Më shumë se partitë e reja, Shqipëria ka nevojë për demokratizimin e partive aktuale

nga  Marash LOGU

Pothuajse është bërë një traditë. Kurdoherë që ka zgjedhje në Shqipëri, krijohen parti të reja. Thuhet se janë parti të reja, megjithëse në shumicën e rasteve ato themelohen nga politikanë të kalitur. Sidoqoftë, ky nuk është problem. Ajo që është problematike është se partitë e reja në Shqipëri kanë shfaqur të njëjtat probleme me demokracinë e brendshme si partitë tradicionale. Po sjell më poshtë dy shembuj ilustrues.

Pas disa përplasjeve me Edi Ramën, Ben Blushi krijoi partinë "LIBRA". Në zgjedhjet e qershorit 2017, LIBRA mori 20,000 vota, duke mos arritur të prodhojë asnjë deputet. Por, disa ditë para se të merrte postin e drejtorit të "Top Channel", Blushi do të shkarkonte bashkëthemeluesen e LIBRA, zonjën Mimoza Hafizi. Përjashtimi i Hafiz ishte shumë më antidemokratik sesa sjellja e PS ndaj Blush.

Në shtator, Nisma "Thurje" njoftoi se do të kandidonte si parti në zgjedhjet e Prillit 2021. Sidoqoftë, para se të regjistrohej në gjykatë, kjo "parti" vendosi të përjashtonte Rudina Hajdarin. Ajo që nuk u tha është se kush propozoi përjashtimin e zonjës Hajdari, a iu dha e drejta kësaj të fundit për t'u dëgjuar, kush ishte organi që mori vendimin dhe pse ky vendim nuk u bë kurrë publik. Në këtë drejtim, Nisma "Thurje" nuk ndryshon nga partitë tradicionale.

Dy shembujt e mësipërm dëshmojnë për nevojën e menjëhershme për demokratizimin e partive, sesa për lindjen e partive të reja. Shtë e qartë, numri i partive nuk është aspak një tregues i nivelit të demokracisë ose zhvillimit të një vendi. Sepse po të ishte, vendi ynë me mbi 130 parti do të zinte një vend nderi krahas shoqërive më demokratike në botë. Alsoshtë gjithashtu një fakt që në shumicën e vendeve perëndimore, veçanërisht SH.B.A. dhe MB, ekzistojnë dy parti kryesore, të ndara ideologjikisht në të majtë dhe të djathtë.

Në vijim do të përqendrohemi shkurtimisht në dy partitë kryesore në Shqipëri, Partia Socialiste dhe Partia Demokratike. Për të kuptuar problemet e thella që PS ka me demokracinë e brendshme, unë do të rekomandoja leximin e librit "Letër një Socialisti" të Ben Blush. Atje ai shpjegon në detaje, si një socialist, se në partinë e tij nuk ka më zgjedhje, organet drejtuese rrallë mblidhen, vendimet janë personale, Statuti dhe rregulloret e brendshme nuk respektohen, etj. Nëse e lexoni me kujdes librin e Blushit, e kuptoni se PS është më shumë se një parti, është një kompani private në pronësi private.

Në fakt, Partia Socialiste duhet të jetë partia e vetme në Evropë, e cila në Prill 2016 organizoi një referendum për mbajtjen ose jo të zgjedhjeve presidenciale. Përgjigja për këtë pyetje ishte "po" ose "jo", dhe mbi 94% e pjesëmarrësve votuan kundër zgjedhjeve. Që nga viti 2009, PS nuk ka organizuar zgjedhje për kryetar bashkie. Ndërkohë, zgjedhjet për organet drejtuese kanë qenë të rralla. Një shembull i kësaj mund të jetë Asambleja Kombëtare e mbledhur një muaj më parë, e cila pavarësisht se kishte vetëm një pikë në rendin e ditës, zgjedhjen e Presidencës dhe Sekretariatit, u shpërbë pa kryer asnjë proces zgjedhor.

Partia Demokratike, e udhëhequr nga një kryetar i vetëm deri në 2013, gjithashtu ka vuajtur nga mungesa e demokracisë së brendshme. Në vitin 2013, pas dorëheqjes së ish-Kryeministrit Berisha, u mbajtën zgjedhje të brendshme për kryetarin e partisë, të cilat nxorën fituesin Lulzim Basha. Ky i fundit bëri disa përpjekje për të demokratizuar partinë, duke organizuar zgjedhje në të gjitha nivelet e Partisë Demokratike. Sidoqoftë, duhet thënë se përzgjedhja e kandidatëve për deputetë në vitin 2017 ishte një praktikë problematike. Zgjedhjet parlamentare të vitit 2017 u pasuan nga zgjedhjet për kryetarin e partisë, nga të cilat Basha doli përsëri fitimtar.Përsëri PD u përfshi në një proces të brendshëm zgjedhor, ndërsa lëvizja e fundit për të zgjedhur deputetë përmes votës së anëtarësimit, megjithë mangësitë e saj, është një zhvillim pozitiv,

Sidoqoftë, megjithëse me ndryshime të konsiderueshme, PD, si PS, vuan nga mungesa e demokracisë së brendshme, konkurrencës, meritokracisë, zgjedhjeve dhe respektimit të Statutit. Sigurisht që unë jam duke folur për dy partitë kryesore, pasi është e pakuptimtë të flasësh për demokracitë e brendshme në partitë familjare, të trashëguara, të fituara, me presidentë të përjetshëm ose që ekzistojnë vetëm në letër.

Partitë politike janë grupe vullnetare njerëzish me interesa të caktuara, por padyshim që ato përbëjnë një interes publik. Në këtë kuptim, mënyra e organizimit dhe funksionimit të tyre nuk mund të jetë vetëm çështje e anëtarëve ose drejtuesve të këtyre partive. Sepse pikërisht këto parti vendosin për të ardhmen e qytetarëve dhe prej tyre vijnë drejtuesit e institucioneve. Sigurisht nëse këto parti shfaqin praktika anti-demokratike dhe mosbindje ndaj rregullave, në qeverisjen e vendit nuk mund të presim që ato të ndërtojnë një shtet demokratik dhe shtet të së drejtës. Pyetja është, si mund të presim që një parti, e cila organizon një referendum nëse duhet të ketë zgjedhje për president dhe mbi 94% e njerëzve të saj votojnë kundër, të zhvillojë zgjedhje të lira dhe të ndershme për qeverisjen qendrore ose lokale.

Prandaj, më shumë sesa për partitë e reja, Shqipëria ka nevojë për demokratizimin e partive aktuale. Me demokratizimin duhet së pari të kuptohet pesha që zë anëtari i zakonshëm. Statuti duhet të bëjë të qartë se cilat të drejta dhe detyrime ka një anëtar ndaj partisë, mekanizmat për zbatimin e këtyre të drejtave, dhe të përcaktojë qartë se si një anëtar mund të ngjitet në shkallët e karrierës. Së dyti, në mënyrë që partitë të jenë më shumë sesa shoqata numerike të njerëzve, është e nevojshme të përcaktohet se cilat janë shkaqet dhe idetë që mbajnë së bashku anëtarët e një partie. Partitë, pra, duhet të jenë sindikata të shkaqeve dhe ideve, jo bashkime njerëzish që nuk kanë asnjë lidhje me njëra-tjetrën. Së treti, demokratizimi kërkon respektimin e Statuteve, mbajtjen e zgjedhjeve periodike,

Kjo nuk mund t'u lihet vetëm partive, por është e nevojshme që ligji për partitë politike dhe Kodi Zgjedhor të sigurojë kontroll të qartë dhe kompetenca penale për Komisionin Shtetëror të Zgjedhjeve. Ndërkohë, një rol aktiv duhet të merret nga Gjykata Kushtetuese, e cila sipas neneve 9 dhe 131 të Kushtetutës është e ngarkuar me detyrën e kontrollit të respektimit të parimeve demokratike nga palët. Demokratizimi i partive aktuale e bën vendin tonë një shtet dhe shoqëri më demokratike. Ndërkohë, krijimi i partive të reja, riprodhimi besnik i modeleve të vjetra, vetëm i shton ngjyra fasadës, në të cilën jetojmë.