Ngjarjet më të rëndësishme që shenjuan vitin 2024 në botë

1. Dosja “Jeffrey Epstein”

Bëhet fjalë për 950 faqe dokumente me emrat e rreth 150 bashkëpunëtorëve të Epstein. Dokumentet u depozituan si pjesë e padisë së Virginia Giuffre për shpifje në vitin 2015 kundër Ghislaine Maxwell, bashkëpunëtores së Epstein në skemën e tij të abuzimit seksual. Maxwell u dënua me 20 vjet burg në vitin 2022. Epstein vdiq nga vetëvrasja në vitin 2019 ndërsa priste akuzat për trafikim seksual.

Lista e bashkëpunëtorëve përfshin figura të panumërta të profilit të lartë, duke përfshirë ish-presidentët amerikanë Donald Trump dhe Bill Clinton, Steven Hawking, Michael Jackson dhe Princin Andrew të Britanisë.

2. Mbreti Charles III diagnostikohet me kancer

Mbreti Charles u diagnostikua me kancer të prostatës. Kanceri u zbulua pas trajtimit që mbreti bëri për një prostatë të zmadhuar.

3. Greqia lejon martesat e së njëjtës gjini

Greqia votoi lejimin e martesave të së njëjtës gjini, duke i dhënë mundësi çifteve të birësojnë fëmijë. Votimi u shoqërua me rezistencë të ashpër të udhëhequr nga kisha e fuqishme ortodokse, mbështetësit e të cilës mbajtën një tubim proteste në Athinë.

4. Franca bëhet vendi i parë në botë që përfshin abortin në Kushtetutë

Ligjvënësit francezë miratuan projektligjin që përfshin të drejtën për një abort në Kushtetutën e Francës. Sipas amendamentit, ekziston një "liri e garantuar" për abortin në Francë. Pas votimit, Kulla Eifel u ndriçua me fjalët "trupi im zgjedhja ime".

5. Vladimir Putin fiton sërish zgjedhjet presidenciale ruse

Presidenti Vladimir Putin fitoi sërish zgjedhjet ruse, duke çimentuar kontrollin e tij tashmë të ngushtë në pushtet në një fitore që ai tha se tregoi se Moska kishte pasur të drejtë t'i rezistonte Perëndimit dhe dërgoi trupat e saj në Ukrainë. Putin e bëri të qartë se rezultati duhet t'i dërgojë një mesazh Perëndimit se liderët e tij do të duhet të llogarisin me një Rusi të guximshme, qoftë në luftë apo në paqe.

6. Shembet ura e famshme e Francis Scott Key në Baltimore

E hapur në vitin 1977, ajo u shemb më 26 mars 2024, pasi një anije me kontejnerë goditi një nga kalatat e saj. Zyrtarët kanë njoftuar planet për të zëvendësuar urën deri në vjeshtën e vitit 2028. Anëtarët e një ekuipazhi prej tetë personash të mirëmbajtjes që punojnë në urë besohet të jenë të vetmit persona të plagosur ose të vrarë në katastrofë.

7. Irani sulmon Izraelin

Irani lëshoi qindra dronë dhe raketa kundër Izraelit, në një sulm të paprecedentë që erdhi si përgjigje ndaj një sulmi izraelit në konsullatën iraniane në Siri dy javë më parë, nga 13 Prilli. Përshkallëzimi erdhi më shumë se gjashtë muaj pas luftës shkatërruese të Izraelit në Rripin e Gazës, e cila ka vrarë më shumë se 33,000 palestinezë dhe e ka shtyrë territorin e rrethuar në prag të urisë.

8. Gjykata Ndërkombëtare Penale lëshon urdhër-arreste për udhëheqësit e Izraelit dhe Hamas

Prokurori i Gjykatës Ndërkombëtare Penale lëshoi urdhër-arrest për kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, shefin e tij të mbrojtjes dhe tre liderë të Hamasit për krime të dyshuara lufte. Prokurori i ICC-së, Karim Khan, tha në një deklaratë të lëshuar pas më shumë se shtatë muajsh lufte në Gaza se ai kishte prova të arsyeshme për të besuar se pesë liderët "mbanin përgjegjësi penale" për krime të dyshuara lufte dhe krime kundër njerëzimit.

9. Donald Trump shpallet fajtor për 34 vepra penale

U bë presidenti i parë i SHBA-së që dënohet për një krim. Gjykata e Nju Jorkut e shpalli fajtor për falsifikimin e dokumenteve për të mbuluar një pagesë për t’i mbyllur gojën një ylli porno-je përpara zgjedhjeve të 2016-ës.

10. Themeluesi i Wikileaks fiton lirinë

Pas krijimit të WikiLeaks në vitin 2010 dhe publikimit të dokumenteve të klasifikuara ushtarake amerikane, Assange u përball me 14 vjet sfida ligjore dhe burgim. Ai i kaloi pesë vite në një burg të profilit të lartë në Londër dhe në fund u lirua pasi u deklarua fajtor në një gjykatë amerikane.

11. Atentati ndaj Donald Trump

20-vjeçari që tentoi të vriste ish-presidentin Donald Trump gjatë mitingut në Pensilvani, së pari erdhi në vëmendjen e organeve të rendit në tubimin e së shtunës, kur spektatorët e vunë re atë duke vepruar çuditërisht jashtë aktivitetit të fushatës. Informacioni shkaktoi një kërkim të furishëm, por oficerët nuk arritën ta gjenin përpara se të arrinte të hipte në një çati, ku hapi zjarr.

Të shtënat e prekën Trump-in në vesh pa i shkaktuar plagë të rënda. Ngjarja shkaktoi fillimisht kaos tek turma. Ndërsa agjentët e Shërbimit Sekret të SHBA-së larguan menjëherë Trump-in nga skena.

12. Joe Biden tërhiqet nga gara presidenciale

Joe Biden u tërhoq nga gara presidenciale në SHBA. Tërheqja e tij erdhi pas kërkesave në rritje të demokratëve të cilët i kërkuan largimin pas një debati katastrofik me Trump. Biden emëroi si kandidate Kamala Harris.

13. Ndahet nga jeta Liam Payne

 Liam Payne, ish-anëtar i grupit One Direction, vdiq në moshën 31-vjeçare pasi u rrëzua nga një dhomë hoteli në katin e tretë në Buenos Aires. Payne kishte qenë për vizitë në Argjentinë së bashku me ish shokun e tij të grupit Niall Horan, i cili performoi në Movistar Arena të qytetit më 2 tetor. Payne u pa duke kërcyer dhe kënduar së bashku me fansat e Horan në koncert.

14. LeBron dhe Bronny James bëjnë histori në NBA

LeBron dhe Bronny James u bënë dyshja e parë babë e bir që luajtën në NBA së bashku gjatë hapjes së sezonit të Los Angeles Lakers, duke përmbushur një ëndërr të vendosur disa vite më parë nga LeBron, golashënuesi më i mirë në historinë e ligës.

15. Rodri fiton Ballon d’Or

Mesfushori i Manchester Cityt, Rodri, ka fituar Topin e Artë për meshkuj 2024. Rodri e fitoi çmimin duke luajtur një rol integral për klubin dhe kombëtaren në sezonin 2023/24, pasi ndihmoi Cityn të fitonte titullin rekord të katërt radhazi në Premier Ligën angleze përpara se të shpallej Lojtari i Turneut në UEFA EURO 2024 për paraqitjet e tij mbresëlënëse teksa Spanja triumfoi në Gjermani.

16. Donald Trump rizgjidhet President i SHBA-ve

Donald Trump u rizgjodh president i SHBA-ve, duke shënuar një rikthim të jashtëzakonshëm katër vjet pasi u votua nga Shtëpia e Bardhë dhe duke sjellë në krye një udhëheqje të re amerikane që ka të ngjarë të testojë institucionet demokratike brenda dhe marrëdhëniet jashtë vendit.

17. Bie qeveria e koalicionit të Scholz

Koalicioni qeverisës gjerman është shembur. Kancelari Olaf Scholz, i Social Demokratëve (SPD) ka shkarkuar Ministrin e Financave Christian Lindner të Liberalëve (FDP). Kancelari 66-vjeçar socialdemokrat nuk i kurseu kritikat e ashpra ndaj zëvendëskancelarit 45-vjeçar nga partia liberale. Ai e akuzoi për sjellje të papërgjegjshme, duke pasur parasysh gjendjen e jashtëzakonshme në të cilën ndodhet Gjermania.

18. Notre Dame hapet pas zjarrit të vitit 2019

Katedralja ikonike në Paris, Notre Dame, zyrtarisht rihapi dyert e saj më 7 dhjetor, pas zjarrit më 2019 që pothuajse shkatërroi tërësisht ndërtesën 861-vjeçare. Rihapja u bë me tri trokitje simbolike në derën e madhe prej druri të katedrales nga kryepeshkopi Laurent Ulrich.

19. Donald Trump shkarkohet nga akuzat

Senati amerikan liroi ish-presidentin Donald Trump nga akuza për shkarkim për nxitje të një kryengritjeje. Shfajësimi erdhi më shumë se një muaj pasi një turmë mbështetësish të Trumpit sulmuan Kapitolin e SHBA-së ndërsa ligjvënësit po numëronin rezultatet elektorale që vërtetonin humbjen e Trump. Pesë persona vdiqën në trazira, duke përfshirë një oficer policie. Dy oficerë të tjerë më vonë vranë veten.

20. Protestat në Gjeorgji

Në Gjeorgji shpërthyen protesta pasi partia në pushtet paralajmëroi shtyrjen e anëtarësimit në BE. Vendi i Detit të Zi ka qenë në trazira që kur partia në pushtet Ëndrra Gjeorgjiane pretendoi fitoren në zgjedhjet parlamentare të tetorit dhe vendimi i qeverisë për të shtyrë bisedimet e pranimit në BE ndezi një valë të re mitingjesh masive.

21. Joe Biden, falje presidenciale për të birin

Presidenti Biden njoftoi se kishte nënshkruar një falje të plotë dhe të pakushtëzuar për djalin e tij Hunter Biden, pas akuzave penale që u ngritën ndaj djalit të ish-presidentit. Falja vjen në javët e fundit të kohës së Presidentit Biden në detyrë dhe pavarësisht garancive të tij publike në të kaluarën se ai as nuk do ta falte dhe as nuk do t'ia zbusë dënimin djalit të tij.

22. Bie qeveria në Francë

Ligjvënësit e opozitës rrëzuan qeverinë e Francës, duke thelluar krizën politike në fuqinë e dytë më të madhe ekonomike në Bashkimin Evropian dhe duke minuar kapacitetin e vendit për të miratuar ligje dhe për të vënë kontroll mbi deficitin e lartë buxhetor.

Ligjvënësit e krahut të djathtë të skajshëm dhe ata të krahut të majtë u bashkuan në mbështetje të një mocioni mosbesimi kundër Kryeministrit Michel Barnier dhe qeverisë së tij. Shumica e ligjvënësve, me 331 vota përkrahën mocionin.

23. Bie regjimi i Bashar al-Assad në Siri

Forcat rebele të Sirisë rrëzuan regjimin e Bashar al-Assad, pas më shumë se 13 vitesh luftë. Turma të mëdha u mblodhën në rrugët e Damaskut për të festuar, pasi forcat opozitare morën kontrollin e kryeqytetit në një përparim mahnitës që i pa ata të pushtojnë disa qytete kyçe brenda pak ditësh. Al-Assad thuhet se u largua nga vendi me një aeroplan ku mendohet të jetë strehuar në Moskë, duke i dhënë fund më shumë se 53 viteve të sundimit autoritar të familjes së tij mbi Sirinë.

24. Bullgaria dhe Rumania bëhen anëtare të plota të zonës Schengen

Vendet anëtare të Bashkimit Evropian ua kanë hapur rrugën Bullgarisë dhe Rumanisë për t’u bërë anëtare të plota të zonës për lëvizje të lirë Schengen, prej fillimit të vitit tjetër. Bullgaria dhe Rumania, të dyja vende anëtare të BE-së prej vitit 2007, kanë qenë pjesërisht të integruara në zonën për lëvizje të lirë, prej muajit mars, pasi u është mundësuar vetëm trafiku ajror dhe detar, pa kontrolle kufitare.