Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

KRYESORE

“Në emër të popullit”, gjyqi, akuzat dhe vendimi për dënimin e regjisorit Mihal Luarasi

Politiko 1 Nëntor 2017, 09:26

“Në emër të popullit”, gjyqi, akuzat dhe vendimi

Më 28 dhjetor 1973, Gjykata e Rrethit Tiranë, mori në shqyrtim në një seancë gjyqësore me dyer të hapura çështjen penale nr. 513, që u përket shtetasve Emin (Minush) Jero dhe Mihallaq Luarasi. Të dy këta persona u gjykuan së bashku, për shkak të “Njollave të murrme”. Në vitin 1969 kjo dramë e Minush Jeros u vu në skenë në teatrin “A.Z. Çajupi” të Korçës me shumë sukses, dhe në Festivalin e IV të Teatrove Shqiptare, mori 'Flamurin e Festivalit'. Edi Luarasi dhe Vangjush Furxhi u shpallën aktorët më të mirë. Nuk ishte vetëm drama që më pas u kritikua dhe u dënua rëndë nga diktatori Hoxha, por këta të dy lidhnin edhe disa gjëra të tjera të cilat i “provoi” gjykata, në një process gjyqësor që zgjati mbi 6 muaj.

“Zullumet” e Mihal Luarasit e kishin “mbushur kupën”. “Njollat e murrme”, “Traviata”, “Orfeu zbret në ferr”, Festivali XI i Këngës në RTSH… ishin të mjatueshme për ta dënuar regjisorin, por dosja duhej mbushur me të tjera “fakte” për agjitacion e propagandë, i vetmi nen i K.P që të fuste në burg. Gjithçka u sajua me dëshmitarë e me supozime se dramaturgu Jero dhe regjisori Luarasi ishin armiq, bënin propagandë dhe se “punonin” kundër pushtetit popullor. Megjithatë, kur i lexon sot pas 45 vjetësh këto akuza që e lanë pas hekurave dhe i prishën jetën e karrierën regjisorit, bindesh në pafajësinë dhe në largpamësinë e tyre.

Nga dosja e vendimi i këtij procesi po shkëpusim vetëm pjesën në ngarkim të regjisorit Mihal (Mihallaq) Luarasi:

“Mihallaq Luarasi, i biri i Aleksit dhe i Marjanthit, i ditëlindjes 12.09.1929, lindur në Korçë, banues në Tiranë, Lagjia nr. 8, rruga “Brigada VIII”, me origjinë shoqërore punëtor, me gjendje shoqërore nëpunës, me profesion regjisor teatri, me punë në Teatrin e Korçës dhe në Teatrin Popullor, Tiranë, me arsim të lartë, i martuar, ka dy fëmijë, ish-anëtar Partie, i padënuar më parë, shërbimin ushtarak nuk e ka kryer, i arrestuar më datën 11 korrik 1973.

Të akuzuar se vetëm dhe në bashkëpunim me njëri – tjetrin, të dy të pandehurit kanë kryer krimin e agjitacionit dhe propagandës kundër pushtetit popullor. Gjatë gjykimit u provua se i pandehuri Emin Jero me të pandehurin Mihallaq Luarasi, që në verën e vitit 1969 filluan të kishin aktivitetin e tyre armiqësor, duke propaganduar kundër pushtetit popullor. Të dy këta persona përveç propagandës armiqësore që kanë kryer me persona të ndryshëm, kanë përhapur pikëpamjet e tyre armiqësore edhe nëpërmjet veprave artistike e letrare të tyre. Të dy të pandehurit pranuan para gjykatës se kanë biseduar për zhvillimin e artit në Shqipëri dhe se duhet të udhëhiqeshin nga arti borgjez perëndimor dhe se duhet të kopjonin rrymat moderne të kohës. Këto pikëpamje antisocialiste e anikombëtare i kanë propaganduar me persona të ndryshëm dhe i kanë zbatuar në krijimtarinë e tyre letrare artistike, si në “Njollat e murrme”, në Festivalin e XI të Këngës, në operën “Traviata” si dhe në dramën “Orfeu zbret në Ferr”. Këta kanë thënë se artistët në Republikën e Shqipërisë nuk ishin të lire të shprehnin në veprat e tyre realitetin objektiv dhe se gjoja ata shkruanin ato që u diktoheshin.

Të dy të pandehurit kanë dashur t’i kundërviheshin kritikës që u bëri shtypi i Partisë, kanë zhvilluar biseda armiqësore. Ata kanë thënë se vepra e tyre, “Njollat e murrme” u kritikua se gjoja sillte shqetësime për udhëheqësit e Partisë së Punës së Shqipërisë, sepse në vepër nuk gjente zgjidhje problem i inteligjencës… Të dy të pandehurit, duke dashur të propagandojnë kundër unitetit të Partisë dhe punës kolegjiale, kanë folur me persona të tjerë se në sistemin socialist nuk ka udhëheqje kolegjiale, vendos udhëheqësi kryesor dhe se me ndryshimin e tij, ndryshon edhe kursi politik dhe se një gjë e tillë do të ndodhë edhe në Shqipëri.

Gjatë gjykimit u vërtetua se i pandehuri Mihallaq Luarasi, në kundërshtim me orientimet dhe vijën e PPSH, lidhur me zhvillimin e artit e letërsisë në Shqipëri, ka propaganduar pikëpamjet e tij armiqësore. Ai u ka thënë dëshmitarëve… se në Shqipëri nuk ka art, nuk ka tradita, duke nënvleftësuar në mënyrë përbuzëse regjisorët dhe dramaturgët e vjetër shqiptarë dhe për zhvillimin e artit skenik dhe të arteve të tjera ka thënë se duhet shikuar dhe marrë nga Perëndimi dhe sidomos nga arti amerikan. Ai ka propaganduar që edhe në teatrin tonë duhet të futet drama absurde. I pandehuri Mihalllaq ka pranuar se i ka thënë piktorit Andrea Themelit të mësonte nga piktorët borgjezë të Perëndimit, të mos qëndronte arkaik dhe në pikturën e tij të udhëhiqej nga piktura moderniste dekadente e Pikasos. Ai ka qenë kundër udhëheqjes së Partisë në art dhe ka propaganduar se drejtorët e teatrit nuk duhet të ishin njerëz partiakë, por vetëm kuadro të specializuara. I pandehuri pranoi se ishte kundër metodës së realizmit socialist, e cila, sipas tij, ishte një metodë e vjetëruar dhe që duhej zëvendësuar me një metodë të re që t’u përgjigjej kërkesave të kohës.

Gjatë gjykimit u vërtetua se gjatë një vizite që ka bërë pandehuri Mihallaq Luarasi me Emin Jeron dhe Todi Lubonjën në fermën e Shtyllës, ka shprehur pakënaqësinë e tij ndaj jetesës së punëtorëve, duke thënë se “ata jetonin si personazhet e fundërrinave të Gorkit”.

I pandehuri Mihallaq pranoi para gjykatës se së bashku me armikun e Partisë, Todi Lubonjën, kanë zhvilluar biseda armiqësore kundër udhëheqjes së Partisë dhe kundra vijës politike dhe ideologjike të saj, si në art ashtu edhe në fusha të tjera.

Gjykata në caktimin e dënimit të tyre, ka parasysh rrezikshmërinë e lartë shoqërore të veprës si dhe të të dy të pandehurve, të cilët për një kohë të gjatë kanë propaganduar kundra pushtetit popullor…”

Gjykata e rrethit Tiranë, vendosi të deklarojë fajtorë të pandehurit për krimin e agjitacionit dhe propagandës kundër pushtetit popullor, dhe i dënoi Minush Jeron dhe Mihal Luarasin me tetë vjet heqje lirie.