Si po kthehen pikat e këmbimit valutor në porta të pastrimit të parave të drogës

Pas kioskave të ndriçuara me shkëlqim që reklamojnë euro, dollarë dhe paund, prokurorët thonë se një sistem financiar i fshehur po lëviz miliona në para të paligjshme për disa nga grupet më të fuqishme të trafikut të drogës në Shqipëri.

Hetimet e fundit nga Struktura Speciale Kundër Korrupsionit, ose SPAK, zbulojnë se disa zyra të licencuara të këmbimit valutor në zemër të Tiranës kanë shërbyer si banka informale për krimin e organizuar duke maskuar transferimin e të ardhurave nga droga përmes sistemit të lashtë hawala dhe kriptovalutave.

Një biznes i tillë, "B. Lika, Cimi & Keni", akuzohet për kanalizimin e milionave në emër të vëllezërve Çopja, një grup i akuzuar për trafik kokaine dhe vrasje me kontratë midis viteve 2018 dhe 2022. Sipas prokurorëve, pirgje parash u depozituan në zyrën e vogël të këmbimit dhe më vonë u shpërndanë në shuma më të vogla ose u transferuan përtej kufijve, duke përfshirë Emiratet e Bashkuara Arabe, Amerikën Qendrore dhe Amerikën e Jugut, për të financuar dërgesat e kokainës.

"Ky sistem lejon transferime të shpejta duke shmangur mbikëqyrjen formale", tha prokurori Klodian Braho, i cili udhëhoqi hetimin dyvjeçar. “Fondet lëviznin përmes agjentëve të hawala-s dhe transaksioneve të kriptomonedhave, shpesh me komisione që varionin nga 6% në 15%.”

Mbikëqyrje e dobëtë, shtrirje globale

Gjetjet nënvizojnë se si ndërmarrjet kriminale shqiptare, të akuzuara prej kohësh për dominimin e zinxhirit të furnizimit me kokainë në Evropë, po futen më thellë në ekonominë ligjore. Hetuesit thonë se zgjerimi i pikave të këmbimit valutor, nga 356 në vitin 2014 në 640 një dekadë më vonë, ka siguruar mbulim të ri për operacionet e pastrimit të parave.

Ndërsa shZyruara ligjërisht të identifikojnë klientët dhe të raportojnë transaksionet mbi pragje të caktuara, zbatimi ka qenë i fragmentuar. Nga viti 2021 deri në vitin 2024, Banka e Shqipërisë revokoi 132 licenca dhe sanksionoi dhjetëra operatorë, duke përmendur mosraportimin e aktivitetit të dyshimtë dhe mbajtjen e dobët të të dhënave.

“Inspektimet shpesh janë sipërfaqësore, duke mos hyrë në origjinën e fondeve ose modelet e transaksioneve”, tha Eduart Gjokutaj, kreu i organizatës kërkimore Altax.

“Rrjetet kriminale shfrytëzojnë këto boshllëqe, duke regjistruar biznese në emrat e të afërmve dhe duke ndarë llogaritë për të shmangur shqyrtimin.”

Nga Hawala te Kriptovaluta

Prokurorët thonë se hawala, një sistem i zakonshëm në Azinë Jugore dhe Lindjen e Mesme, është bërë një mjet i preferuar për trafikantët shqiptarë. Paratë e depozituara në Londër mund të tërhiqen në Tiranë brenda disa orësh me një kod të thjeshtë, duke lënë pak gjurmë.

Paralelisht, grupet kanë përqafuar monedhat dixhitale. Gjatë çështjes Çopja, SPAK sekuestroi më shumë se 11 milionë dollarë në asete kripto, të përdorura dyshohet se për të zgjidhur borxhet e drogës në të gjithë Evropën. Një hetim tjetër i lidhur me të dyshuarin Ervis Ferizaj zbuloi dy pika këmbimi në Tiranë që autoritetet thonë se kishin transferta të maskuara midis Zvicrës dhe Shqipërisë, duke përdorur përsëri hawala dhe kripto.

Biznese me rrezik të lartë

Ekspertët paralajmërojnë se përzierja e tregjeve tradicionale të parave të gatshme, rrjeteve të kriptovalutave dhe rregullimit të dobët përbën një rrezik sistemik. Agjencia e Inteligjencës Financiare i ka shënuar bizneset e këmbimit si me rrezik të lartë, por i ka referuar vetëm një rast prokurorëve në vitin 2024.

"Pas pandemisë, pjesa më e madhe e ekonomisë u zhvendos në informalitet," tha Gjokutaj. "Me rritjen e kërkesës për para të gatshme dhe asete dixhitale, këto kanale të paligjshme kanë lulëzuar."

Banka e Shqipërisë thotë se po harton rregulla të reja që do të kërkonin kontrolle më të rrepta mbi integritetin e aksionarëve dhe burimin e kapitalit fillestar, si dhe kufizime mbi vëllimin e parave të gatshme të trajtuara nga pikat e këmbimit valutor.

Por, me sindikatat e krimit të organizuar që shfrytëzojnë shtrirjen globale dhe boshllëqet lokale, analistët kanë frikë se reformat mund të vijnë shumë vonë. "Bursat janë bërë arterie të ekonomisë së botës së krimit", tha një hetues. "Mbyllja e tyre nuk do të jetë e lehtë kur ato tashmë janë bashkuar me flukse financiare legjitime". Tirana Times