Zakoni i keq i regjimeve hibride; kur çdo gjë tjetër dështon, fajëso BE-në

nga Gjergji Vrumo/ European Western Balkans

Samiti i BE ka të ngjarë të kapërcejë temën e zgjerimit në Konkluzionet e Presidencës Gjermane më vonë këtë javë. Ndërsa Maqedonia e Veriut humbi një vit tjetër për hapjen e negociatave të anëtarësimit për shkak të vetos së Bullgarisë, Shqipëria arriti të bllokojë pranimin e saj duke mos përmbushur kushtet e vendosura para konferencës së parë ndërqeveritare. Siç pritej, zyrtarët Socialistë në pushtet u përpoqën të fajësojnë dështimin e tyre te vetoja Bullgare kundër Maqedonisë së Veriut, ndërsa Kryeministri Edi Rama sugjeroi më herët që zgjedhjet Hollandeze të planifikuara për vitin e ardhshëm duhet të fajësohen.

Sigurisht, asgjë nga këto nuk është e vërtetë. Nëse zgjedhjet Hollandeze do të ishin një faktor, siç pretendojnë socialistët shqiptarë në pushtet, Hollanda do të kishte kundërshtuar edhe ofertën e Maqedonisë së Veriut për në BE. Kjo, sigurisht, nuk ndodhi, pasi parlamenti Hollandez e këshilloi Ministrin Blok të mos e bënte atë. Në të vërtetë, lodhja e zgjerimit dhe skepticizmi ndaj BE-së dhe anëtarëve të rinj të mundshëm është një realitet në shumë shtete anëtare të BE-së. Sidoqoftë, në rastin e Shqipërisë, Shtetet Anëtare nuk u desh as të shqetësoheshin të kundërshtonin për shkak të lodhjes ose skepticizmit të tyre këtë vit: Shqipëria po bën punë shumë më të mirë se secili prej tyre duke ua lehtësuar punën.

Konkluzionet e Këshillit të Marsit 2020 sugjeruan që përpara mbajtjes së konferencës së parë ndërqeveritare, Shqipëria duhet të (1) miratojë reformën zgjedhore, (2) përparimin me reformën gjyqësore duke përfshirë funksionimin e Gjykatave Kushtetuese dhe të Lartë dhe të finalizojë krijimin e organeve antikorrupsion, ( 3) forcimi i luftës kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, (4) trajtimi i fenomenit të kërkesave të azilit dhe (5) ndryshimi i ligjit për media sipas këshillave të Komisionit të Venecias.

Raporti i Komisionit Europian 2020 paraqiti një pamje rozë që sugjeronte se Shqipëria ishte afër përmbushjes së kushteve për konferencën e parë ndërqeveritare. Padyshim, disa shtete anëtare të BE-së nuk ishin aq entuziastë dhe argumentuan se ekzistojnë "dy çështje të pazgjidhura - Gjykata Kushtetuese dhe zbatimi i ligjit të ri zgjedhor". Megjithatë, ekziston një çështje e tretë e pazgjidhur: ligji i medias, të cilin Socialistët në pushtet deri më tani nuk e kanë ndryshuar në përputhje me rekomandimet e Komisionit të Venecias.

Raporti i KE 2020 pranon që të dy kushtet për Gjykatën Kushtetuese dhe ato për ligjin e medias nuk janë përmbushur. Ndryshe nga vlerësimi i disa Shteteve Anëtare të BE megjithatë, KE pretendon se kushti i reformës zgjedhore është përmbushur. Si pasojë, BE nuk mund të vendosë në kundërshtim me konkluzionet e Këshillit Europian për hapjen e bisedimeve të pranimit që kërkon plotësimin e të pesë kushteve.

Ky rezultat pritej muaj më parë, kur u bë e qartë se qeveria shqiptare do të shtynte përpara planet e saj për të ndryshuar Kushtetutën dhe Kodin Zgjedhor pa konsensusin e opozitës. Një sinjal tjetër ishte loja e fjalëve të qeverisë rreth rekomandimeve të Komisionit të Venecias rreth paketës famëkeqe të shpifjes së mediave.

Jo vetëm që rezultati ishte i qartë, por me sa duket ai gjithashtu kërkohej qartë nga Qeveria. Jo se qeveria Socialiste e Shqipërisë domosdoshmërisht do t’i vinte keq po të hapeshin negociatat e BE-së. Besoj se ata do ta mirëprisnin një trofe. Sidoqoftë, ata e duan këtë trofe vetëm me kusht që të mos kërcënojë regjimin e tyre hibrid dhe vazhdimin e tij. Për një rezultat të favorshëm në zgjedhjet parlamentare 2021, qeveria nuk ka nevojë për (1) media të lira ose (2) rregulla konsensuale të "lojës" elektorale. Duke marrë parasysh faktin që të dyja janë një kusht për hapjen e bisedimeve të pranimit, Qeveria vendosi të dështojë në të dyja.

Nuk është vetëm progresi i procesit të anëtarësimit të vendit në BE që paguan në këtë rast , por edhe vetë ideja e Europës. Për të justifikuar dështimet e veta dhe raison d'etre (pushtetin), qeveria nxit euroskepticizmin midis shqiptarëve duke fajësuar politikën e brendshme të Shteteve Anëtare të BE-së dhe shtypin e tyre si gjoja antishqiptar, duke ndjekur kështu shembullin e mjaft liderëve të tjerë populistë, të tillë si ish kryeministri maqedonas Gruevski, hungarezi Orban, presidenti i Turqisë Erdogan dhe autokratë të tjerë.

Nga ana tjetër, opozita e përbërë nga Partia Demokratike (PD) dhe Lëvizja Socialiste për Integrim (LSI), nuk duket e shqetësuar nga dështimet e Qeverisë. Përkundrazi, me vetëm disa muaj përpara zgjedhjeve të ardhshme të përgjithshme të planifikuara në prill 2021, PD dhe LSI nuk do të ishin domosdoshmërisht të kënaqura me një vendim për fillimin e negociatave të pranimit. Edhe më pak me një qeveri dhe shumicën qeverisëse që ata pretendojnë se është në pushtet falë bashkëpunimit me krimin e organizuar.

Opozita shqiptare nuk ka luajtur gjithmonë një rol konstruktiv kur bëhet fjalë për kërkesën e vendit për në BE. Dorëheqja e tyre në bllok nga Parlamenti dhe bojkoti pasues i zgjedhjeve lokale të 2019 kanë dëmtuar atë që kishte mbetur nga demokracia në Shqipëri, duke lejuar që interesat e paligjshme të përfitonin nga një shtet i dobët, udhëheqës të fuqishëm dhe procese të korruptuara legjislative. Kjo i lë qytetarët shqiptarë pa shumë zgjedhje përpara një qeverie gjithnjë e më jodemokratike, një opozitë që ende nuk frymëzon ndryshime dhe me rregulla loje që nuk favorizojnë opsione të reja politike ose premtimin e prishjes së procesit të përpiktë të dobësimit të demokracisë shqiptare.

Çfarë vjen pas kësaj?

Rruga e Shqipërisë për në BE varet nga angazhimi ynë për demokracinë. Ne, njerëzit e Shqipërisë nuk kemi asnjë mundësi tjetër përveç të mbështetemi në fuqinë e guximit tonë, në vend që të shpresojmë që demokracia të “ngarkohet” në Shqipëri nga ndërkombëtarët, ose edhe më keq, duke shpresuar se qeveria e ardhshme do të jetë pak më shumë e orientuar kah qytetarët. Demokracia nuk është diçka që ndodh një herë në katër vjet gjatë zgjedhjeve: ne duhet të ndërtojmë shembuj frymëzues të mbrojtjes së demokracisë çdo ditë. Beteja dy-vjeçare për Teatrin Kombëtar ishte një shembull i tillë; protestat e studentëve ishin një tjetër. Të dyja patën sukses në artikulimin e një mesazhi shumë më të madh sesa kauza e tyre fillestare - demokracia funksionon vetëm nëse angazhohemi.

Më shumë shembuj janë të nevojshëm derisa të arrijmë t'i mbajmë përgjegjës aktorët politikë dhe të konsolidojmë një kulturë të demokracisë dhe sundimit të ligjit në nivel shoqëror. Pa këto parakushte, çdo proces zhvillimi, përfshirë reformat e pranimit në BE, do të na kujtojnë Mitin e Sizifit; ne do ta shtynim shkëmbin lart malit, por thjesht do të ishte çështje kohe kur shkëmbi të rrokullisej përsëri.