Ku është Izraeli pas 75 vitesh shtet të pavarur

Boshko Jakshiç 

Qëkur është krijuar, në vitin 1948, Izraeli është përballur me sfida të ndryshme të jashtme, por asnjëherë kaq serioze sa këto kërcënime për demokracinë që i vinë nga brenda. Populli të cilit uniteti i mundësoi mbijetesën përgjatë historisë nuk arriti t’i largojë nga vetja pasionet e politikës në mënyrë që të shtynte mënjanë ndarjet e thella në festimet e 75-vjetorit të formimit të shtetit për të cilin ka pas ëndërruar plot dy mijëvjeçarë.

Çfarë po ndodh me unitetin, i cili Hebrenjve u mundësoi të mbijetojnë përndjekjet e getove, progromeve dhe Holokaustin në mënyrë që shtatë milionë brenda Izraelit dhe tetë milionë të shpërndarë në mbarë botën të kishin një ndikim kaq me rëndësi në politikën globale, shkencë, teknologji dhe kulturë?

Fuqi rajonale

Shteti i Izraelit, i cili sendërtoi idenë e sionistëve mbi atdheun e tyre, gjë të cilën babai dhe kryeministri i parë Dejvid Ben Gurioni e bëri mbi bazën e një uniteti të paparë asnjëherë, sot është rrezikshmërisht i polarizuar. Iku koha e romantizimit në të cilën hebrenjtë, rreth zjarreve nëpër kampe në kibucet e shkretëtirës këndonin Hatikvën, këngë e cila bën fjalë për dy mijë vite shpresë për kthim në tokën e Izraelit, e cila më vonë do të bëhej himn kombëtar.

I krijuar vetëm tre vite pasi një e treta e Hebrenjve ishte zhdukur në Holokaust, i përballur me mjete të kufizuara për të pritur me qindra mijë Hebrenj që vinin nga të gjithë anët e botës dhe menjëherë i përballur me të parën nga katër luftërat me Arabët, Izraeli e shpalli pavarësinë e tij me 14 maj 1948, por për shkak të kalendarit hebrè këtë vit ajo u shënua me 26 prill.

Izraeli ndërkohë u rrit në rangun e fuqisë rajonale, simbol i një ekonomie të zhvilluar start-up, bumi teknologjik, ushtrie të fortë, por sot, rreziqet nuk vinë nga fqinjët arabë, por nga ndarjet e thella në shoqërinë hebrèje. Nëse deri para shtatë vitesh e gjysmë luftohej për mbijetesë, në këtë moment është duke u zhilluar lufta për shpirtin e së vetmes demokraci në Lindjen e Mesme.

Pionierët e shtetit as që mund ta përfytyronin se dy fise moderne hebrenj do të rreshtoheshin në vijën e frontit duke pohuar se vendi ka pak arsye për të festuar, se do të kërcënonin seriozisht raportet me aleatin strategjik, ShBA-të, se do të ishin kaq të izoluar në skenën ndërkombëtare në një kohë kur në botë vihet rè rritja e antisemitizmit. Kryeministri Benjamin Netanjahu gjatë gjashtë mandateve polarizuese e ka kthyer Izraelin drejt vlerave konservatore. Sot Izraeli ka qeverinë më të djathtë në historinë e tij, gjë e cila kërcënon seriozisht traditat liberale të vendit. Përpjekja e tij për zvolguar në mënyrë drastike fuqinë e Gjykatës së lartë dhe të kontrollojë përzgjedhjen e gjykatësve e ka ndarë shtetin përgjysëm. Megjithëse deri tani është ndaluar pas 17 javë demonstratash masive, ndasitë ende nuk janë zbutur.

“Përvjetori i shtatëdhjetë e pestë i pavarësisë së Izraelit do të mbahet mend si viti në të cilin identiteti demokratik i vendit ka marrë një goditje fatale”, paralajmëron kryetarja e Gjykatës së lartë Esther Hayt.

Koalicioni i radikalëve të djathtë nacionalistë, sionistëve ekstremistë dhe partive ultraortodokse religjoze po u imponon izraelitëve vlerat e fundamentalizmit fetar në një shkallë të tillë që ishte e papërfytyruar para 75 vitesh. Dallimi pamjaftueshmërisht i qartë mes shtetit dhe religjionit i ka mundësuar rabinatit ortodoks kontrollin në segmente të rëndësishëm të jetës, siç janë ligjet për familjen, duke e kërcënuar vendin të shndërrohet në teokraci.

Ushtria izraelite, e formuar nga grupe ilegale të cilët, me mjete të lejuara dhe të palejuara, kanë luftuar kundër mandatit britanik mbi Palestinën, institucion ky nga më të rrallët, i cili përgjatë dhjetëvjeçarësh të tërë ka justifikuar besimin e popullit, megjithëse luftërat dhe humbjet e jetëve njerzore kanë lënë plagë të thellë në indin e shoqërisë: herenjtë janë të fiksuar pas sigurisë.

“Do të mbajmë uniformat dhe do t’i lëmë dallimet jashtë ushtrisë në mënyrë që qytetarët izraelitë dhe rinia të mund të kemi një emërues të gjërë dhe të fuqishëm – sigurinë e shtetit”, thotë Shefi i Shtabit të përgjithëshëm të ushtrisë Herzi Halevi, por politikanët paralajmërojnë luftë civile.

Ndasitë e brendshme kanë lënë në hije konfliktin izraelo-palestinez, konflikti më i gjatë i botës moderne. I inicuar në kohën e fitimit të pavarësisë me slloganin “Popull pa tokë, për tokën pa popull”, por ky vend përherë ka patur “popull inezkistent”.

Për Hebrenjtë, krijimi i shtetit në vitin 1948 dhe marrja nën kontroll e Izraelit pas luftës së vitit 1967, është triumf historik. Për Palestinezët kjo është “Nakba”- katastrofë, e shënuar me dëbimin e  700.000 njerëzve gjë që rritet edhe me politikën e kolonizimit hebrè të Bregut Perëndimor në të cilin ata duhej të kishin shtetin e tyre.

Lufta e vitit 1973 i hapi dyert Likudit djathtist, ndërsa kryeministri liberal Jitzhak Rabin u vra në vitin 1995, në përpjekje për të arritur paqen. Izraeli kërcënon të shndërrohet në shtet aparteid.

Edhe përkundër faktit se në vitin 1948 humbi rastin të kishte Kushtetutën, por tashmë si njëfarë surogati ka Ligjin Themeltar, edhe përkundër shfaqjeve të përkohëshme të ambicjeve autokratike ose ndikimit të fuqishëm të ushtrisë në të gjithë sferat e jetës, edhe përkundër trajtimit të palestinezëve, demokracia ka mbijetuar. Si edhe liria e shtypit, e cila zbulon afera korruptive në nivelet më të larta dhe dërgon para gjyqit, madje edhe në burg, kryeministra dhe presidentë.

Predispozicioni është i errët, megjithëse jo demoralizues. Ngjarjet e muajve të fundit vështirë se mund të hijezojnë arritjet e 75 viteve. Mund t’i kërcënojnë, por një numur i madh hebrenjsh nga Izraeli dhe bota janë të vendosur që një gjë të tillë të mos ndodhë, të vetëdijshëm për faktin se demokracia nuk është eksponat për muzeum, por qënie e gjallë që kërkon përkujdesje të vazhdueshme (nënvizimi është imi. Përkthyesi). Për këtë, një prej datave më të rëndësishme të kalendarit izraelit ata e shfrytëzuan për të dërguar mesazhe paralajmërimi që kanë të bëjnë me mbrojtjen e demokracisë dhe bëshkëjetesës me palestinezët.

Në ambjentin e përndezur madje edhe përkujtimi i Ditës së Kujtimit, një ditë para Ditës së Pavarësisë, ishte një prej ditëve më të tensionuara në histori. Ministrat e qeverisë nuk pranuan të vetëpërmbahen nga fjalimit provokative, gjë e cila në shumë vende shkaktoi konflikte. “Nuk meriton të jesh këtu. Ti nuk je luftëtar por fashist”, i thërrisnin protestuesit në varrezën Be’er Shevi, ministrit të sigurisë së brendshme Itamar Ben-Gviru.

Izraelitët nuk patën dëshirë për festime

Politikanët opozitarë bojkotuan ceremoninë e ndezjes së pishtarit në Mount Herzll të Jerusalemit, ndërsa me dhjetra mijëra njerëz demonstruan në Tel Aviv. Amos Horevi, gjenerali 98 vjeçar dhe i vetmi komandant i gjallë i grupit të luftëtarëve elitarë Palmach të cilët patën luftuar kundër britanikëve, u përfshi për herë të parë në politikë dhe u shfaq në protesta me një parullë ku ishte shkruar: “Unë, një prej themeluesve të Palmach-it, luftoj përsëri për shtetin tonë”.

Shlomo Artzi, kantautori legjendar, refuzoi medaljen tradicionale me fjalët: “Në këtë kohë, kur vendi jonë është i ndarë dhe i plagosur, mendoj se e kam të vështirë ta pranon medaljen”. Do të ketë shumë bashkëmendimtarë të cilët mendojnë se nuk ka se për çfarë të festohet në vendin e “qeverisë fashiste”.

Ditëlindja e Izraelit duhej të ishte një rast për gëzime, por shumë izraelitë nuk patën dëshirë për të festuar. E vetmja gjë që u ka mbetur është të këndojnë këngën teksti i së cilës këtyre ditëve ka marrë një domethënie të veçantë “Ein Li Eretz Aheret” – Nuk kam atdhè tjetër.

*Përgatiti: Xhelal Fejza