Pse zgjohemi pak para se të bjerë zilja e alarmit?

Me siguri e ke përjetuar edhe ti: alarmi është vendosur për në 6:30 të mëngjesit, por disi sytë hapen disa minuta para se të bjerë. Nuk ka zhurmë, asnjë sinjal të jashtëm, thjesht trupi duket se e di që është koha për t’u zgjuar.

Mund të duket e çuditshme, por nuk je zgjuar rastësisht. Është ora biologjike e trupit në punë, një sistem i brendshëm shumë i saktë që rregullon kur flemë dhe kur zgjohemi.

Zgjimi përmes hormoneve

Thellë në tru ndodhet një grup i vogël neuronesh i quajtur bërthama suprakiazmatike, shpesh e quajtur “ora kryesore” e trupit. Këto neurone mbajnë kohën duke koordinuar ritmet e brendshme, si ritmi cirkadian (i lidhur me ciklin 24-orësh), dhe rregullojnë gjumin, temperaturën e trupit, urinë dhe tretjen.

Ritmi cirkadian ndikon në momentet kur ndihemi të përgjumur ose energjikë gjatë ditës. Ky ritëm ndryshon nga personi në person, prandaj është normale që disa njerëz preferojnë të flenë e të zgjohen herët, ndërsa të tjerë janë më aktivë natën.

Rutina të rregullta të gjumit, ushqimit dhe aktivitetit fizik e “trajnon” orën biologjike që të parashikojë këto sjellje dhe të çlirojë hormonet përkatëse në kohën e duhur.

Një shembull është “përgjigjja e zgjimit me kortizol”: në mëngjes, niveli i kortizolit rritet ndjeshëm për të na ndihmuar të zgjohemi dhe të ndihemi energjikë.

Tek njerëzit me orare shumë të rregullta zgjimi dhe ekspozim ndaj dritës së mëngjesit, trupi mëson kur zakonisht zgjohen. Para se të bjerë alarmi, trupi fillon përgatitjen: temperatura rritet, melatonina (hormoni i gjumit) ulet dhe kortizoli rritet. Kur vjen ora e alarmit, trupi tashmë po zgjohet natyrshëm.

Ritëm i rregullt apo gjumë i dobët?

Nëse zgjohesh pak para alarmit dhe ndihesh i pushuar, kjo tregon se ritmi yt biologjik është mirë i rregulluar. Por nëse zgjohesh herët dhe ndihesh i lodhur ose i shqetësuar, kjo mund të tregojë cilësi të dobët gjumi.

Një orar i rregullt gjumi dhe zgjimi e ndihmon trupin të qëndrojë në harmoni me sinjalet natyrore, si drita dhe temperatura. Kjo e bën më të lehtë të biesh në gjumë dhe të zgjohesh i freskët.

Në të kundërt, oraret e çrregullta e ngatërrojnë orën biologjike, duke shkaktuar përgjumje dhe vështirësi në përqendrim. Në këto raste, alarmi mund të të zgjojë në faza të thella gjumi, duke të lënë të plogësht.

Pse është e vështirë të flemë mirë?

Stresi dhe ankthi rrisin kortizolin, duke e bërë më të vështirë të flesh ose duke shkaktuar zgjim të hershëm. Edhe pritja për ngjarje emocionuese mund të mbajë trurin shumë aktiv.

Në të kaluarën, njerëzit ndiqnin ritmin e diellit dhe hënës. Sot, zgjimi natyral pa alarm është më i vështirë, por kur ndodh, është shenjë se trupi yt është i pushuar dhe ora biologjike funksionon mirë.

Kjo mund të arrihet duke mbajtur një orar të rregullt gjumi me 7–8 orë gjumë, duke shmangur kafeinën, alkoolin dhe vaktet e rënda para gjumit, duke krijuar një ambient të errët pa ekrane dhe duke u ekspozuar ndaj dritës natyrore në mëngjes. / The Independent