detyra, ndërkohë që ka shumë detyra të tjera të rëndësishme për të kryer në drejtimin e gjykatave dhe prokurorive gjatë tranzicionit, ndërkohë që procesi i verifikimit/vettingut është në vazhdim. Prandaj, rrezikon të vonojë më tej verifikimin procesi dhe pengimi i Këshillave në funksionimin e tyre. Parashikimet në bazë të rezultateve të prodhuara deri më tani tregojnë se verifikimi nga KPK mund të përfundojë deri në dhjetor 2024 (skenari më pozitiv). Kështu sipas parashikimeve të tilla procesi i rivlerësimit në KPK parashikohet të përfundojë në vitin 2024, dhe duke marrë parasysh kohën e nevojshme për Këshillat për të krijuar bazën rregullatore, strukturat përkatëse dhe mënyrën e funksionimit për të kryer për procesin e vetingut, këshillave do t’u duheshin 3 vjet e gjysmë për të përfunduar këtë proces. Pra, afati në një rast të tillë do të ishte më i gjatë se afati që i duhet KPK dhe KPA për të përfunduar procesin e vetingut sipas parashikimeve të mësipërme. Duke thënë këtë, zgjatja e mandatit të KPK-së dhe KPA-së sipas propozimit të ligjit nisma do të ishte në përputhje me rekomandimet e Komisionit të Venecias në opinion CDL-AD (2016) 009 në situatën aktuale; ndërsa vazhdimi i rasteve nga Këshillat do të bien në kundërshtim me këtë opinion si afat për përfundimin e procesi është më i gjatë se ndërhyrja e propozuar.

Ligjvënësi kishte parashikuar që disa raste, kryesisht ato që kanë të bëjnë me këshilltarët ligjorë, do të ndodhin mbeten për t’u përmbyllur nga Këshillat, pra me një rrezik të ulët korporatizmi dhe konflikti interesi. Kjo është arsyeja pse Ligji i Vettingut parashikon që anëtarët e organeve të vettingut mund të mos kenë qenë magjistratë në 2 vitet e fundit përpara emërimit të tyre në këto pozicione. Këshillat ndërkohë do të duhet të përballen me një numër të konsiderueshëm çështjesh për vettingun subjektet që janë gjyqtarë dhe prokurorë.

Anëtarëve të këshillit dhe SPAK-ut u mungon përvoja përkatëse në procesin e vetingut dhe do të ketë nevojë të njihen me këtë proces për të konsoliduar hetimin administrativ per procedurat dhe të sigurojë një proces të drejtë ligjor. Në këto kushte, ekziston rreziku i mospërputhjeve, pra standarde të ndryshme për vlerësime të ndryshme. Ne anen tjeter, ekziston rreziku që Këshillat të gjenden në një situatë konflikti interesi si ato duhet të sigurojnë funksionimin e gjykatave/prokurorëve si parësor dhe thelbësor, pra te funksionojnë dhe në të njëjtën kohë ruajnë një standard të lartë rivlerësimi në vetting. Sa më sipër mund të ndikojë edhe në krijimin e paragjykimeve në perceptimin publik.

Garancitë e të drejtave të njeriut të konfirmuara nga GJEDNJ për organet e vettingut nuk janë ende të konfirmuar plotësisht nga GJEDNJ për Këshillat.