Shqipëria në “tavolinën evropiane të shahut”, mes influencës së Erdoganit dhe avokatisë së Romës

Instituti i Analizës së Marrëdhënieve Gjeopolitike në Itali ka analizuar përpjekjet e Shqipërisë për t’u anëtarësuar në Bashkimin Evropian dhe raportet e saj me Italinë dhe Turqinë.

IARI shkruan se Shqipëria ndodhet në një pozicion kyç në “tabelën evropiane të shahu”. Pavarësisht se shpesh shihet si margjinale, pozicioni i saj është i një rëndësie vendimtare për tendencat gjeopolitike të Mesdheut dhe shihet midis dy fushave kryesore të interesave gjeopolitike: BE-së dhe Turqisë.

Analiza nxjerr në pah një nga probleme kryesore të vendit: korrupsionin. IARI shkruan se përtej manovrave të qeverisë për të tërhequr sa më shumë investime të huaja dhe për ta bërë më të lehtë rrugën drejt BE-së, korrupsioni në Shqipëri është padyshim një pengesë për anëtarësimin e vendit në BE.

Sipas Anketës së Barometrit Ballkanik të Këshillit të Bashkëpunimit Rajonal 2023, shqiptarët janë më të shqetësuar për korrupsionin se çdo vend tjetër ballkanik. Pavarësisht kësaj, janë ndërmarrë veprime të konsiderueshme për të adresuar këtë çështje me legjislacionin kundër korrupsionit, por ka ende boshllëqe.

Institucione të rëndësishme si Komisioni i Venecias kanë treguar një interes të veçantë për rastin e luftimit të korrupsionit në Shqipëri, në funksion të hapjes së një rruge më të lehtë drejt anëtarësimit në BE, mbështetjes së zhvillimit të agjencive kundër korrupsionit dhe forcimit të pavarësisë së gjyqësorit.

Shqipëria dhe BE

Shqipëria është kandidate për anëtarësim në BE që nga viti 2014 dhe rruga e saj ka qenë e ngadaltë dhe e karakterizuar nga kritika nga disa vende të BE-së. Pas pushtimit rus të Ukrainës, dhe njohjes nga elitat e BE-së për rëndësinë e rritjes së pranisë së tyre gjeopolitike në Ballkan, është menduar shumë për përshpejtimin e procesit të anëtarësimit në BE për vendet në Ballkanit dhe Ukrainës.

Urgjenca për të përfshirë këto vende deri në vitin 2030 është jetike për interesat gjeopolitike dhe besueshmërinë e BE-së, pasi këto vende kanë qenë kandidate për një kohë të gjatë dhe rrezikojnë të përfundojnë në sfera të tjera të ndikimit. Udhëheqja shqiptare, ndërkohë që po vendoset për rrugën drejt BE-së, ka shprehur skepticizmin e saj ndaj procesit të gjatë të anëtarësimit në BE dhe ka nënvizuar se sa financime të konsiderueshme infrastrukturore ka ardhur në fakt nga Kina, SHBA-të dhe vendet e Gjirit, dhe jo nga BE.

Siç tha Presidenti Rama: “Kemi edhe 20 vite eurooptimizëm dhe shpresoj që deri atëherë ta keni përmbushur premtimin”.

BE-ja ka këshilluar gjithashtu Shqipërinë që të punojë në disa fusha për përmirësim në mënyrë që të përmbushë kriteret e pranueshmërisë: media e lirë, të drejtat themelore, respektimi i pakicave dhe LGTBQ. Disa anëtarë të BE-së kanë shprehur mbështetjen e tyre për anëtarësimin e plotë të Shqipërisë, si Italia dhe Polonia, ndërsa të tjerë, si Greqia, kanë kërcënuar vazhdimisht se do ta bllokojnë atë. Arsyet e natyrës ekonomike, politike dhe sociale mbeten në qendër të kompleksitetit të anëtarësimit të Shqipërisë në BE.

Shqipëria dhe Turqia

Turqia, nga ana tjetër, kohët e fundit ka marrë një rol më të rëndësishëm për zhvillimin e Shqipërisë në aspekte të ndryshme. Ankaraja ka treguar vërtet një interes aktiv për Ballkanin siç dëshmohet nga investimet e konsiderueshme në rajon.

Në Shqipëri mund të shihet ndërtimi i shtëpive pas tërmetit të 2019, financimi i shkollave dhe prania e institutit turk Yunnus Emre, si shenja të qarta të interesit të Ankarasë për Shqipërinë. Përtej këtyre tendencave ekonomike dhe kulturore, është e rëndësishme të vërehet rritja e rolit të ushtrisë turke në trajnimin e forcave shqiptare brenda NATO-s, një rol që dikur ishte i Italisë, dhe blerja e pajisjeve ushtarake turke (si dronët Bayraktar TB2) si një sinjal i qartë se Shqipëria po zhvendoset drejt Turqisë, të paktën ushtarakisht. Një tjetër mjet tërheqës efektiv i përdorur nga Turqia në Shqipëri është diplomacia e bazuar në fe, si në ndërtimin e xhamisë më të madhe në Ballkan në Shqipëri. Këto veprime kanë një rëndësi të fortë simbolike.

Italia si urë lidhëse për Shqipërinë drejt BE-së

Italia është një partner natyror i Shqipërisë pasi marrëdhëniet e dy vendeve jo vetëm janë të lashta, por janë karakterizuar edhe nga ndërveprime veçanërisht të ngushta kulturore dhe ekonomike në dekadat e fundit. Italia është partneri i parë ekonomik i Shqipërisë dhe një numër i konsiderueshëm sipërmarrjesh italiane zgjedhin Shqipërinë si destinacion investimi. Përtej faktorëve ekonomikë, të dy vendet kanë një rëndësi strategjike për njëri-tjetrin.

Italia ka qenë vërtet një avokate e anëtarësimit të Shqipërisë në BE gjatë viteve, duke shprehur shpesh zhgënjimin për hezitimin e anëtarëve të tjerë të BE-së për të pranuar Shqipërinë dhe vendet e tjera të Ballkanit. Simbolike janë deklaratat e ish-kryeministrit Conte në vitin 2019, ku thuhet se BE-së i mungon një takim me historinë pasi Shqipëria (dhe Maqedonia e Veriut) kanë qenë gjithmonë në sfera të tjera të ndikimit (blloku osman dhe komunist) dhe kanë synuar duke u bërë pjesë e familjes evropiane për një kohë të gjatë.

Arsyet e qëndrimit të Italisë nuk janë thjesht ekonomike, por të lidhura edhe me sigurinë kombëtare. Në gjasat që Shqipëria të bjerë më shumë në sferën e influencës turke, marina dhe forcat turke do të ndodheshin disa milje për brigjet italiane, një skenar shqetësues për Romën. Përtej kësaj, një Shqipëri e qëndrueshme dhe e integruar në BE do të nënkuptonte edhe kontroll të mëtejshëm mbi rrjetet dhe aktivitetet kriminale nga Ballkani në Itali.

Nga ana kulturore, Italia ka luajtur një rol të rëndësishëm për integrimin perëndimor të Shqipërisë gjatë viteve. Kanalet televizive italiane kanë qenë një dritare drejt Perëndimit për Shqipërinë, ku ajo është rikthyer së fundmi, në vitet e paskomunizmit.

Konkluzioni

E ardhmja e Shqipërisë brenda BE-së apo sferës së influencës turke do të varet në masë të madhe nga proaktiviteti i këtyre dy aktorëve gjeopolitikë për të mirëpritur shpresat e shqiptarëve dhe në vendosjen e një bashkëpunimi ekonomik dhe politik që funksionon mirë. Rruga e Shqipërisë drejt anëtarësimit në BE do të bëhet më e brishtë me kalimin e kohës pasi opinioni publik shqiptar mund të joshet nga narrativat alternative gjeopolitike.

Italia është ura ideale për Shqipërinë drejt BE-së, pasi ka një interes të veçantë për të ruajtur Shqipërinë në sferën e BE-së, për të përmirësuar kushtet sociale dhe ekonomike të vendit dhe për ta përdorur atë si një urë për eksport drejt tregjeve ballkanike. Nga ana tjetër, interesi i Turqisë për Shqipërinë duhet kuptuar për shkak të rëndësisë strategjike të Shqipërisë. Prania e forcave ushtarake turke në Shqipëri do të nënkuptonte një kërcënim të qartë për Greqinë dhe në gjasat e rritjes së tensioneve një rrethim të mundshëm për Athinën.