KRYESORE

Rrëfimi i Edmond Tupes: Natasha dhe Slavica, për të cilat më rrahu zemra për herë të parë

Rrëfimi i Edmond Tupes: Natasha dhe Slavica, për të cilat më

Në një intervistë për emisionin PolitikOn në RTV Ora, të gazetarit Alfred Lela, shkrimtari dhe përkthyesi Edmond Tupe ka folur për letërsinë, gjuhën, erosin dhe librat e tij, por edhe për kujtimet e fëmijërisë…

Alfred Lela: Jam sot me një njeri të butë, të mençur dhe të mirë që është, sipas meje, një nga ikonat e këtij qyteti. Kush mendon për Tiranën, të vjetër dhe të re, mendon, ndër të tjera, edhe për Edmond Tupen dhe siluetën  e tij, jo vetëm në shoqëri, por sidomos në përkthime. Mirëmbrëma profesor, mirëseerdhët!

Edmond Tupja: Mirëmbrëma, i dashur Alfred, është kënaqësi  për mua!

Alfred Lela: Ju jeni njeri sidomos i përkthimit, i sjelljes në shqip, të paktën kjo është çfarë mendoj unë për ju, a është  e saktë kjo, a jeni ju njeri i përkthimit?

Edmond Tupja: Edhe më njohin si njeri të përkthimit, se me përkthim e fillova në moshë të pjekur karrierën time profesionale, por pastaj duke përkthyer sidomos, nga shqipja në frengjisht, filluan të më hanë duart për të shkruar vetë. Në gjimnaz kisha shkruar ndonjë tregim të vogël, ndonjë poezi, por pastaj mbasi mbarova studimet e larta në Francë…

Alfred Lela: Keni shkruar 7 libra erotikë, jam i saktë? 

Edmond Tupja: Aq janë.

Alfred Lela: Ç’ju tërheq tek erotika, tek erosi?

Edmond Tupja: Atëhere, një arsye të sipërfaqes dhe një arsye të gjithësisë.

Alfred Lela: Më falni që ju ndërpres, a mund të na thoni, se ka nga ata që pyesin, çfarë është  erosi? Kemi edhe shikues të tillë ndoshta…

Edmond Tupja: Erotika ka të bëjë me erosin që nuk është vetëm seksi, por jeta, përballë vdekjes që është “thanatos”. Pastaj sigurisht në planetin tonë të paktën raca ripërtërihet, njerëzimi riprodhohet falë  kontaktit seksual, kështuqë fjala eros ka dy kuptime, mua më intereson kuptimi i dytë. Në atë erotik, eros në kuptimin e një poezie, proze, i këndon asaj çka ndodh midis burrit dhe gruas, midis Evës dhe Adamit, midis Havasë dhe Ademit.

Alfred Lela: Që është seksi?

Edmond Tupja: Po, por ka lloj lloj mënyrash për ta trajtuar seksin në Letërsi, kemi atë letërsi që quhet pornografike, ku qëllimi është të fitosh para duke paraqitur gjërat si në një revistë pornografike ku sheh copa mishi, shpirti nuk ështëi dukshëm, ose është fare pak i dukshëm, ndërsa  letërsia e mirëfillë erotike për mua, është ajo që i këndon edhe trupit edhe shpirtit.

Alfred Lela: Çfarë është shqiptari si tip, është pornografik apo erotik?

Edmond Tupja: Është midis të dyjave. Psh, ka shqiptarë që mund të bëjnë seks me një të panjohur dhe të kënaqen fizikisht, ka të tjerë që duan të kenë një marrëdhënie përpara, të vogël, shpirtërore për t’u përcaktuar shkalla e afrimitetit. Unë jam nga ata që po s’më rrahu zemra, po s’më rrahu mendja,  ose zemra për dikë, nuk më rreh fundi i barkut.

Alfred Lela: Tani a mund të jua bëj pyetjen, kur ju ka rrahur zemra, për herë të fundit?

Edmond Tupja: Për herë të parë ka qenë në kopshtin e fëmijëve, mbaj mend edhe emrat  e dy të preferuarave të mia, Sllavica edhe Natasha.

Alfred Lela: Sllavica dhe Natasha? Të dy emra të botës ruse…

Edmond Tupja: Po kështu ishte koha atëhere, ishim mirë me Bashkimin Sovjetik, e kishim mirë, si shtet, si parti, dhe zemra për herë të fundit më ka rrahur me time shoqe. Tani herë pas herë, për të qenë  i ndershëm më rrahin sytë.

Alfred Lela: Ç’do me thënë kjo, ju pëlqen diçka aq shumë sa…

Edmond Tupja: Po mund të bie në dashuri me një lule, mund të bie në dashuri…

Alfred Lela: Kur themi, kur thoni më rrahin sytë, a jemi në gjendjen ‘shih me sy e plas me zemër’?

Edmond Tupja: Jo tamam, shoh me sy dhe shijoj estetikisht me zemër.

Alfred Lela: Profesor, si ka ndryshuar, meqë jemi tek erosi dhe seksualiteti, si ka ndryshuar seksualiteti i shqiptarëve me, ju i keni jetuar të dyja kohët dhe i njihni të dyja, pas ’90 dhe para ’90, është hop cilësor, sasior? Çfarë?

Edmond Tupja: Unë jam i mendimit që sot shqiptarët, mbeten ende populli më erotik i Europës, nuk flas për kontinentet e tjera. Ka shumë eros te ne, së pari sepse për një kohë të gjatë erotizmi  ishte gati i ndaluar. Duhet të martoheshe me të parin që të takonte.

Alfred Lela: Me më të parën, për të përdorur terminologjinë tuaj, të cilës i rrihje sytë?

Edmond Tupja: I rrihnin sytë, fillon nga shqisat, por pastaj është një rrymë që kalon. Fillon me shqisat ajo gjendja e këndshme, është thjesht një para para dhomë, për një ndjesi, një ndjenjë. Ndjesia është në rrafshin fizik, ndërsa ndijimi është në rrafshin shpirtëror. Kështuqë unë mendoj që jemi një popull…

Ka arsye subjektive dhe objektive . Arsyeja objektive është që Shqipëria është një vend ku ka diell, shumë diell, është një vend ku ka grurë, ku ka arra, mjaltë, verë…

Alfred Lela: Që janë afrodiziakë?

Edmond Tupja: Po, janë afrodiziakë, dhe ku ka det dhe male, kështuqë objektivisht, jemi një vend që midis Greqisë dhe Italisë, që janë vende ku erotizmi ka goxha…

Alfred Lela: E kontrollojnë shqiptarët seksualitetin, apo është…

Edmond Tupja: Tani, ata që përdhunojnë nuk e kontrollojnë.

Alfred Lela: Kuptohet.

Edmond Tupja: Përdhunuesi, nuk kam dëgjuar përdhunuese, edhe pse ka raste të rralla në Francë, ku bëhej fjalë për përdhunuese, aq sa i thash një mikut tim kur ishim në Francë aman ku janë, mi trego? Ishim të rinj, të vijnë këtu i thoja, edhe qeshnim.

Faktori subjektiv tani pse shqiptarët janë krijesa, qënie erotike, është sepse ka qenë mollë e ndaluar.

Alfred Lela: Komunizmi?

Edmond Tupja: Të tria fetë e komandonin martesën, martesa duhej, martesa e para, dhe e dyta pjellshmëri sa më e lartë. Këtë e ka dhe Bibla, Onani u dënua sepse masturbohej, nga vjen termi onanizëm, masturbim, kështuqë feja e ka ndaluar këtë.

Në kohën e regjimit, kjo u përcoll më vonë deri te sistemi i Enver Hoxhës, që duhej të martohej mashkulli me femrën e parë që njihte dhe femra  me mashkullin e parë që njihte. Kur u ktheva unë nga shërbimi në Francë, pas dy tre javësh a një muaji, tim eti i kishin thënë: “Urime e kishit fejuar djalin”. Im atë më tha: “Ore kujdes, ke filluar pa u kthyer mire”, unë isha me kushërirën time Elsën, kishim dalë xhiro, na kishin bërë bashkë, domethënë, ideja është që martesa duhej bërë në mënyrë që ti të kishe përgjegjësi, sepse do kishe familje, fëmijë, nuk do lajthisje. Madje thonë që Enver Hoxha i përkufizonte beqarët e vonuar, me termin “vagabondët e socializmit”, sepse ata ishin beqarë, nuk kishin familje që të frikësoheshin nga ndonjë burgim ose internim.

Afred Lela: Domethënë unë qenkam ‘vagabond i kapitalizmit’, po përdorim këtë terminologji.

Edmond Tupja: Po.

Alfred Lela: A e ndrydh martesa erosin, Profesor? Çfarë i bën martesa erosit?

Edmond Tupja: Këtu filozofët s’i kanë dhënë përgjigje, Montaigne, një filozof i shekullit të XVI ka disa vepra…Ai thotë se për t’u dashuruar, duhet të ç’dashurohesh, dhe për këtë duhet të udhëtosh, kur një njeri udhëton, ikën dhe vjen në shtëpi, ka mall, do të gjejë gruan, edhe për fëmijët e ka marrë malli, por e ka marrë malli nga pikëpamja erotike, dhe ai thotë duhet udhëtuar, por me kusht që të kthehesh.

Alfred Lela: Udhëtimi ka të bëjë me udhëtimin fizik, apo ‘lule më lule’, se jemi pak vonë edhe ndoshta mund ta themi, a po flitet për udhëtim ndër lule të tjera?

Edmond Tupja: Nuk e di, në atë kohë…ishin më të lirë në këtë drejtim, në Mesjetë…

Alfred Lela: Francezët, sidomos.

Edmond Tupja: Jo, ideja ishte që për t’u dashuruar, duhet të ç’dashurohesh, kurse unë e kam zhvilluar këtë temë, domethënë, çifti është si fizarmonika që të funksionojë herë duhen larguar të dy anët, e herë duhen afruar, po u largove dhe ngele nuk funksionon, po e afrove i le të bashkuar, prapë nuk funksionon, prandaj duhen larguar. Zënka është një udhëtim, i kthen kurrizin në krevat, ndërron dhomë dhe ikën në dhomë tjetër, por të  nesërmen ose të pasnesërmen, me sa qejf me sa dëshirë, shkon i futesh t’i dalëngadalë në krevat, ose vjen dhe ajo, është emancipuar shoqëria shqiptare.

Alfred Lela: Profesor, kush është një shqiptare erotike?

Edmond Tufja: Duhet ta përkufizoj?

Alfred Lela: Jo, jo një emër, një shqiptare që ju duket erotike.

Edmond Tupja: Ta them me emër, po ajo mund të jetë  e martuar,mund të jetë…

Alfred Lela: E gjeni dikë të pamartuar në gjithë këtë botë tani se kemi këngëtare, vajza…

Edmond Tupja: Nuk e di unë nuk shoh as televizor, por ka plot. Ka edhe folëse që janë shumë të mira, pavarësisht moshës.

Alfred Lela: Nëse është tek Ora, mos e thoni emrin.

Edmond Tupja: Atë po mendoja, ka plot, por duke pasur parasysh edhe moshën  time, të një jete që po i afrohet  dalëngadalë  parafundit, jam bërë deri diku filozof, i marr gjërat shumë shtruar pastaj ka dhe faktorë familjarë që bëjnë që unë të mos shkoj ‘lule më lule’, gjëra që ndodhin edhe në mosha të mëdha. U  takova para ca ditësh me një lloj shëruesi me bimë, ishte mbi 80-vjeç, kishte qejf bletët.

Alfred Lela: Ndërrojmë pak regjistër profesor, po kalojmë nga erosi se u futëm edhe më thellë se duhet, çfarë jua shpif ?

Edmond Tupja: Kjo luftë e ashpër për pushtet ma shpif, më bën të mendoj që Shqipëria është, shteti shqiptar, jo Shqipëria, shteti shqiptar është i vetmi vend afrikan i Europës. Ka folur Basha për një nivel afrikan të diçkaje, ka kohë që e mendoj këtë, sidomos para nja 4 a 5 vjetësh ça nuk bënin presidentët. Mandati i parë kalonte mirë, i dyti përpëlitej pak, kur vinte fundi i mandatit të dytë, një pjesë e tyre në afrikën subsahariane, kërkonin  të rishikonin Kushtetutën për të, mundësisht për t’u lejuar atyre një mandat të tretë. Qoftë president, qoftë kryeministër, 3 mandate janë tepër.

Alfred Lela: Amerikanët e kanë të kufizuar me dy, dhe mirë shumë…

Edmond Tupja: E kanë shumë mirë, sepse në mandatin e tretë, kur bën përpjekje për të mbijetuar, atëhere aty bëhesh tragjik.

Alfred Lela: A i ndiqni këto lëvizjet e reja politike, Profesor, e kam fjalë  për djem dhe vajza që grupohen dhe  duan të japin alternativa, a shihni te ta ndonjë shpresë? Apo janë të rinj të politikës së vjetër?

Edmond Tupja: E para është që dy partitë kryesore që janë te ne, përpiqen t’i tërheqin të rinjtë, në emër të një përvojë që kanë, por nuk e di, unë kam besim që të dalin njerzit të bëhet diçka, por është shumë  e vështirë.

Alfred Lela: A spikasni një emër, apo jo?

Edmond Tupja: Ka djem shumë të mirë që përpiqen, s’më vijnë emrat tani, e meta ime kryesore në këtë moshë…

Afred Lela: Kam përshtypjen është e meta e atyre që nuk janë spikatur aq sa t’ju mbushin mendjen juve.

Edmond Tupja: Nuk e di, psh kam parë lëvizjen studentore, dhe më pëlqeu, mirëpo ishin të copëzuar.

Alfred Lela: Iku si vesa dhe ajo, zgjati aq sa zgjati, ishte bukur aq sa zgjati dhe iku.

Edmond Tupja: Dëgjova kryeministrin tonë të nderuar të thoshte një ditë kur mori vesh, tha janë ca mbetësa, ca ngelësa, pastaj tha “jo, edhe unë po të isha student do bashkohesha me ju”.

Alfred Lela: Profesor, çfarë mendoni për artistët në politikë? Ka pas kohët e fundit, ju i keni ndjekur disa afrime si majtas, si djathtas, ka njerëz të artit, ose të botës së argëtimit po themi se ka dhe që janë në televizion. Po artistët a bëjnë mirë që hyjnë në politkë? Ju mungon diçka që shkojnë në politikë, apo çfarë ndodh?

Edmond Tupja: Më kanë bërë të mendoj që kompensojnë diçka.

Alfred Lela: Kompensojnë diçka që ju mungon?

Edmond Tupja: Po, ju mungon, por artisti mund të marrë pjesë, të mbështesë një parti ose një tjetër, por të bëhet figurë partie, unë një artist deputet se imagjinoj dot. Në Francë ka, është rasti i Emanuel Mandaolu që ishte shkrimtar dhe një intelektual i mirëfilltë, ka shkruar libra të mrekullueshëm, ai u bë ministër i De Golit.

Alfred Lela: Cila është një fjalë profesor, e futur në shqip, por që jua shpif.

Edmond Tupja: Ma shpif, është i një regjistri gati vulgar, por lidhur me këtë folje, t’ja shpifësh dikujt…

Alfred Lela: Jo, jo ishte pyetja a ka një fjalë që e përdorim rëndom dhe jua vret veshin, një që është më absurdja?

Edmiond TUpja: Duhet të ngushëllojmë gjuhën shqipe për vdekjen e kujtesës (memorja), por ka të tjera, ka plot, psh u surprizova, u befasova, mendoj siç e kemi nisur, gjuha shqipe do globalizohet  e para. BE është për multilinguizëm, nuk është për një gjuhë. Futja e anglishtes, në mos në shkolla, prindërit bye bye që të vegjël, rrugët kur dëgjoj njerëz që nuk dinë anglisht, shit, shkarkon më mirë kur e thua me tri gërma, s’po e them se …

Alfred lela: Kuptoj, dhe kjo është pyetja e fundit. Cila është fjala shqip që ju mrekullon më shumë?

Edmond Tupja: Do më lësh tri fjalë.

Alfred Lela: Tri fjalë.

Edmond Tupja: Tungjatjeta , faleminderit dhe mirupafshim!

Alfred Lela: Mirupafshim,falemindrit dhe tungjatjeta professor, Edmond Tupja.  

Ditari politik

Të fundit