Pse turbulencat në aeroplanë po bëhen më të shpeshta? Ja shkaktarët kryesorë

Turbulencat në fluturime nuk janë një fenomen i ri, por po bëhen gjithnjë e më të shpeshta, më të forta dhe më të paparashikueshme.

Sipas raportimeve të BBC, ndryshimet klimatike po ndikojnë drejtpërdrejt në rrjedhjet atmosferike dhe po forcojnë dukuri si stuhitë dhe turbulencat e ajrit të pastër.

Kjo krijon një realitet të ri për pilotët dhe një sfidë serioze për pasagjerët, të cilët përballen me lëkundje që mund të shkaktojnë panik dhe lëndime.

Ekspertët paralajmërojnë se si pasojë e ndryshimeve klimatike, udhëtimet ajrore pritet të bëhen më të trazuara. Ndryshimet e temperaturës dhe modelet e erërave në atmosferën e sipërme po kontribuojnë në shtimin dhe forcimin e turbulencave serioze.

Llogaritjet tregojnë se çdo vit ndodhin rreth 5,000 incidente me turbulenca të forta apo shumë të forta, nga mbi 35 milionë fluturime që realizohen globalisht. Vetëm mbi Atlantikun e Veriut, në 40 vitet e fundit, është regjistruar një rritje prej 55% e turbulencave të forta, ndërsa pritet që edhe rajone si Azia Lindore, Afrika Veriore dhe Lindja e Mesme të preken në mënyrë të ngjashme, sipas një studimi të fundit.

Shkaqet kryesore të turbulencave

Shkaktarët kryesorë të turbulencave janë stuhitë, relievet malore dhe turbulencat e ajrit të pastër, që ndodhin kur ka ndryshime të papritura në drejtim ose në shpejtësinë e erës. Të parat dy mund të shmangen më lehtë nga pilotët, por turbulencat e ajrit të pastër janë të padukshme dhe mund të shfaqen papritur, pa paralajmërim.

Një studim amerikan i publikuar në revistën Science në vitin 2014 tregoi se për çdo rritje me 1°C të temperaturës globale, rriten rrufetë me 12%.

Frika nga turbulencat po ndikon gjithashtu tek udhëtarët. Sipas një sondazhi nga YouGov, më shumë se një në pesë të rritur në Mbretërinë e Bashkuar kanë frikë nga fluturimet dhe përkeqësimi i kushteve nuk e lehtëson aspak situatën. Megjithatë, krahët e avionëve janë projektuar për të përballuar lëkundje shumë të forta.

Nga ana tjetër, ka edhe pasoja ekonomike. Kompania AVTECH vlerëson se një kompani ajrore mund të humbasë deri në 1.5 milionë paund në vit për shkak të dëmeve, kompensimeve dhe vonesave të shkaktuara nga turbulencat.

Vetëm në vitin 2019, kushtet ekstreme atmosferike detyruan kompanitë të fluturonin 1 milion kilometra më shumë, duke shkaktuar 19,000 tonë shtesë të emetimeve të CO₂.

Sipas BBC, avionët janë të pajisur me radarë meteorologjikë që zbulojnë stuhitë përpara. Siç shpjegon piloti Davies për BBC, shumica e kompanive hartojnë një plan të detajuar fluturimi që përfshin edhe zonat ku mund të ketë turbulenca, bazuar në modele kompjuterike.

Shkenca po eksploron mënyra të reja për të reduktuar ndikimin e turbulencave. Një studim i vitit 2020, i publikuar nga Royal Society, vëzhgoi mënyrën se si fluturojnë bufat, të cilët mund të qëndrojnë të qëndrueshëm edhe në erëra të forta dhe propozoi ndërtimin e krahëve të avionëve me nyje fleksibël, për të ndihmuar në absorbimin e lëkundjeve në avionët e vegjël.

Në Austri, startup-i Turbulence Solutions ka zhvilluar një teknologji për avionët e lehtë, ku një sensor zbulon ajrin me turbulenca dhe dërgon sinjal në një flap që kompenson efektin, duke reduktuar deri në 80% turbulencat mesatare.

Ndërkohë, po eksperimentohen edhe zgjidhje me inteligjencë artificiale. Projekti FALCON në California Institute of Technology studion rrjedhën e ajrit në kohë reale dhe parashikon turbulencat, duke komanduar sistemin e kontrollit të krahut për t’i neutralizuar ato.

Megjithatë, sipas Finlay Asher, inxhinier aerohapësinor dhe anëtar i iniciativës Safe Landing, këto teknologji janë ende larg përdorimit të gjerë: “Nuk është e pritshme që të aplikohen në avionët komercialë për të paktën dy dekadat e ardhshme.”

Edhe pse turbulencat pritet të bëhen më të shpeshta dhe më intensive, ekspertët theksojnë se nuk ka vend për alarm.

Why plane turbulence is really becoming more frequent – and more severe https://t.co/KRpQSRjx84

— BBC News (World) (@BBCWorld) July 29, 2025