Analiza e Politico: Konflikti në Ballkan është i pashmangshëm, Serbia shkaktare. Rusia po teston aftësitë e NATO-s

Nga Arminka Helić dhe Anthony Mangnall, Politico

Ndërsa bisedimet për zgjerimin e Bashkimit Evropian në rajon ngecin, ekziston një faktor i përbashkët shqetësues në krizat me të cilat përballet Bosnja dhe Hercegovina, Kosova dhe Mali i Zi: qeveria serbe po mbështet në mënyrë aktive përpjekjet për t'i destabilizuar ato, duke mbështetur përfaqësuesit e brendshëm dhe duke kërcënuar sovranitetin dhe integritetin territorial.

E shoqëruar me ndërhyrjen ruse, ndarjen e BE-së dhe dobësinë e NATO-s, kjo po rezulton të jetë një përzierje vdekjeprurëse. Përparimi që u bë në rajon në vitet 2000 – drejt shteteve paqësore, të begata, multietnike – po zhbëhet. Ka ardhur koha që NATO dhe BE të punojnë së bashku dhe të ndërmarrin veprime për të ndalur rënien dhe për të mbrojtur progresin që është bërë.

Në shtator të këtij viti, në kufirin me Kosovën, Serbia vendosi automjete të blinduara dhe avionë luftarakë, duke sfiduar demilitarizimin e pas vitit 1999. Në Bosnje dhe Hercegovinë, politikanët serbë të Bosnjës, të cilët janë politikisht dhe financiarisht të varur nga Serbia, po tërhiqen në mënyrë të njëanshme dhe jokushtetuese nga institucionet e nivelit shtetëror të krijuara si rezultat i marrëveshjes së paqes të Dejtonit, ndërsa kryejnë ushtrime speciale policore në një shfaqje të hapur të forcë. Në Mal të Zi, Beogradi nxit ndarjet fetare, duke kontribuar në një klimë politike gjithnjë e më toksike që ka rindezur çështjet e orientimit të politikës së jashtme, përkatësisë etnike dhe besimit.

Të gjitha këto lëvizje destabilizuese mbështeten më tej nga koncepti i “botës serbe” – një ide që ngjan në mënyrë alarmante me idenë e “Serbisë së Madhe” të Sllobodan Millosheviqit”, dhe që mbështetet hapur nga ministri i brendshëm serb Aleksandar Vulin.

Këtë herë, megjithatë, situata përkeqësohet nga faktorë të mëtejshëm. Kryesorja midis tyre është ndërhyrja aktive e Rusisë. Kremlini mbështeti një përpjekje për grusht shteti në Mal të Zi në vitin 2016 dhe vazhdon ta ndalojë Kosovën nga njohja e plotë ndërkombëtare në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara. Ajo gjithashtu ka mbështetur paraushtarakët dhe ka lëshuar kërcënime të hapura në përgjigje të çdo sugjerimi për anëtarësimin e Bosnjës në NATO, ka kërkuar të minojë përfaqësuesin e lartë përgjegjës për mbikëqyrjen e përparimit të marrëveshjeve të Dejtonit dhe po mbështet secesionistët dhe nacionalistët në të gjithë rajonin.

Serbia nuk është më një aleate ndihmuese në zgjidhjen e problemeve politike në Ballkan; përkundrazi, është shkaku kryesor i tyre. Prandaj, qasja jonë duhet të kalojë në atë të kontrollit, duke kërkuar llogari nga presidenti Aleksandar Vuçiq dhe qeveria serbe për provokimin e destabilitetit.

Së dyti, NATO duhet të sigurojë që prania e saj në rajon të jetë mjaft e konsiderueshme për të vepruar si një pengesë ndaj dhunës. Kjo do të thotë rritje e numrit të trupave. Forca stabilizuese e EUFOR-it në Bosnje dhe Hercegovinë ka vetëm rreth 700 anëtarë, një kontigjent i pakët që nuk ka gjasa të përmbajë ndonjë destabilitet të konsiderueshëm. Kosova gjithashtu duhet të pranohet në programin e Partneritetit për Paqe të NATO-s së bashku me Bosnjën dhe të mirëpritet në NATO sa më shpejt të jetë e mundur.

Së treti, BE-ja duhet të zgjohet dhe t’u përgjigjet kërcënimeve në kufijtë e saj të jashtëm, sepse fjalët e sjellshme nuk çojnë askund.

Një përgjigje e fortë e mbështetur nga kërcënimi i sanksioneve është mesazhi i vetëm që do të kalojë. Kërcënimet e dhunës, nacionalizmit etnik dhe mohimit të gjenocidit duhet të përballen me dënim të qartë dhe të shpejtë, jo me heshtje të zakonshme të turpshme të BE-së.

Pa dyshim, konflikti në rajon nuk është më i paimagjinueshëm – nëse nuk veprojmë, është thjesht çështje kohe. Rusia e di këtë dhe po teston qëllimisht vendosmërinë dhe aftësitë e NATO-s. Nëse NATO dhe BE nuk janë në gjendje të mbrojnë stabilitetin në Ballkan atëherë ka pak gjasa që ata ta bëjnë këtë diku tjetër. Dhe në mungesë të një angazhimi të besueshëm euroatlantik, nuk do të vuajë vetëm Ballkani.  

*Arminka Helić është anëtare e Dhomës së Lordëve Britanikë dhe ka shërbyer si këshilltare speciale e Sekretarit të Jashtëm të Mbretërisë së Bashkuar Ëilliam Hague nga viti 2010 deri në 2014.

Anthony Mangnall është deputeti konservator për Totnes dhe South Devon.