INTERVISTA/ "Copy-paste” me kosto kombëtare, si nisi beteja ligjore e Taulant Mukës me diplomat e pamerituara

Me një dosje voluminoze prej 400 faqesh në dorë, i bindur se plagjiatura dhe korrupsioni akademik po minojnë themelin e dijes në Shqipëri, ish-zv.Ministri i Arsimit dhe studiuesi i njohur, Taulant Muka ka trokitur së fundmi në dyert e drejtësisë.

Menjëherë pas kthimit të tij në Tiranë pas një qëndrimi jashtë vendit, Muka ka dorëzuar prova konkrete në Prokurorinë e Posaçme kundër Korrupsionit (SPAK), duke kërkuar hetim sipas tij për një skandal të përmasave të mëdha që përfshin figura kyçe të arsimit dhe institucioneve shtetërore.

Në një intervistë për Politiko.al, Muka tregon prapaskenat e këtij procesi, presionet që ka hasur dhe arsyet që e shtynë të sfidojë një sistem që, siç tregon gjatë bisedës, ka braktisur vlerat e dijes në favor të interesave politike.  

Përgatiti: Suela Gjidede

Çfarë ju shtyu konkretisht të ndërmerrni këtë hap për të depozituar një dosjen me 400 faqe në SPAK?

Sot, arsimi në Shqipëri ndodhet në një krizë të thellë dhe të gjithanshme. Sipas të gjithë treguesve ndërkombëtarë, si rezultatet e PISA-s, renditja e universiteteve, prodhimi shkencor dhe emigrimi i trurit, Shqipëria renditet ndër vendet më problematike në rajon dhe në Europë.

Kemi një diskriminim sistematik ndaj njerëzve të dijes, të cilët po largohen nga universitetet, ndërsa këto institucione po kthehen në strehë për individë me lidhje politike, shpesh të përfshirë në mashtrime akademike, pa lidhje me botën universitare.

Si një njeri i shkencës, nuk mund të qëndroj indiferent përballë këtij realiteti. Kjo situatë më shtyu të ndërmarr këtë hap, për të nisur një betejë ligjore kur të gjitha institucionet kanë heshtur, me qëllim rikthimin e meritokracisë dhe vlerave të dijes në shoqërinë shqiptare.

Si u mblodhën provat për këtë dosje voluminoze?

Dosja është produkt i një pune të gjatë dhe të përkushtuar disa-vjeçare, në bashkëpunim me kolegë të tjerë. Gjatë kësaj kohe kemi bërë publike dhjetëra raste plagjiaturash, doktoraturash dhe gradash shkencore të marra përmes metodave të papranueshme si “copy-paste” apo përkthime të thjeshta nga “Google Translate”.

Këta persona, të cilët mbajnë tituj të pamerituar, jo vetëm që përfitojnë padrejtësisht nga buxheti i shtetit, por edhe pengojnë Shqipërinë të përfitojë qindra miliona euro nga fondet europiane për kërkim dhe inovacion, sepse thjesht nuk njihen si akademikë nga institucionet ndërkombëtare.

Rasti më flagrant është ai i rektorit të Universitetit të Tiranës, punimi i të cilit është i dokumentuar si plagjiaturë, por asnjë institucion, as Avokati i Popullit, as Ministria e Arsimit, as Presidenti, dhe as Senati apo komisionet përkatëse, nuk morën masa. Përkundrazi, u bënë palë.

Dosja ngre pikëpyetje serioze për ekzistencën e një strukture të organizuar që vepron brenda sistemit të arsimit të lartë dhe që duhet të hetohet.

A jeni përballur me ndonjë presion gjatë përgatitjes së kësaj padie?

Qeveria shqiptare refuzon të njohë dy titujt e mi akademikë të fituar në një nga 100 universitetet më të mira në botë, Universiteti i Bernes në Zvicër. Ministria e Arsimit, përmes një komisioni me karakter politik dhe falsifikimit te dokumentave, ka refuzuar njësimin e tyre, pavarësisht se unë renditem ndër 1% të shkencëtarëve me më shumë ndikim në botë.

Edhe Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi, i cili ka për detyrë të mbrojë qytetarët nga padrejtësitë institucionale dhe të nxisë rikthimin e trurit, ka zgjedhur të mos marrë asnjë vendim mbi këtë ceshtje, ndonëse ligjërisht afati i vendimmarrjes ka kaluar prej kohësh.

Kjo është dëshmi e një kapjeje të institucioneve nga një strukturë që vepron në dëm të dijes shqiptare. Padia në SPAK ka pikërisht këtë synim, të hetojë abuzimet sistematike dhe të rivendosë shtetin në funksion të vlerave të dijes dhe drejtësisë.

Cilat janë disa nga rastet më flagrante të plagjiaturës që keni evidentuar?

Janë të shumta dhe përfshijnë figura në poste shumë të larta: ministra, rektorë, dekanë, madje edhe presidentin. Kemi të bëjmë me një sistem të tërë të ndërtuar mbi vjedhjen akademike, ku titujt shkencorë janë marrë në mënyrë masive përmes mashtrimit.

Fakti që Shqipëria prodhon kaq pak kërkim shkencor dhe nuk ka ndikim akademik ndërkombëtar është pasojë e drejtpërdrejtë e këtij realiteti. Për këdo që merret me shkencë, është e qartë që në pjesën dërrmuese këto grada nuk janë të ligjshme.

A besoni se kjo çështje do të trajtohet me paanshmëri nga drejtësia shqiptare?

Unë dua të besoj se po. Kam kaluar në të gjitha hallkat institucionale dhe SPAK është sot i vetmi institucion që mund të veprojë. Të gjitha institucionet e tjera kanë dështuar jo vetëm të reagojnë, por në shumë raste janë bërë pjesë e problemit, duke mbrojtur ose heshtur ndaj abuzimeve.

Në çdo rast, si qytetar dhe studiues, unë e kam bërë pjesën time. Kam ndjekur çdo rrugë të mundshme dhe sot ndihem i qetë, sepse kam bërë gjithçka që ishte në dorën time për të mbrojtur integritetin e dijes dhe të universiteteve tona.

Çfarë mesazhi i jep kjo nismë studentëve dhe pedagogëve të ndershëm në Shqipëri?

Mesazhi është i qartë: mos kini frikë! Deri më sot, jeni përbuzur dhe diskriminuar nga institucionet, por ky mund të jetë momenti i kthesës. Është koha të ndiheni krenarë për punën tuaj dhe të flisni hapur për sfidat që keni përballuar.

Shpresoj që kjo nismë të shërbejë si një ftesë për të ndërtuar një sistem të bazuar në meritokraci, ku puna, ndershmëria dhe përkushtimi vlerësohen, dhe jo anashkalohen. /Politiko.al/