Ndërhyrjet në drejtësi përmes legjislacionit-analogjia mes Serbisë dhe Shqipërisë

Zef Preçi/ Tirana Times

Tirana Times, 9 shkurt 2026 – Fushata që Partia Socialiste në pushtet në Shqipëri duket se po përgatit kundër Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit (SPAK) ngre shqetësime serioze, jo vetëm për të ardhmen e shtetit të së drejtës në vend, por edhe për besueshmërinë e procesit të anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Europian.

Vetëm një javë më parë, Kuvendi i Serbisë miratoi ndryshime në ligje kyçe të drejtësisë, të propozuara nga një deputet i Partisë Progresiste Serbe (SNS) në pushtet. Këto ndryshime u miratuan me procedurë të përshpejtuar, pa konsultim publik dhe, sipas kritikëve në Serbi, dobësojnë ndjeshëm pavarësinë e gjyqësorit. Ato kufizojnë kompetencat e Këshillit të Lartë të Prokurorisë dhe kërkojnë rikthimin në detyrat e mëparshme të më shumë se gjysmës së prokurorëve që aktualisht punojnë në Prokurorinë për Krimin e Organizuar të Serbisë (TOK), duke e paralizuar efektivisht institucionin.

Pas njoftimit të këtyre ndryshimeve, vetë TOK paralajmëroi publikisht se zbatimi i tyre do të pengonte rëndë punën e institucionit dhe do të bllokonte plotësisht procedurat në çështjet më komplekse dhe më të ndjeshme penale. Analogjia midis këtij zhvillimi dhe presionit në rritje që shumica qeverisëse në Shqipëri po ushtron ndaj SPAK-ut është tepër e dukshme për t’u injoruar.

Ekzistojnë ngjashmëri strukturore të rëndësishme midis dy vendeve. Në Serbi, SNS është në pushtet që nga viti 2012, ndërsa në Shqipëri Partia Socialiste qeveris që nga viti 2013. Pra, të dyja qeveritë kanë ushtruar pushtet të pandërprerë për më shumë se një dekadë. Të dy vendet janë gjithashtu të angazhuara formalisht në procesin e integrimit europian, i cili përfshin monitorim të afërt nga Komisioni Europian, veçanërisht në fushat e shtetit të së drejtës, pavarësisë së gjyqësorit dhe luftës kundër korrupsionit.

TOK-u serb u krijua që në vitin 2002 dhe sidomos pas vitit 2016 ka kaluar reforma të mbështetura nga BE. Ashtu si SPAK-u në Shqipëri, ai ka për detyrë hetimin e krimit të organizuar dhe korrupsionit në nivele të larta. Vendimi i fundit parlamentar në Serbi për të kufizuar burimet njerëzore të TOK-ut e dobëson në mënyrë të pashmangshme aftësinë e tij për të përmbushur mandatin kushtetues. Në Shqipëri, në të kundërt, ka pasur shumë pak debat publik mbi kufizimet financiare dhe të stafit që parlamenti i ka imponuar SPAK-ut.

Megjithëse Kushtetuta shqiptare kërkon që SPAK të përbëhet nga të paktën dhjetë prokurorë, ngarkesa aktuale e punës do ta vinte në vështirësi edhe trupën prej shtatëmbëdhjetë prokurorësh që aktualisht janë në detyrë. Megjithatë, sulmet e përsëritura publike nga Kryeministri Edi Rama, të përqendruara në pagat e supozuara të larta të tyre, kanë shërbyer kryesisht për të ushqyer pakënaqësinë publike kundër prokurorëve të SPAK-ut. Kjo retorikë injoron një fakt bazë: SPAK trajton vetëm një numër shumë të kufizuar çështjesh — ato që përfshijnë zyrtarë të lartë dhe krimin e organizuar — dhe nuk mban asnjë përgjegjësi për vonesat masive dhe problemet sistemike që prekin pjesën tjetër të sistemit gjyqësor shqiptar. Megjithatë, këto nuanca rrallë kuptohen nga qytetari i zakonshëm.

Reagimi politik kundër prokurorëve të posaçëm në të dy vendet është intensifikuar pikërisht sepse këto institucione kanë guxuar të hetojnë zyrtarë të lartë. Në Shqipëri, SPAK ka disa çështje të profilit të lartë që përfshijnë funksionarë të rëndësishëm, përfshirë hetimin penal të fundit ndaj zëvendëskryeministres dhe ministres së Infrastrukturës. Në Serbi, TOK vitin e kaluar ngriti akuza kundër ish-ministrave të SNS në lidhje me dyshime korrupsioni të lidhura me rindërtimin e hekurudhës Beograd–Budapest dhe akuzoi gjithashtu një ministër në detyrë për falsifikim dokumentesh dhe shpërdorim detyre.

Në Serbi, këto aktakuza nxitën një fushatë të gjerë mediatike kundër TOK-ut nga media proqeveritare, të shoqëruara me kritika të ashpra nga drejtuesit më të lartë politikë, përfshirë Presidentin Aleksandar Vučić. Një model shumë i ngjashëm po shfaqet tani edhe në Shqipëri, ku sulmet e koordinuara kundër SPAK-ut kanë ardhur jo vetëm nga shumica qeverisëse, por edhe nga segmente të opozitës, së bashku me kritika të drejtpërdrejta dhe të përsëritura ndaj drejtësisë nga vetë Kryeministri Rama. Pretendimi i tij i fundit se Gjykata Kushtetuese nuk gjeti forcën për të parandaluar atë që ai e përshkroi si marrjen peng të qeverisë, ilustron thellësinë e armiqësisë së ekzekutivit ndaj mbikëqyrjes gjyqësore.

Sipas raportimeve mediatike, ndryshimet e debatueshme gjyqësore në Serbi kanë shkaktuar shqetësim serioz në Bruksel. Komisioni Europian thuhet se ka paralajmëruar se këto ndryshime mund të përbëjnë një hap të rëndësishëm prapa në rrugën e Serbisë drejt BE-së. Vlen të theksohet se propozuesi formal i ndryshimeve në Serbi i paraqiti ato si hapin e parë për kthimin e një drejtësie të kapur tek shteti dhe qytetarët, duke e çliruar nga qendrat e huaja të kontrollit. Një retorikë e tillë i ngjan në mënyrë shqetësuese narrativave që po përsëriten gjithnjë e më shumë nga shumica qeverisëse në Shqipëri.

Në Shqipëri, mekanizmi konkret përmes të cilit partia në pushtet dhe Kryeministri Rama synojnë të kufizojnë aktivitetin e SPAK-ut mbetet ende i paqartë. Ajo që është e qartë, megjithatë, është se si qeverisja e sistemit të prokurorisë ashtu edhe ajo e gjyqësorit — përmes Këshillit të Lartë të Prokurorisë dhe Këshillit të Lartë Gjyqësor — janë praktikisht nën kontroll politik. Së bashku me Gjykatën Kushtetuese, këto institucione duken të gatshme të luajnë një rol qendror në atë që gjithnjë e më shumë i ngjan një fushate të koordinuar kundër SPAK-ut.

Po aq shqetësuese është edhe refuzimi i heshtur i shumicës socialiste gjatë dy viteve të fundit për të marrë madje në shqyrtim kërkesën e përsëritur të drejtuesve të SPAK-ut për ndryshime kushtetuese që do t’u lejonin prokurorëve të tij të kërkonin një mandat të dytë. Kjo kërkesë është mbështetur publikisht nga zyrtarë të lartë të Departamentit Amerikan të Shtetit, por ka mbetur pa përgjigje nga parlamenti shqiptar.

Kërkesa e fundit e Komisionerit të BE-së për Drejtësinë, Michael McGrath, për pezullimin dhe tërheqjen e ndryshimeve të debatueshme gjyqësore në Serbi, së bashku me vendimet e ardhshme të Gjykatës Kushtetuese dhe parlamentit shqiptar lidhur me çështjen Balluku, do të përbëjnë një provë vendimtare. Ato do të matin jo vetëm qëndrueshmërinë e shtetit të së drejtës në të dy vendet, por edhe sinqeritetin dhe besueshmërinë e angazhimit të tyre për integrimin europian.

Në këtë kontekst, analogjia mes Serbisë dhe Shqipërisë nuk është më thjesht shqetësuese. Ajo është një paralajmërim.