Vjosa, ‘zemra blu e Europës’ që po vritet me leje, por në heshtje

Nga Kristina Tepexhiku

Dy vite pasi qeveria shqiptare e shpalli Vjosën Park Kombëtar, lumi i fundit i egër i Europës është në prag katastrofe. Nafta derdhet lirshëm në ujë, biodiversiteti po zhduket, e shteti… hesht. A është ky realisht një park i mbrojtur, apo thjesht një kartolinë për promovim turistik?

Pamjet e fundit të publikuara nga organizata “Blue Heart Rivers” tregojnë një ndotje të rëndë me naftë në pragun e Vjosës. Ekologjisti gjerman dhe drejtor i Riverwatch, Ulrich Eichelmann, i kontaktuar nga Politiko.al, e ka cilësuar gjendjen skandaloze.

“E konsideroj skandaloze që qeveria e Shqipërisë lejon që kjo të ndodhë. Ata e dinë këtë prej vitesh. Ndotja në lumë është toksike. Gjetëm një gjarpër të ngordhur në lumë dhe njerëzit na thanë se kishte zogj të ngordhur në kanal. Megjithatë, ndikimi i kësaj ndotjeje shtrihet përgjatë gjithë lumit Vjosa dhe ndikon në lumin dhe përroin e parkut kombëtar deri në detin Adriatik”, është shprehur Eichelmann.

Speciet e rralla në rrezik nga nafta

Më shumë se 200 lloje shpendësh e kanë Vjosën si habitat, nga të cilat 33 renditen të kërcënuara sipas Listës së Kuqe të Shqipërisë. 8 prej tyre janë në rrezik kritik. Gjitarë të rrallë dhe speciet unike të florës dhe faunës janë gjithashtu të kërcënuara. Prej vitesh, ekspertët kanë paralajmëruar se ndërhyrjet njerëzore po e dëmtojnë këtë ekosistem të jashtëzakonshëm.

Kambana e alarmit për Vjosën ra kur qeveria hodhi në tavolinë dy projekte hidrocentralesh: Poçemi dhe Kalivaçi. Ato u ndaluan vetëm pas rezistencës së shoqërisë civile dhe hetimeve ndërkombëtare.

Skeptik për qëndrimet e qeverisë, Ulrich Eichelmann i tha Politiko.al se do t’i drejtohet Ministrisë së Turizmit dhe Mjedisit për situatën në Parkun e Vjosës. Kjo duhet të jetë një thirrje e fundit që të zgjojë qeverinë dhe të vendosë në lëvizje mekanizmat për mbrojtjen e Vjosës.

“Kjo është e jashtëzakonshme në Europë, që një qeveri injoron një derdhje nafte - dhe për ta bërë më keq - në një park kombëtar të promovuar. Injoranca e tyre do të thotë se ata pranojnë vrasjen e një numri të madh kafshësh, ndotjen e Vjosës dhe vënien në rrezik të shëndetit të njerëzve. Më shumë se 2 vjet pas inaugurimit të Parkut Kombëtar, kjo duhet të jetë qartë një thirrje e fundit zgjimi për qeverinë që jo vetëm ta mbrojë Vjosën në letër, por edhe në realitet”, tha Eichelmann për Politiko.al.

Shkelja e ligjit kalohet në heshtje

Politiko.al kontaktoi përmes një e-mail-i me Ministrinë e Turizmit dhe Mjedisit, për situatën alarmante në Vjosë, por nuk mori përgjigje. Vetë autoritetet janë në dijeni për situatën prej vitesh, por nuk kanë marrë asnjë masë.

Rasti i derdhjes së naftës në lumin Vjosë përbën shkelje të drejtpërdrejtë të Ligjit Nr. 81/2017 i ndryshuar me ligjin nr. 21/2024, për zonat e mbrojtura, veçanërisht nenit 16, pika 2, germa c dhe ç, të cilat:

Ndalohet qartë që:

(c) janë të ndaluara ndërtimi i zonave urbane, i autostradave, hekurudhave, linjave të prodhimit të energjisë, si hidrocentrale, linjave të tensionit të lartë dhe sistemeve të naftës e të gazit me shtrirje të gjatë;

(ç) nuk lejohet ndryshimi i gjendjes natyrore të rezervave ujore, burimeve, liqeneve dhe sistemeve të zonave të lagura.

Vjosa është një kauzë europiane dhe globale. Hipokrizia institucionale mund të ndikojë në marrëdhëniet me BE, donatorët, organizatat e mbrojtjes së natyrës.

Vjosa nuk ka nevojë për fjalë, por për mbrojtje reale. Duhet t’i jepet fund fasadës. Ose në të kundërt nuk do të kemi një Park Kombëtar, por thjesht një status për të fituar lavdi ndërkombëtare.