Analiza/ Loja delikate e përdorjes së aseteve kombëtare të Shqipërisë për përfitime politike në Amerikë; rasti i Sazanit

Mark Crawford

Ballkani Perëndimor tërheq një lloj të caktuar investitori amerikan. Askush që e njeh rajonin nuk vjen sepse investimi fitimprurës është i shpejtë ose i thjeshtë.  Atëherë mbeten populariteti dhe kostoja si tundime.

Një mundësi mund të jetë relativisht tërheqëse për shkak të lidhjeve etnike të investitorit me rajonin, gjeografisë strategjike të Ballkanit ose lidhjeve të investitorit me interesat strategjike amerikane. Rajoni i Ballkanit është ende një treg i virgjër dhe apeli për të "sjellë ndryshimin" tërheq disa investime të huaja direkte. Megjithatë, qëllimet e mira shkojnë vetëm deri diku. Mundësitë që fillimisht duken të lira, bëhen të shtrenjta kur kombinohen me burokracitë joefikase, korrupsionin dhe përzierjen e rastësishme të paaftësisë dashakeqe ballkanike. Më shumë se një amerikan është rikthyer për të investuar në rajon me shpresë se do të shtojë përvojën jashtë vendit në atdheun e tyre stërgjyshor, për t'u kthyer në Shtetet e Bashkuara të zhgënjyer nga përvoja lokale.

Investimet amerikane në Ballkan kanë më shumë gjasa të jenë të komplikuara, të gjata, të shtrenjta dhe të diskutueshme. Ndërsa historikisht, trazirat dhe konfliktet kanë komplikuar pengesat për investimet perëndimore, kohët e fundit, të dhënat financiare janë bërë një pengesë e prekshme. Sipas Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim, popullsia e rajonit po zvogëlohet me një ritëm të shpejtë, duke i bërë investimet për tregun vendas gjithnjë e më jotërheqëse.

Qytetarët e Ballkanit Perëndimor votojnë me këmbë dhe po largohen. Mundësitë e punësimit janë përgjithësisht më të mira në Evropën Perëndimore, ku vende të tilla si Gjermania po rekrutojnë në mënyrë aktive punëtorë krahu. Tregu në avullim i punës është një shenjë paralajmëruese që grupe të tilla si Dhoma Amerikane e Tregtisë dhe OECD e kanë theksuar prej vitesh. Tani po arrin një fazë kritike. Iniciativat për të zgjeruar tregun e brendshëm, duke përfshirë një iniciativë për Ballkanin e Hapur, janë provuar. Këto iniciativa po hasin në rezistencë veçanërisht nga politikanët që i frikësohen dominimit serb në treg. Kjo çështje pritet të mbetet një faktor kufizues për një periudhë të afërt. Leksioni për investitorët amerikanë është- duke pasur parasysh rënien e popullsisë dhe fuqinë e kufizuar blerëse vendase- se investimet e huaja duhet të shikojnë drejt sektorëve ku sipërmarjet mund të eksportojnë mallra dhe shërbime.

Ballkani nuk është më një rajon i uritur për kapital. Raportet financiare publike tregojnë se ekonomia formale është e shëndetshme dhe sektori bankar është likuid. Raportet tregojnë se edhe sektori informal është i shëndetshëm dhe shton likuiditetin e rajonit. Flukset e parave të lidhura me kokainën që pretendohet se janë të lidhura vetëm me Shqipërinë raportohet se tejkalojnë mbi një miliard dollarë në vit, shpesh duke gjetur rrugën te projektet e zhvillimit të pasurive të paluajtshme.

Nëse rajoni i Ballkanit nuk është i uritur për para, çfarë i duhet? Nga këndvështrimi perëndimor, rajoni mbetet i uritur për menaxhim cilësor. Një investitor amerikan që kërkon të marrë pjesë në ekonominë formale mund të përcaktojë se investimi i parave të tij nuk është mënyra e vetme për të hyrë në treg. Amerikanët mund të hyjnë në treg duke ofruar markë dhe standarde menaxhimi, duke mobilizuar kapitalin lokal ose të palës së tretë në një mënyrë më efektive.

Potenciali i eksportit nga rajoni përfshin burimet natyrore, energjinë nga burimet e rinovueshme dhe shërbime të tilla si turizmi, dhe në një farë mase, kontraktimin e proceseve të biznesit. Ka disa burime natyrore në minierat dhe naftë në rajon dhe disa mundësi logjistike; megjithatë, këto projekte shpesh tërheqin një sërë vështirësish, duke përfshirë korrupsionin politik. Shpesh, investitorët amerikanë drejtpërdrejt, ose së bashku me investitorët nga një vend mik, joshen nga perspektiva e këtyre sektorëve, por pastaj përfundojnë në arbitrazh me qeveritë e Ballkanit.

Turizmi tradicional dhe grupet e hoteleve duke përfshirë Marriott, Hilton, Hyatt janë të gjitha të pranishme në rajon. Këto grupe nuk kanë blerë pasuritë e paluajtshme apo kanë ngritur ndërtesat, por kanë sjellë në një projekt menaxhimin ndërkombëtar dhe markën amerikane. Kjo qasje ka pasur sukses të hershëm si nga perspektiva perëndimore dhe ajo e qeverisjes vendore.

Mbështetja nga politikëbërësit në Uashington, DC, ka qenë gjithashtu instrumentale për reduktimin e një rreziku të madh me të cilin përballen investitorët amerikanë në rajon: rrezikun politik. "Marrëveshja e Uashingtonit", e cila u zhvillua nga një nismë ekonomike midis Izraelit dhe Kosovës, u zgjerua më vonë nga Administrata e Trump për të përfshirë lidhjet diplomatike midis Izraelit, Serbisë dhe Kosovës.

Një ringjallje e interesit amerikan për investime në rajon është shumë e mirëpritur. Shtëpia e Bardhë aktuale ka braktisur në mënyrë implicite momentumin e vendosur nga themeli i Marrëveshjes së Uashingtonit. Kjo humbje e momentumit ka çuar në hapjen për ndikim më të madh rus dhe një dobësim të pozitës së Amerikës në rajon. Sa më shumë politikëbërësit në DC dhe sektori privat amerikan mund ta ndryshojnë këtë situatë dhe të rrisin ndikimin e menaxhmentit amerikan në rajon, qoftë duke përdorur kapital amerikan, kapital lokal apo kapital nga një vend i tretë, aq më mirë. Momenti siguroi një bazë për bashkëpunim dhe investim në linjat etnike historikisht të tensionuara, të cilat të gjitha mbështesin pavarësinë energjetike për aleatët amerikanë dhe dobësojnë ndikimin antiamerikan në rajon.

Projekti i fundit potencial amerikan që tërhoqi vëmendjen ndërkombëtare është Affinity Partners me bazë në Florida, i cili raportoi se ka mbledhur dy miliardë dollarë nga investitorët sauditë me qëllim zhvillimin e projekteve të pasurive të paluajtshme në tre zona të Ballkanit. Duke pasur parasysh nivelin e lartë të likuiditetit në rajonin e Ballkanit, ka pak kuptim të investosh dy miliardë kapital në një projekt pa përdorur borxhin në dispozicion si negociatë për projektin. Shuma aktuale e investimit, bazuar në informacionin publik në dispozicion, duhet të jetë një pjesë e dy miliardëve të vlerës së parashikuar të projektit.

Drejtuesi i përfshirë me Affinity Partners ka bërë udhëtime të shumta në Shqipëri për t'u takuar me zyrtarë të qeverisjes vendase, duke përfshirë vizitat e zonave turistike në 2021 dhe 2023, duke kërkuar mundësi për sektorin privat. Projekti raportohet të jetë ndërmjetësuar nga një diplomat i emëruar nga republikanët, i cili shërbeu si ambasador i SHBA-së në Gjermani, ushtrues detyre i drejtorit të Inteligjencës Kombëtare dhe i dërguar i posaçëm presidencial për negociatat e paqes të Serbisë dhe Kosovës që çuan në "Marrëveshjen e Uashingtonit".

Së pari, projekti i Affinity Partners po shqyrton zhvillimin e një siti aktualisht brenda një ishulli shqiptar, Sazanit. Sazani ka përafërsisht 5.7 kilometra gjatësi dhe 1.6 kilometra gjerësi. I gjithë ishulli është një zonë ushtarake që ndodhet afërsisht 9 kilometra nga brigjet e Shqipërisë në detin Adriatik. Ishulli ka infrastrukturë të kufizuar dhe lejon udhëtime të organizuara ditore në pjesë të ishullit me varkë. Nuk ka akses me urë nga ishulli në kontinent. Pavarësisht mungesës së zhvillimit të saj, një studim i porositur nga PNUD dha një vlerësim ekonomik të zonës së mbrojtur detare dhe bregdetare Karaburun-Sazan prej 15.72 miliardë dollarë në vit. Ndërsa ishulli ushtarak është unik për Shqipërinë, gjeografia nuk është krejtësisht unike për zonën më të madhe bregdetare, duke përfshirë Malin e Zi, Kroacinë, Greqinë dhe madje edhe Italinë në anën e kundërt të detit. Ishulli përfaqëson një pasuri të madhe të pazhvilluar në Shqipëri. Përpjekjet e shumta për të privatizuar ishullin ose për ta zhvilluar atë për interesa private janë kundërshtuar publikisht nga Ministria Shqiptare e Mbrojtjes, deri në qershor 2022.

Së dyti, projekti  i Affinity Partners raportohet të zhvillojë Zvërnecin. Zona e dytë ndodhet brenda lagunës së Nartës, përballë ishullit të Sazanit, në veri të Vlorës. Zona ka vendbanimevhistorike, duke përfshirë një manastir bizantin. Zvërneci ishte historikisht pjesë e një parku kombëtar të mbrojtur ligjërisht dhe vendstrehimit të shpendëve, duke tërhequr flamingot dhe specie të tjera të rrezikuara. Njoftimi i projektit të Affinity Partners në lidhje me Zvernecin vjen pas vendimeve të marra nga Kuvendi i Shqipërisë në fund të shkurtit 2024 për rregullimin e ligjit për “ Zonat e Mbrojtura”.

Së treti, projekti po shqyrton zhvillimin e një siti në vendndodhjen e ish Shtabit të Përgjithshëm të Jugosllavisë në Beograd. Ky vend, i cili strehonte Shtabin e Ushtrisë Jugosllave dhe Ministrinë Federale të Mbrojtjes, u shkatërrua nga NATO në bombardimet e vitit 1999. Në vitin 2005, Serbia e caktoi vendndodhjen monument kulture. Presidenti Trump, përpara mandatit të tij, thuhet se ka shprehur interes për zhvillimin e këtij siti në vitin 2013.

Në mënyrë ideale, politika e Uashingtonit mbështet transaksionet ndërmjet pjesëmarrësve të sektorit privat. Qeveria duhet të mbështesë tregun pa qenë vetë tregu, apo krijuesi i tregut. Ndërsa motivimi amerikan për projektet e propozuara mund të jetë i rrënjosur në lidhjen e rajonit nëpërmjet aktivitetit ekonomik, asnjë nga tre projektet e konsideruara nga Affinity Partners nuk janë mundësi ekskluzive ndërmjet aktorëve të sektorit privat, gjë që është një faktor ndërlikues. I komplikon më tej projektet  aludimi i medias serbe se marrëveshja u ndërmjetësua gjatë mandatit të Ambasadorit në Departamentin e Shtetit dhe tani po zbatohet në kapacitet privat. Ish-ambasadori e ka distancuar publikisht projektin nga ideja se ai është i ekspozuar politikisht. Partnerët e Affinity mund të besojnë se pavarësisht optikës aktuale, roli i tyre në projekt nuk është për shkak të lidhjeve politike; megjithatë, projekti është qartësisht politik. Secili prej tre projekteve kërkon mbështetjen përkatëse të pushtetit lokal dhe ndërhyrjen e drejtpërdrejtë nga pushteti vendor, prandaj çdo projekt shoqërohet me rrezik relativ politik, përgjithësisht i lidhur me të qenit i ndërlikuar, i gjatë dhe i diskutueshëm.

Motivimet lokale për promovimin e investimeve amerikane janë krejt të ndryshme nga perspektiva amerikane. Nga këndvështrimi i qeverisjes vendore, rajoni kërkon një umbrellë të huaj nën të cilën mund të mbrohet nga elementët e jashtëm, duke vazhduar në rrugën ku po ecin aktualisht. Aktorët lokalë do të flasin publikishtpër  përfitimet e rritjes së vizibilitetit, punësimit dhe aktivitetit ekonomik, dhe të gjitha këto janë të vërteta. Motivimet më të thella qëndrojnë brenda një loje që disa në Ballkan besojnë se duhet luajtur - loja e ndikimit politik në Uashington. Ndërsa amerikanët priren ta shohin Ballkanin si një pellg me baltë, plot miq të mundshëm, nëse shkopinjtë dhe karotat ekonomike dhe politike mund të harmonizohen, qeveritë ballkanike i shohin amerikanët si një vëlla të madh me vrima në armaturë. Të çarat në armaturë janë individë të ekspozuar politikisht ose rrethi i tyre i influencuesve, të cilët mund të ndikohen nga paratë, seksi, substancat, tarifat e sekserëve ose marrëveshjet e ëmbla. Loja është të gjesh koktejin e stimujve për të arritur objektivat.

Loja fillon me akuza, të cilat nuk duhet të jenë të rrënjosura në fakte. Megjithatë, sapo të fillojë loja, ofrohet në mënyrë të pashmangshme diçka e prekshme. Nëse serbët supozohet se ofrojnë një apartament në Beograd, shqiptarët mund të ofrojnë të ndërtojnë një kompleks në një park kombëtar. Nëse serbët kundërofrojnë një projekt gjysmë miliard dollarësh në një lokacion ushtarak historik me një fitim njëzet e dy për qind, shqiptarët mund të kundërofrojnë akses për të ndërtuar një resort luksoz në një ishull ushtarak. Kjo është aktualisht loja e tërheqjes së litarit për ndikim në Uashington.

Kryeministri i Shqipërisë, për shembull, ka pasur prej kohësh lidhje me donatorë demokratë, si familja Soros, të cilët i referohen atij si 'vëlla'. The Washington Examiner, duke pretenduar se administrata Biden ka mbyllur një sy për lidhjet e supozuara të Shqipërisë me trafikun e narkotikëve për sa kohë  qeveria socialiste e Shqipërisë “blen në mënyrë aktive zyrtarë të lartë amerikanë”. Deri në janar 2024, Departamenti i Drejtësisë i Shteteve të Bashkuara ndoqi penalisht dhe dënoi një agjent të lartë të FBI-së, i cili ishte komprometuar nga individë të lidhur me një ish-ministër socialist shqiptar të Energjisë në lidhje me interesat e naftës. Mes grupit shqiptar që komprometoi agjentin e FBI-së është një individ i lidhur me interesat kineze të naftës, i cili gjithashtu thuhet se shfaqet në korrespondencën e gjetur në laptopin e Hunter Biden si një nga partnerët e tij në biznes.

Washington Examiner, së bashku me burime të shumta mediatike të Ballkanit, pretendojnë se agjenti mashtrues i FBI-së dhe bashkëpunëtorët e tij të huaj ishin përfshirë në një operacion shantazhi në mbarë Ballkanin, duke kërkuar para për ndikim mbi sanksionet amerikane. Midis oligarkëve, që dyshohet se janë zhvatur më shumë se 12 milionë euro nga agjenti mashtrues i FBI-së, është një grup historikisht i përfshirë në naftë dhe logjistikën ndërkombëtare, i cili ka punuar shumë për të krijuar lidhje me Affinity Partners, dhe që thuhet se ka blerë pasuri të paluajtshme në Miami, Florida, nga familja mbretërore e Katarit, e cila thuhet se u ndërmjetësua, pjesërisht, nga ish-ambasadori. Grupi shqiptar ka qenë subjekt i kritikave në lidhje me dështimin e qeverisë për të goditur krimin e organizuar si dhe lidhjet e ngushta me koncensionet e qeverisë në sektorë të shumtë.

Agjenti tashmë i burgosur i FBI-së u punësua kohët e fundit si kreu i sigurisë së grupit Aman Resort. Aman Resorts është një grup me pesë yje për menaxhimin e resorteve, i udhëhequr nga një investitor rus. Grupi Aman ka përvojë në rajon, veçanërisht duke menaxhuar resortin elitar në ishullin Sveti Stefan në Mal të Zi. Megjithatë, resorti aktualisht është i mbyllur ndërsa grupi grek që e ka në pronësi  ka çuar   Qeverinë e Malit të Zi në arbitrazh për një mosmarrëveshje rreth aksesit në plazh. Aman raportohet të jetë kompania administruese që Affinity Partners do të punësojë për të menaxhuar projektin e Sazanit.

Shqipëria e ka nxjerrë mësimin e saj nga viti 2016, kur zgjodhi para kohe anën e gabuar në zgjedhjet presidenciale në SHBA. Kohët e fundit, Kryeministri ka qëndruar publikisht neutral në zgjedhjet e ardhshme në SHBA, duke krijuar lidhje të ngushta me ndikuesit, si në anën e majtë ashtu edhe në të djathtë të politikës amerikane, duke kuptuar se ndonjëherë armiq të dukshëm politikë punojnë së bashku në biznes.

 

Edhe pse nuk është e sigurt, duke pasur parasysh dobësinë e perceptuar të brendshme dhe ndërkombëtare të Presidentit Biden, veçanërisht në lidhje me situatën në Ukrainë, situatën Izrael-Hamas dhe situatën Serbi-Kosovë, në Ballkan ka rritje të pritshmërisë, në përputhje me sondazhet amerikane, që Republikanët do të të marrin Shtëpinë e Bardhë në nëntor 2024. Nëse Republikanët marrin Shtëpinë e Bardhë, bazuar në suksesin historik të Presidentit Trump në përdorimin e vendosmërisë për të kapërcyer ngërçin historik politik, ekziston një argument i arsyeshëm që Trump do t'i japë fund luftës së Ukrainës dhe konfliktit të Gazës. Kohët e fundit, anëtarët kryesorë të Affinity Partners që ishin të përfshirë në Marrëveshjen e Uashingtonit kanë tërhequr vëmendje të konsiderueshme, duke folur se si mund të duken investimet në Gaza pas konfliktit.

Nëse zgjidhja e konfliktit ukrainas përfshin dhënien e pjesëve të Ukrainës lindore Rusisë, në Ballkan ekziston shqetësimi se mund të krijohet një precedent në të cilin, rivizatimi i kufijve ballkanikë të ndikuar nga trashëgimia etnike perceptohet të jetë mbi tavolinë. Në atë rast, marrëveshja e Affinity Partners përfaqëson një tërheqje litari. Një përpjekje për të ruajtur lidhjet me të djathtën politike amerikane. Një tërheqje litari midis serbëve etnikë dhe shqiptarëve etnikë. Kufijtë e Kosovës janë çmimi në lojë dhe lojtarët po angazhohen për ‘pazar’ me të dyja anët e linjës politike amerikane.

Përtej garës për fuqi negociatare kur të lindë polemika e kufijve lokalë, nëse qëllimi i një qeverie ballkanike është të mbështjellë veten dhe skemat e supozuara të politico-ekonomike me flamurin amerikan, të mbuluar plotësisht si nga e djathta amerikane ashtu edhe nga e majta, ky objektiv mund të tejkalojë të gjitha konsideratat e tjera si ruajtja e një baze ushtarake apo një parku kombëtar si në Shqipëri ashtu edhe në Serbi. Në kontekstin ballkanik, sa më të mëdha të jenë lythat në administratën lokale, aq më i fryrë duhet të jetë kompensimi ndaj vendeve që mund të kërkojnë llogari. Megjithatë, asnjë nga lidershipet në rajonin e Ballkanit nuk po redukton të metat e tyre në mënyrë kuptimplote, prandaj ata rrezikojnë t'i mbarojnë asetet kombëtare që mund të përdorin për shkëmbime.

Kontrollet dhe balancat normale për të mbrojtur një vend nuk funksionojnë mirë në Ballkanin Perëndimor. Mediat ndikohen lehtësisht nga stimujt për të mbështetur propagandën. Nëse nuk blihet rast pas rasti, një media e tërë mund të blihet nga mbështetësit miqësorë të qeverisë apo edhe nga vetë ministrat përmes marrëveshjeve shoqëruese kapitaliste. Gazetarët e pavarur që bëjnë pyetje të vështira në Ballkan janë edhe të frikësuar fizikisht në mënyrë që ndërmjetësit e pushtetit të shmangin kritikat kuptimplota. Në disa nga vendet e Ballkanit ekzistojnë ligje të vjetruara për të ndëshkuar penalisht CEO të kompanive private për koncepte të epokës komuniste, si turpërimi i shtetit. E kombinuar me aftësinë e disa vendeve për t'i mbajtur të akuzuarit pa akuza për disa muaj, është e lehtë për qeveritë t'i japin opozitës politike një 'time out', kur është e nevojshme.

Ekziston konsiderata se investitori amerikan do të shkelë ligjet e SHBA-së, duke përfshirë Aktin e Praktikës së Korruptimit të Huaj. Ekziston një precedent që për sa kohë që pala ballkanike dhe ajo amerikane bëhen pis në një marrëveshje, çdo problem do të bjerë kryesisht mbi palën amerikane dhe vendasit do t'i fshehin mëkatet e tyre nën rrogoz. Merrni shembullin e aktorit të keq nga Ministria e Energjisë në Shqipëri, që thuhet se përmendet në laptopin e Hunter Biden si ndërmjetësues i marrëveshjeve të diskutueshme. I njëjti person përmendet gjithashtu në dokumentet e gjykatës së SHBA-së dhe raportet e mbikëqyrjes së Kongresit të SHBA-së se po punon rusët dhe kinezët kundër interesave të SHBA-së. I njëjti person, bashkë me bashkëpunëtorët e tij, sot është i lirë. Prandaj, ekziston një nxitje perverse për qeveritë e Ballkanit dhe agjentët e tyre për të ecur përpara me marrëveshje të diskutueshme dhe për t'u fshehur pas pretendimeve hipokrite kur kapen. Pse të shikosh halën në syrin e vendit ballkanik nëse ka një dërrasë në syrin e Amerikës?

Rajoni i Ballkanit paraqet një sërë mundësish për investime amerikane. Pak prej tyre janë të thjeshta, të shpejta, të lehta ose të lira kur merret parasysh burokracinë dhe korrupsionin. Projekti i Affinity Partners nuk bën dallim. Me daljen e detajeve të mëtejshme, a do të pranojë publiku serb dhe shqiptar përdorimin e lokacioneve kryesore, të mbrojtura me një qira 99-vjeçare me pak ose aspak kosto? A do të pranojë publiku serb dhe shqiptar që investimi aktual në projekt mund të jetë dukshëm më i ulët kur shoqërohet me diferencën e borxhit? A do të pranojë publiku shqiptar dhe serb nëse kjo diferencë borxhi vjen edhe nëpërmjet kanaleve, të cilat tërheqin akuza se qeveritë vendore thjesht po përdorin projektin për të pastruar pasurinë e tyre politike të parkuar në Lindjen e Mesme, siç pretendohet në rastin e portit shqiptar të Durrësit dhe një zhvillimi bregujor të Beogradit.

A do të jenë të kënaqur Affinity Partners nëse miratimi i projektit tërhiqet dhe ngec deri në përfundimin e zgjedhjeve në SHBA? Dhe nëse erërat politike fryjnë kundër krahut të djathtë politik të SHBA, a do të jenë të kënaqur Affinity Partners nëse projekti vdes plotësisht? A do të jenë të kënaqur Affinity Partners kur balta fillon të fluturojë dhe rritet në mënyrë eksponenciale, veçanërisht kur lindin pyetje në lidhje me atë se kush është në të vërtetë partner me zhvillimin dhe çfarë bagazhi sjellin?

Duke pasur parasysh disa nga deklaratat publike, është e paqartë nëse Affinity Partners dështoi të bëjë një kërkim të thjeshtë në Google të pronave në fjalë gjatë analizës, ose nëse janë thjesht të lidhur me oligarkë vendas që shërbejnë si mbulesa biznesi për politikanët vendas që përfitojnë njëlloj nëse projektet janë të suksesshme ose të pasuksesshme, për sa kohë që amerikanët e nivelit të lartë të lidhur politikisht janë të bashkangjitur publikisht kur balta fillon të fluturojë. Përpara se të merret vendimi përfundimtar mbi projektin, ndoshta një rivlerësim i faktorëve në lojë është i garantuar, për aq sa Sir Humphrey nga BBC 'Po, Ministër' mund të interpretojë marrëveshjen e propozuar aktualisht të Affinity Partners, si jo vetëm të ndërlikuar dhe të diskutueshme, por edhe të guximshme.

*Perkthimi nga Politiko.al